اسم ماکان به گوش شما و دوستانتان نخورده است!؟
راهکار فناورانه ایرانیها برای کاهش هزینههای حفاری
فناوری«سامانه گذر الکترومغناطیسی» که از دل مهندسی معکوس و ترکیب نمونههای خارجی شکل گرفته، اکنون به مرحله بهرهبرداری رسیده است و به گفته مدیرفنی شرکت توسعه دهنده آن، میتواند آغازگر تغییر رویکرد در اکتشافات عمیق در ایران باشد؛ تغییری که هم در مدیریت منابع آب و هم در آینده اکتشافات معدنی اهمیت راهبردی دارد.
استقبال از یک فناوری نو در نخستین ارائه
مرتضی جعفرزاده، مدیر فنی شرکت دانشبنیان مهندسیسازان فیدار آزما، در گفتوگو با خبرنگار آناتک، با اشاره نحوه ورود این محصول به بازار اظهار کرد: «حدود دو تا سه سال قبل که این سامانه طراحی شد، یک مقاله درباره آن در کنفرانس ژئوفیزیک ارائه کردم که با استقبال قابل توجهی مواجه شد و حتی خودم هم فکر نمیکردم این میزان توجه جلب شود. همزمان با برگزاری نمایشگاه آن کنفرانس، غرفهای در اختیار ما قرار گرفت و این دستگاه را در آنجا نیز ارائه کردیم.»
از مهندسی معکوس تا تعریف یک محصول بومی
وی در ادامه با تشریح روند شکلگیری این فناوری بیان کرد: «نام این وسیله در اصل مربوط به نمونههای خارجی است و ما با مهندسی معکوس، دو دستگاه را با یکدیگر ترکیب کردیم و به این محصول رسیدیم. نام استاندارد این فناوری «تایم دومین الکترومگنتیک» یا TDEM است، اما ما آن را با عنوان «سامانه گذر الکترومغناطیس» معرفی و عرضه میکنیم.
به گفته جعفرزاده، این سامانه یکی از ابزارهای ژئوفیزیکی است که برخلاف ابزارهای موجود در ایران، توانایی اکتشاف تا عمق حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ متر زیر زمین را دارد.
وی با اشاره به روشهای فعلی اکتشاف گفت: «روشهای متداول مبتنی بر ژئوفیزیک موجود در ایران (به جز روش مگنتو تلوریک یا MT) معمولاً تا عمق حداکثر ۳۰۰ متر کاربرد دارند و حتی بسیاری از متخصصان، عمق مؤثر آنها را کمتر و حدود ۲۰۰ متر میدانند و برای عمقهای بیشتر ناچار به حفاری هستیم. در برخی پروژهها برای یک محدوده ممکن است نیاز به حفر ۲۰ تا ۴۰ چاه باشد، در حالی که هزینه هر چاه ۷۰۰ تا ۸۰۰ متری پیشتر حدود یک و نیم تا دو میلیارد تومان بوده و اکنون نیز افزایش یافته است.»
مدیر فنی این شرکت دانش بنیان با اشاره به وضع اکتشافات معدنی در کشور اظهار کرد: «در ایران بهجز چند معدن محدود، عمده استخراجها در عمقهای کمتر از ۳۰۰ متر انجام میشود و اکتشاف در عمقهای کمتر (به جز موارد معدود در معادن مس و...) هنوز بهطور جدی توسعه نیافته است. در حالی که در کشورهایی مانند آفریقای جنوبی استخراج از عمقهای بیش از ۱۲۰۰ متر انجام میشود؛ این سامانه میتواند آغازگر حرکت به سمت اکتشاف در اعماق زیاد در ایران باشد.»
برتری در شناسایی منابع آب
جعفرزاده با تأکید بر کاربرد این فناوری در حوزه آب گفت: «این روش بهویژه برای اکتشاف آب بسیار مؤثر است و در حالی که روشهای موجود معمولاً تا عمق ۲۰۰ تا ۲۵۰ متر را بررسی میکنند، این سامانه میتواند سفرههای آب را در عمقهای ۴۰۰ تا ۵۰۰ متر نیز شناسایی کند. با استفاده از این دادهها میتوان حجم ذخیره آب و میزان برداشت مجاز را نیز تخمین زد، در حالی که در روشهای دیگر معمولاً فقط احتمال وجود آب مطرح میشود.»
وی ادامه داد: «اخیرا پیشنهادهایی برای استفاده از این سامانه در پروژههای احداث نیروگاه مطرح شده است، چراکه در این پروژهها نیاز به اطلاعات زیرسطحی در اعماق زیاد وجود دارد و در حال حاضر تنها روشی که میتواند چنین اطلاعاتی ارائه دهد، همین فناوری است.»
آغاز مسیر اکتشاف عمیق در ایران
مدیر فنی این شرکت دانش بنیان با اشاره به وضع اکتشافات معدنی در کشور اظهار کرد: «در ایران بهجز چند معدن محدود، عمده استخراجها در عمقهای کم انجام میشود و اکتشاف در عمقهای زیر ۳۰۰ متر هنوز بهطور جدی توسعه نیافته است. در حالی که در کشورهایی مانند آفریقای جنوبی استخراج از عمقهای بیش از ۱۲۰۰ متر انجام میشود، این سامانه میتواند آغازگر حرکت به سمت اکتشاف در اعماق زیاد در ایران باشد.»
وی به روند توسعه این محصول اشاره کرد و گفت: «در ابتدا تنها دو دستگاه از این نوع در ایران وجود داشت که در اختیار دو نهاد مختلف بود و برای تعمیر به ما سپرده شد. ما از این فرصت استفاده کردیم، این دو دستگاه را بررسی و ترکیب کردیم، نقشههای آن را استخراج کردیم و با استفاده از قطعات موجود در داخل کشور، موفق به ساخت این سامانه شدیم. به نظر من این ابزار در میان تمامی محصولاتی که تاکنون ساختهایم، مفیدترین گزینه برای کشور است.»
قیمتگذاری رقابتی در بازار جهانی
جعفرزاده در خصوص قیمت این محصول گفت: «نمونههای خارجی این فناوری معمولاً بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار دلار قیمت دارند و حتی ارزانترین نمونهها نیز حدود ۷۰ هزار دلار هستند. قیمت تعیینشده برای این سامانه حدود ۱۰ هزار دلار است که تقریباً یکدهم نمونههای خارجی محسوب میشود.»
وی در پایان خاطرنشان کرد: «نخستین نمونه این دستگاه در اختیار یکی از زیرمجموعههای سازمان انرژی اتمی قرار گرفت، سپس پژوهشکده علوم زمین نمونه ارتقا یافته آن را خریداری کرد و موسسه ژئوفیزیک نیز قرارداد خرید نمونه بعدی با قابلیتهای بیشتر مرتبط با حذف نویز و اصلاح دادهها را با این شرکت عقد نمود. در حال حاضر چند شرکت خصوصی فعال در حوزه اکتشاف معدن، بهویژه در مناطق خراسان، از این سامانه استفاده میکنند و این محصول فعلاً بهصورت اجاره به شرط تملیک و برای صحت سنجی عملکرد در اختیار آنها قرار گرفته و در آینده به فروش کامل خواهد رسید.»
انتهای پیام/
