اسم ماکان به گوش شما و دوستانتان نخورده است!؟
الگوی چینی برای زیرساختهای پیامرسانی ملی در شرایط جنگ
بیست و یکم ژانویه سال ۲۰۱۱، نقطه عطفی در تاریخ فناوری اطلاعات چین محسوب میشود. در چنین روزی، شرکت تن سنت به رهبری «جانگ شیائولونگ»، اولین نسخه از برنامه «ویچت» را برای سیستمعامل آیاواس منتشر کرد. نسخه یک صفر این نرمافزار که حجم نصب آن تنها ۴۵۷ کیلوبایت بود، امکاناتی بسیار ابتدایی و محدود به ارسال متن، افزودن مخاطب و قابلیت «افراد نزدیک» داشت، اما این شروع کوچک، سرآغازی برای انقلابی عظیم در نحوه تعامل مردم چین با دنیای دیجیتال بود.
پیامرسانی ساده که بدل به یک ابر برنامک شد
بر اساس مستندات تاریخی، ایده اولیه ساخت ویچت از نرمافزار خارجی «کیک» الهام گرفته شد که در عرض ۱۵ روز به یک میلیون کاربر دست یافته بود. جانگ شیائولونگ که نگران تهدید این پیامرسانهای نوظهور برای «کیوکیو»، محصول محبوب قبلی تن سنت بود، طی ایمیلی در نیمههای شب به مدیرعامل شرکت، «ما هواتنگ»، پیشنهاد ساخت یک رقیب قدرتمند را داد. این پیشنهاد بلافاصله مورد پذیرش قرار گرفت و تیم توسعه در دفتر گوانگژو تن سنت، مشغول به کار شدند.
نقشه راه تکامل، از یک ابزار تا یک ابربرنامک
روند شکلگیری ویچت نشاندهنده یک استراتژی هوشمندانه برای پاسخ به نیازهای لحظهای کاربران است. در ماه میسال ۲۰۱۱، نسخه دو صفر با قابلیت کلیدی «پیامهای صوتی» عرضه شد که تحولی بزرگ در ارتباطات ایجاد کرد. تا اوت همان سال، با اضافه شدن ویژگی «جستجوی افراد نزدیک»، تعداد کاربران به ۱۵ میلیون نفر رسید و در اکتبر ۲۰۱۱، قابلیتهای «تکان دادن برای یافتن افراد» و «بطریهای دریا» جذابیت این نرمافزار را دوچندان کرد.
نقطه عطف اصلی در سال ۲۰۱۲ رقم خورد؛ زمانی که نسخه چهار صفر منتشر شد و قابلیتی به نام «حلقه دوستان» به آن اضافه گردید که ویچت را از یک پیامرسان ساده به یک شبکه اجتماعی تمام عیار تبدیل کرد. همزمان، نسخه بینالمللی نرمافزار با نام «ویچت» معرفی شد.
ویچت از سال ۲۰۱۳ پا را فراتر از ارتباطات اجتماعی گذاشت. معرفی «سکو عمومی» در آگوست ۲۰۱۳، راه را برای ورود برندها، رسانهها و سازمانها به این زیستبوم هموار کرد، اما شاید مهمترین جهش تاریخی این سکو در سال ۲۰۱۴ و با معرفی «کیف قرمز» بود. این ویژگی ساده که ریشه در سنت چینی هدیه دادن پول در عید سال نوی چینی داشت، یک ایدۀ فرهنگی بود و حملهای همهجانبه به بازار پرداختهای دیجیتال محسوب میشد. منبع تحقیقاتی آرگون ریسرچ این استراتژی را نمونهای از تبدیل «هوش مصنوعی از یک ویژگی به لایه عملیاتی اصلی برنامه» توصیف میکند.
ستون فقرات روزمرگی؛ خدمات دولتی با یک اسکن ساده
امروزه ویچت بسیار فراتر از یک نرمافزار معمولی است و به عنوان یک «ابربرنامه» شناخته میشود که لایههای مختلف زندگی در چین را پوشش میدهد. یکی از قابل توجهترین جنبههای آن، ارائه خدمات دولتی بر بستر این سکو است. بر اساس مطالعه آکادمیک آئوسما برنوت در مجله «پالسیاند اینترنت»، ویچت به یک ابزار جداییناپذیر برای خدمات پلیس و امنیت عمومی در چین تبدیل شده است. بیش از ۵۰ هزار حساب رسمی پلیس در سراسر چین فعالیت میکنند که بسیاری از آنها امکاناتی فراتر از اطلاعرسانی ساده دارند.
