اسم ماکان به گوش شما و دوستانتان نخورده است!؟
نوکیا برندی نوستالژیک که برخلاف باور عموم هنوز نمرده است
سال ۱۸۶۵، فردریک ایدستام، مهندس معدن فنلاندی، کارخانه خمیر چوب خود را در حاشیه رودخانه تامرکوسکی بنا نهاد. ۶ سال بعد، او کارخانه دوم را در کنار رودخانه ناکیانویرتا افتتاح کرد و این گونه بود که نام «نوکیا» برای اولین بار در تاریخ صنعت جهان ثبت شد. اما تحول بزرگ در سال ۱۹۶۷ رقم خورد، زمانی که ۳ شرکت مجزا شامل کارخانه کاغذسازی قدیمی، شرکت کابلسازی و کارخانه تولید لاستیک با هم ادغام شدند و «نوکیا آب» را تشکیل دادند.
پیدایش یک غول صنعتی از دل صنوبرهای فنلاند
واقعیت این است که در آن سالها کمتر کسی تصور میکرد نوکیا که انواع محصولات از چکمههای لاستیکی گرفته تا لاستیک خودرو و کابلهای برق را تولید میکرد، روزی به نماد پیشرفت فناوری دیجیتال در جهان بدل شود.
نوکیا با ورود به عصر مخابرات، تحول شگرفی را آغاز کرد. دهه ۱۹۸۰ نقطه عطفی برای این شرکت بود؛ نخست با عرضه «موبیرا سناتور» به عنوان اولین تلفن خودرویی و سپس با معرفی «موبیرا سیتیمن» در سال ۱۹۸۷، اولین گوشی تلفن همراه واقعی که با ۸۰۰ گرم وزن و قیمتی نجومی، تنها در اختیار نخبگان سیاسی جهان مانند میخائیل گورباچف قرار گرفت. اما انقلاب بزرگ در دهه ۱۹۹۰ و با تصمیم جرمی اولیلا، مدیرعامل وقت رخ داد. او با شجاعت تمام، تمامی شاخههای سنتی تولید مانند کاغذ و لاستیک را فروخت و تمام توان شرکت را متمرکز بر ارتباطات سیار کرد.
حاصل این استراتژی، عرضه «نوکیا ۱۰۱۱» به عنوان اولین گوشی دیجیتال جیاسام و سپس «نوکیا ۲۱۰۰» بود که با آهنگ زنگ معروف نوکیا، به فروش ۲۰ میلیون دستگاه دست یافت. تا پایان هزاره دوم، نوکیا بیچون و چرا پادشاه بیمنازع بازار تلفن همراه جهان بود.
دوران طلایی، نوستالژی خاموش و سقوط از قله
گذشته از ارقام فروش، نوکیا برای میلیاردها انسان در سراسر جهان، نخستین تجربه لمسی با دنیای دیجیتال را رقم زد. محصولاتی مانند «نوکیا ۳۳۱۰» با طراحی خمیده و نور رنگی، «نوکیا ۵۱۱۰» با قابلیت تعویض پوستههای رنگی و بازی خورنده «مار»، و «نوکیا ۱۱۰۰» که پرفروشترین تلفن همراه تاریخ با فروش بیش از ۲۵۰ میلیون دستگاه است، تنها وسیله ارتباطی نبودند، بلکه بخشی از هویت نسل جوان آن دوران محسوب میشدند. با این حال، این قلعه مستحکم از دو سو مورد هجوم قرار گرفت. در حالی که نوکیا همچنان روی سیستمعامل قدیمی سیمبیان تکیه کرده بود، در سال ۲۰۰۷ انقلاب آیفون و سپس در سال ۲۰۰۸ انقلاب اندروید، دنیای موبایل را از نرمافزار محور به بسترهای لمسی و تعاملی عمیق تغییر دادند.
اشتباه راهبردی «سکوی در حال سوختن» و افتادن از سبد خرید مصرفکنندگان
نوکیا به جای پذیرش سریع این تغییرات، دچار مشکلات مدیریتی و غرور ناشی از رهبری بازار شد. استیون الوپ، مدیرعامل وقت نوکیا در یادداشتی معروف، وضعیت شرکت را تشبیه به «سکوی نفتی در حال سوختن» کرد و تصمیم مرگباری گرفت: اتحاد انحصاری با مایکروسافت و استفاده از سیستمعامل ویندوزفون. این تصمیم، سرنوشت نوکیا را در بازار رقابتی موبایل رقم زد.
سامسونگ در سال ۲۰۱۲ از نوکیا پیشی گرفت و رهبری بازار را در اختیار گرفت. این عقبماندگی تکنولوژیک و عدم پاسخگویی به نیاز مصرفکنندگان برای اپلیکیشنهای متنوع و سختافزار پیشرفته، باعث شد که کاربران ایرانی نیز مانند سایر نقاط جهان، نوکیا را به نفع رقبای چینی و کرهای کنار بگذارند. سرانجام در سال ۲۰۱۳، مایکروسافت واحد تلفن همراه نوکیا را به مبلغ ۷.۲ میلیارد دلار خریداری کرد و دوران شکوه نود ساله نوکیا در عرصه موبایلهای هوشمند به پایان رسید.
