اولویت نوجوانان ایرانی در استفاده از هوش مصنوعی چیست

در سال‌های اخیر، افزایش دسترسی به ابزار‌های مبتنی بر هوش‌مصنوعی و آشنایی بیشتر دانش‌آموزان با کارکرد‌های آن، الگوی استفاده نوجوانان از این فناوری را متنوع‌تر کرده است. بسیاری از آنان دیگر تنها مصرف‌کننده منفعل نیستند، بلکه به شکل هدفمند برای انجام بسیاری از فعالیت‌ها از این ابزار بهره می‌برند. در چنین شرایطی، بررسی نحوه استفاده نوجوانان از هوش‌مصنوعی می‌تواند نشان دهد که این فناوری چه جایگاهی در فرآیند آموزش و زندگی شخصی آنان پیدا کرده و چه فرصت‌ها و چالش‌هایی را به همراه آورده است. در ادامه، چهار نوجوان در گفت‌و‌گو با آناتک، درباره نقش و تأثیر هوش‌مصنوعی در زندگی روزمره خود توضیح می‌دهند.

هوش‌مصنوعی؛ جایگزینی برای جستجوی اینترنتی

نوجوانان امروز، سرعت و راحتی را بسیار مهم می‌دانند و هوش‌مصنوعی همین نیاز را برطرف می‌کند، این ابزار پاسخ فوری و خلاصه ارائه می‌دهد و نیازی به جستجوی طولانی نیست. در حالی که «گوگل» هنوز نیاز به انتخاب کلمه‌کلیدی، بررسی منابع و صرف زمان دارد. یگانه، یک نوجوان ۱۷ ساله، در این‌باره می‌گوید: «تقریبا روزی حدود پنج یا شش بار به هوش‌مصنوعی مراجعه می‌کنم. بعضی وقت‌ها این مراجعه‌ها با یک سؤال و جواب ساده به پایان نمی‌رسند و تبدیل به یک مکالمه می‌شوند. شاید بتوان گفت که به صورت کلی استفاده‌ام از هوش‌مصنوعی بیشتر از گوگل شده است.»

نگرش منفی به هوش مصنوعی، منطقی است یا فقط یک تعصب پنهان است؟

هوش‌مصنوعی در انجام تکالیف کمک می‌کند

بر اساس گزارش «مرکز تحقیقاتی پیو»، یک نظرسنجی نشان می‌دهد نوجوانان به‌طور گسترده برای انجام تکالیف از چت‌بات‌ها استفاده می‌کنند. بیش از نیمی از آنها می‌گویند که تقریباً یا کاملاً برای انجام تکالیف به سراغ هوش‌مصنوعی می‌روند و ۴۵٪ نیز اصلاً در این زمینه از چت‌بات‌ها استفاده نمی‌کنند. نوجوانان بیش از همه برای تحقیق و حل مسائل ریاضی و کمتر برای ویرایش نوشته خود به چت‌بات‌ها رجوع می‌کنند.

نیمی از نوجوانان می‌گویند استفاده از چت‌بات‌ها برای انجام تکالیف مفید بوده است. هانیه، یک نوجوان ۱۷ ساله است و می‌گوید: «بیشتر برای پیدا کردن جواب سؤال‌هایی که موقع درس خواندن پیش می‌آید، مثل درس زیست، به هوش‌مصنوعی مراجعه می‌کنم. هر وقت جایی از درس یا حل یک سؤال را نمی‌فهمم، از هوش‌مصنوعی کمک می‌گیرم تا توضیح دهد و مشکل من را رفع کند.»