شهروندان میتوانند از طریق «ایستگاههای پلیس مجازی» درون ویچت، جرایم را گزارش دهند، سرنخهای جنایی را ارسال کنند و حتی در برخی مناطق مانند گوانگژو، از سیستم هشدار اضطراری مبتنی بر ویچت برای برقراری تماس تصویری مستقیم با مرکز فرماندهی پلیس استفاده نمایند. در استان فوجیان، هدف این برنامه اتصال خدمات پلیس در ۱۰ شهر و بیش از ۳۰۰ کارکرد مختلف بوده است. این آمیختگی بخش خصوصی و دولتی، ویچت را به ماژولی «همراه و آماده به کار» در زیرساخت دیجیتال حاکمیت چین تبدیل کرده است.
چینیها با ویچت به همۀ نیازهای روزمرۀ خود پاسخ میدهند
فهرست امکانات ویچت آنقدر گسترده است که آن را از تعریف یک «پیامرسان» خارج میکند. این برنامه امروز به عنوان یک «سیستمعامل درون یک برنامه» توصیف میشود. از مهمترین امکانات آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ـ «برنامههای کوچک»: این ویژگی انقلابی به کاربران اجازه میدهد بدون خروج از ویچت و بدون نصب نرمافزار جداگانه، از هزاران سرویس مختلف از سفارش غذا و تاکسی گرفته تا خرید بلیط هواپیما و رزرو هتل استفاده کنند. آمارها نشان میدهد خدمات بیمرز ویچت اکنون بیش از ۱۰۰ کشور و منطقه را پوشش میدهد و تعداد دفعات استفاده کاربران فرامرزی از این سرویسها از مرز ۵۰ میلیارد بار عبور کرده است. یکی از پیامرسانهای ایرانی نیز چند ماهی میشود که ویژگی مشابهای را راهاندازی کرده است.
ـ ویچت پی: رقیب اصلی علیپی در بازار پرداخت موبایل چین است که قبضها، خریدهای حضوری و آنلاین و انتقال پول را پوشش میدهد.
ـ شبکه اجتماعی ویدئویی: «کانالهای ویدئویی» به رقیبی جدی برای تیکتاک در داخل چین تبدیل شده است.
ـ خدمات مالی: شامل صندوقهای سرمایهگذاری، بیمه و وامهای خرد.
قدرت بیرقیب؛ نفوذ و کاربران جهانی
آخرین گزارشهای مالی شرکت تن سنت در مارس ۲۰۲۶ نشان میدهد که تعداد کاربران فعال ماهانه ویچت به طور ترکیبی به یک میلیارد و ۴۱۸ میلیون کاربر رسیده است. این رقم ۲ درصد نسبت به سال قبل رشد داشته و ویچت را به یکی از معدود سکوهایی تبدیل کرده است که بیش از یک میلیارد و چهارصد میلیون انسان را به هم متصل میکند. نفوذ این برنامه در کشور چین تقریباً کامل است و پیشبینی میشود که در سال جاری ۸۴ و نیم درصد از کاربران پیامرسانهای موبایل در این کشور از ویچت استفاده کنند.
وضعیت در مورد کاربران غیرچینی، متفاوت است. ویچت عمدتاً در میان جوامع چینی زبان در سراسر جهان محبوبیت دارد. به گزارش منابع رسانهای، برای جوامع دور از وطن چینی در کشورهایی مانند آمریکا، استرالیا و بریتانیا، ویچت یک «شریان حیاتی» برای ارتباط با وطن و شبکههای اجتماعی خود محسوب میشود.
توسعه بینالمللی ویچت با چالشهایی روبهرو بوده است و نتوانسته سهم قابل توجهی از بازار کشورهای غربی را به خود اختصاص دهد. با این حال، تمرکز این شرکت بر روی خدمات فرامرزی معطوف شده است. گزارشها حاکی از آن است که «بستن کارتهای بانکی خارجی» رشد بیش از ۱۰۰ درصدی داشته و پوشش پرداخت فرامرزی آن به ۷۸ کشور و ۳۶ ارز رسیده است.
راز ماندگاری و چشمانداز هوشمند
موفقیت ویچت ریشه در چند عامل کلیدی دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره میکنیم:
مدل «ابربرنامه»: تن سنت اولین شرکتی نبود که ایده سوپر اپ را مطرح کرد، اما موفقترین نمونه آن را پیادهسازی نمود.
درک عمیق از فرهنگ محلی: ویژگیهایی مانند «کیف قرمز» مثال بارزی از تطابق فناوری با آیینهای اجتماعی چین است.
زیستبوم بسته: با ایجاد «برنامههای کوچک»، ویچت یک دنیای دیجیتال خودکفا خلق کرد که کاربر به ندرت نیاز به خروج از آن پیدا میکند.
چشمانداز آینده ویچت به شدت با هوش مصنوعی گره خورده است. شرکت تن سنت به وضوح اعلام کرده که محور اصلی استراتژی خود در سال ۲۰۲۶ را «تمرکز کامل بر روی هوش مصنوعی» قرار داده است. طبق تحلیل آرگون ریسرچ، تن سنت در حال ادغام «عاملهای هوش مصنوعی» در زیستبوم ویچت است تا این سکو را از یک ابزار غیرفعال به یک «موتور اجرایی فعال» تبدیل کند که قادر به انجام وظایف پیچیده مانند مدیریت لجستیک، رزرواسیون و تجارت خودکار باشد. این حرکت میتواند استاندارد طلایی جدیدی برای ابربرنامهها در سطح جهانی تعریف کند.