فناکس یا بازگشت هوشمندانه به ریشهها؟
برخلاف تصور عموم، نوکیا نمرد. بلکه یک تغییر استراتژی کامل و هوشمندانه را پشت سر گذاشت. نوکیا امروز دیگر گوشی نمیسازد (نام تجاری آن صرفاً توسط اچامدی برای تولید گوشیهای ساده و نوستالژیک تا سال ۲۰۲۹ لایسنس شده است)، بلکه به یک ابر غول تجهیزات زیرساختی تبدیل شده است. این شرکت اکنون به دو بخش اصلی زیرساخت شبکه و زیرساخت موبایل تقسیم میشود. در تازهترین نمایش قدرت، نوکیا با سرمایهگذاری یک میلیارد دلاری یکی از شرکای تجاری خود، در حال ساخت نسل جدیدی از شبکههای هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی (AI-RAN) در همایش MWC ۲۰۲۶ است. تمرکز اصلی این شرکت روی فناوریهای نوری (Optical Networks)، شبکههای آیپی و گذار به نسل ششم (۶G) و شبکههای بومی هوش مصنوعی (AI-Native) معطوف شده است.
عبور از بحران؛ تحلیل مالی نوکیا در آینه آمارهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶
برای قضاوت در مورد موفقیت این مسیر جدید، نگاهی به آمار مالی رسمی میاندازیم. درآمد خالص نوکیا در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۹.۹ میلیارد یورو و سود عملیاتی آن ۲ میلیارد یورو گزارش شده است. اما نکته مهم، رشد قریببهاتفاق بخش زیرساخت شبکه (Network Infrastructure) است. این بخش که موتور اصلی رشد نوکیا است، در سال ۲۰۲۵ درآمدی معادل ۷.۶۴۶ میلیارد یورو داشت که نسبت به ۶.۲۸۵ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۴، جهشی ۲۲ درصدی را نشان میدهد. در سوی دیگر، بخش زیرساخت موبایل که شامل فناوریهای رادیویی ۵G است، به دلیل اشباع بازار، درآمدی ۱۱.۴ میلیارد یورو داشت که کاهشی جزئی نسبت به سال قبل است.
البته بازار جهانی RAN (دسترسی رادیویی) در سال ۲۰۲۵ به ثبات رسید و نوکیا موفق شد سهم بازار خود را افزایش دهد و در رتبه سوم جهان پس از هواوی و اریکسون باقی بماند. با استناد به گزارش دلاورو، بازار RAN در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۵ میلیارد دلار ارزش داشته و انتظار میرود در سال ۲۰۲۶ نیز ثابت بماند. نوکیا برای سال ۲۰۲۶ هدف سود عملیاتی ۲ تا ۲.۵ میلیارد یورویی تعیین کرده و تمرکز ویژهای بر رشد فیبر نوری و مراکز داده مرتبط با هوش مصنوعی دارد.
آینده نوکیا بر فروش سازمانی بنا شده است
ارزش فعلی شرکت نوکیا و ساختار جدید آن نشان میدهد که این شرکت راهکار عملی برای برون رفت از وضعیت رکود موبایل دارد: خداحافظی با بازار اشباع شده گوشیهای مصرفی و حضور پررنگ در بازار B۲B زیرساخت. به گزارش MWC ۲۰۲۶، نوکیا به طور خاص روی فناوریهای ارتقاء شبکههای نوری از ۱۰G به ۵۰G PON و راهکارهای اختصاصی برای هوش مصنوعی متمرکز است.
این موضعگیری برای کشوری مانند ایران که در آستانه بهرهبرداری گسترده از نسل پنجم و توسعه مراکز داده و هوش مصنوعی است، بسیار حیاتی است.
هواوی نیز دقیقاً همین مسیر رفته است؛ سرمایهگذاری عظیم روی تحقیق و توسعه در حوزه زیرساختهای ابری، تجهیزات شبکه و فناوریهای بنیادین، سهم این شرکت چینی را در صدر جدول فروشندگان زیرساخت (هواوی، نوکیا و اریکسون) تثبیت کرد و امنیت و استقلال فناورانه آن را تأمین نمود.
زیرساخت قوی، اصل بقای کشور در عصر اقتصاد دیجیتال
دسترسی به فناوری روز دنیا برای توسعه اینترنت ثابت و همراه و شبکههای انتقال (Backhaul)، متضمن تحقق وعده دولت الکترونیک و کسبوکارهای اینترنتی است. نوکیا با تکیه بر تجربه تاریخی خود و درک درست از شکست گذشته، اکنون مسیری را میپیماید که هواوی سالها قبل آغاز کرد: ساخت «لایه زیرین» فناوری. هواوی درست عمل کرد؛ چراکه جایگاه فعلی آن در رتبه اول بازار جهانی RAN (پیشتاز با اختلاف زیاد نسبت به اریکسون و نوکیا)، حاصل بیست سال برنامهریزی برای عبور از وابستگی و رسیدن به فناوری بومی است.
اکنون نوکیا نیز با اعلام استراتژی جدید خود و تمرکز بر رشد ۶ تا ۸ درصدی سالانه در بخش زیرساخت شبکه طی سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۸، این مسیر را تأیید کرده است. این درس بزرگی برای شرکتهای دانشبنیان و مخابراتی در سایر کشورها است که بقا و پیشرفت، دیگر در اسمبل کردن قطعات موبایل خلاصه نمیشود، بلکه در مالکیت دانش فنی تجهیزات زیرساخت شبکههای نوری، فیبرنوری و هوش مصنوعی نهفته است؛ همان جایی که نوکیا و هواوی امروز برای آیندهای ۶G در آن رقابت تنگاتنگی دارند.
انتهای پیام/