نوجوانان به‌طور گسترده برای انجام تکالیف از چت‌بات‌ها استفاده می‌کنند. بیش از نیمی از آنها می‌گویند که تقریباً یا کاملاً برای انجام تکالیف به سراغ هوش‌مصنوعی می‌روند و ۴۵٪ نیز اصلاً در این زمینه از چت‌بات‌ها استفاده نمی‌کنند. نوجوانان بیش از همه برای تحقیق و حل مسائل ریاضی و کمتر برای ویرایش نوشته خود به چت‌بات‌ها رجوع می‌کنند

او ادامه می‌دهد: «برای حل تکالیف درس‌هایی مانند ریاضی و زیست نیز از هوش‌مصنوعی کمک می‌گیرم. چت‌بات‌هایی که با متن و عکس کار می‌کنند مثل «chat gpt» برای حل سؤالات فیزیک و ریاضی که معمولا نیاز به عکس دارند بسیار‌کمک‌کننده است.»

این نوجوان درباره نظر معلمانش درباره استفاده از هوش‌مصنوعی می‌گوید: «معلم‌های کمی درباره هوش‌مصنوعی صحبت می‌کنند. معلم زیست یک بار گفت که برای حل سؤالات از هوش‌مصنوعی استفاده نکنید و از هوش خودتان استفاده کنید. حتی اگر جوابی که به آن می‌رسید اشتباه باشد، کار شما ارزش بیشتری دارد، زیرا برای آن وقت گذاشته‌اید و تلاش کرده‌اید. معلم زبان انگلیسی نیز گفته است برای نوشتن «writing» یا متن ارائه‌ها از هوش‌مصنوعی استفاده نکنیم و با کمک دانسته‌های خودمان بنویسیم.»

هوش‌مصنوعی و نقش آن در یادگیری

طبق گزارش مرکز تحقیقاتی پیو، در میان نوجوانانی که معتقدند هوش‌مصنوعی در آینده تأثیر مثبتی بر جامعه خواهد گذاشت، ۳۰٪ بر این باورند که AI زندگی را آسان‌تر و بهتر می‌کند. حدود یک‌پنجم نیز فکر می‌کنند هوش‌مصنوعی یادگیری و دسترسی به اطلاعات را بهبود می‌دهد یا باعث افزایش کارایی می‌شود.

ثنا، یک نوجوان ۱۷ ساله، درباره یادگیری با هوش‌مصنوعی می‌گوید: «احساس می‌کنم که استفاده از هوش‌مصنوعی به من مسائل زیادی را آموخته است، زیرا در مدتی کوتاه، جمع‌بندی چندین نتیجه حاصل از جستجوی عادی را ارائه می‌دهد و علاوه بر بالا بردن سرعت یادگیری، به خاطر ویژگی تعامل‌پذیری و پاسخ‌دهی آنی، کار آموزش را به خوبی انجام می‌دهد.»

او ادامه می‌دهد: «باید اشاره کنم که مدل‌های اختصاص یافته‌ای مانند «chatGPT‑Rosalind» که مختص تحقیقات علوم زیستی است و بسیاری از مدل‌های کمتر شناخته‌شده دیگر، کمکی تقریبا هم‌ارز با یک استاد، اما با منابع و دانش بسیار بیشتر، ارائه می‌دهد و کار را برای پژوهشگران متخصص و حتی تحقیقات من به عنوان یک دانش‌آموز آسان می‌کند.»

یک نوجوان: احساس می‌کنم که استفاده از هوش‌مصنوعی به من مسائل زیادی را آموخته است، زیرا در مدتی کوتاه، جمع‌بندی چندین نتیجه حاصل از جستجوی عادی را ارائه می‌دهد و علاوه بر بالا بردن سرعت یادگیری، به خاطر ویژگی تعامل‌پذیری و پاسخ‌دهی آنی، کار آموزش را به خوبی انجام می‌دهد

دوستی به نام هوش‌مصنوعی

نوجوانان امروز با هوش‌مصنوعی رابطه‌ای فراتر از یک ابزار کمک‌درسی برقرار کرده‌اند و آن را به‌عنوان همراهی قابل‌اعتماد برای مشاوره‌های شخصی و عاطفی نیز می‌بینند. آنان در فضایی که احساس قضاوت نمی‌کنند، درباره مسائل و مشکلات خود با هوش‌مصنوعی صحبت می‌کنند. این نسل ترجیح می‌دهد سؤالات خود را با یک موجود دیجیتالی که در دسترس، بی‌طرف و فاقد پیش‌داوری است مطرح کند.

یگانه در این‌باره می‌گوید: «بعضی وقت‌ها برای درد و دل کردن به سراغ هوش‌مصنوعی می‌روم و مثل دو دوست باهم صحبت می‌کنیم، من با هوش‌مصنوعی مشورت می‌کنم و در بسیاری از مسائل مختلف نظرش را جویا می‌شوم. البته بعضی از مواقع برای حل تکالیف یا تحقیق برای مدرسه و موارد پژوهشی به هوش‌مصنوعی مراجعه می‌کنم و اکثر مواقع موارد جدید زیادی یاد می‌گیرم. من حتی برای ویرایش نمایشنامه و فیلمنامه هم از هوش‌مصنوعی کمک می‌گیرم، زیرا مشکلات متن را به من می‌گوید و برای بهتر کردن آن به من کمک می‌کند.»

پاسخ‌های هوش‌مصنوعی بی‌نقص نیست

فاطمه، یک نوجوان ۱۷ ساله است و می‌گوید: «هوش‌مصنوعی به طور کلی بیشتر کمک کننده است، اما دردسر‌های خود را نیز به همراه دارد. هوش‌مصنوعی بخاطر سرعت پاسخگویی بالا و جواب‌های سریع و کاملی که ارائه می‌دهد برای من خیلی یاری‌رسان بوده است و درنتیجه نیازی نیست که ساعت‌ها مطالب سایت‌های مختلف را مطالعه کنم تا به جواب سؤالی که داشتم برسم. یکی از دردسر‌های استفاده از هوش‌مصنوعی این است که همیشه جواب درستی را ارائه نمی‌دهد و ممکن است ما را با جواب‌های غلط گمراه کند.»

برای حفظ اعتمادبه‌نفس پاسخ‌های هوش‌مصنوعی را به چالش بکشید

او ادامه می‌دهد: «در موارد زیادی پیش آمده است که جواب‌های غلط از هوش‌مصنوعی دریافت کرده‌ام. بعضی وقت‌ها سؤالات درسی را اشتباه حل می‌کند یا در پاسخ دادن، بعضی نکات را در نظر نمی‌گیرد. پیش آمده است که مفهومی را درک نکند یا با مسئله‌ای دیگر اشتباه بگیرد و در نهایت جوابی که به دنبال آن هستیم را به ما ندهد. من وقتی متوجه اشتباه بودن پاسخ می‌شوم معمولاً از او می‌پرسم: «آیا از این پاسخ مطمئن هستی؟» تا یک بار دیگر با دقت جواب دهد و اگر دوباره اشتباه کند، به او می‌گویم که جوابش غلط است و علت نادرستی آن را توضیح می‌دهم.»

ثنا نیز می‌گوید: «من به نتایج مرورگر‌ها و هوش‌مصنوعی به یک اندازه اعتماد دارم. هوش‌مصنوعی با داده‌های موجود در موتور جست‌و‌جو‌هایی مثل گوگل آموزش دیده است و خطا‌های انسانی موجود در نتایج و داده‌های گوگل را به همراه دارد. همچنین ابزار‌های هوش‌مصنوعی هشدار می‌دهند که حتما «فکت چک» (Fact check) انجام شود تا از صحت نتایج مطمئن شویم. من از نتایج حاصل در شرایط خاص که باید از داده‌ها مطمئن بود، بعد از مطمئن شدن به کمک پرسش از افراد آگاه یا خواندن مقالات در زمینه‌های شک‌برانگیز، استفاده می‌کنم.»