ویچت در برابر غولها، تفاوت در فلسفه و عملکرد
اصلیترین تفاوت ویچت با رقبای غربی مانند واتساپ و تلگرام در فلسفه طراحی آن نهفته است. در ادامه به مقایسه تشریحی این سه پیامرسان میپردازیم:
از نظر مدل اصلی: ویچت یک «ابربرنامه» به همراه قابلیتهای پیامرسانی است، در حالی که واتساپ صرفاً یک پیامرسان خصوصی محسوب میشود و تلگرام نیز یک پیامرسان ابری با تمرکز بر امنیت است.
از نظر گستردگی زیستبوم: دامنه خدمات ویچت بسیار گسترده است و شامل پرداخت، بازی و برنامههای کوچک میشود، اما واتساپ امکانات بسیار محدودی از جملهایپیآی تجاری دارد و تلگرام نیز امکانات متوسطی شامل رباتها و کانالها را ارائه میدهد.
از نظر رمزگذاری: در ویچت، رمزگذاری به صورت پیشفرض در حالتهای خاص اعمال میشود و به طور کلی پیشفرض نیست، در حالی که واتساپ رمزگذاری سرتاسری پیشفرض دارد و تلگرام نیز رمزگذاری را به صورت اختیاری برای مکالمات و پیشفرض برای تماسها ارائه میکند.
از نظر ارائه خدمات دولتی: ویچت خدمات دولتی را به طور کامل یکپارچه ساخته و خدماتی مانند پلیس و مالیات را دربر میگیرد، اما واتساپ فاقد چنین خدماتی است و تلگرام نیز خدمات دولتی بسیار محدودی دارد.
از نظر حضور برندها: در ویچت، برندها از طریق حسابهای رسمی و برنامههای کوچک حضور دارند، در واتساپ از طریقایپیآی تجاری امکان حضور دارند و در تلگرام نیز از طریق کانالها امکان حضور برندها فراهم است.
منبع تحقیقاتی «مارکتینگ اینتراکتیو» در بررسی اخیر خود اشاره کرده است که از نظر محرمانگی اطلاعات ارسالی، برخی پیامرسانها امتیاز بالاتری نسبت به ویچت کسب میکنند، اما از نظر قابلیتهای گروهی و خدمات رفاهی، ویچت امتیاز کامل را کسب کرد.
برتری قاطع ویچت برای چینیزبانها در «تمرکزگرایی» است. یک کاربر چینی برای مدیریت کل زندگی دیجیتال خود تنها به یک برنامه نیاز دارد؛ چیزی که مجموعهای از برنامههای جداگانه در غرب قادر به ارائه آن نیستند.
مدل درآمدی؛ فروش اتصال نه حریم خصوصی
شرکت مادر، تن سنت، مدل درآمدی بسیار متنوعی را برای ویچت طراحی کرده است که عمدتاً بر پایه «کسب و کار درون بستر پیامرسان» استوار است. گزارش مالی سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که استراتژی «همه در یک هوش مصنوعی» شرکت تن سنت با موفقیت همراه بوده است.
واحد «خدمات بازاریابی» که عمدتاً شامل تبلیغات در حلقه دوستان، کانالهای ویدئویی و ویچت است، با اتکا به هدفگیری مبتنی بر هوش مصنوعی، ۱۹ درصد رشد درآمد داشته و به ۱۴۵ میلیارد یوان رسیده است (طبق گزارش مالی ۲۰۲۵). بخش «مالی و خدمات سازمانی» با ۸ درصد رشد، تا حد زیادی مدیون کارمزد تراکنشهای ویچت پی و خدمات ابری است.
همچنین کمیسیون حاصل از «برنامههای کوچک» و فروش اقلام مجازی در بازیهای درون ویچت، بخش قابل توجهی از درآمد «خدمات ارزش افزوده» را تشکیل میدهد. ویچت برخلاف برخی رقبا، فروش مستقیم اشتراک نرمافزار ندارد و در عوض از ترافیک و جریان مالی عظیم تولید شده توسط کاربران سود میبرد.
الگویی برای ایران؛ از ابربرنامه چینی تا رویای دیجیتال ایرانی
موفقیت ویچت نشان میدهد که یک پیامرسان بومی زمانی به «ابربرنامه» تبدیل میشود که فراتر از ارسال پیام، لایههای مختلف زندگی روزمره را پوشش دهد. برای ایران، این الگو چند درس کلیدی دارد:
تمرکز بر «کیف قرمز»: ویچت با نوآوری به سادگی هدیه پول در تعطیلات عید سال نوی چینی، انقلاب پرداخت دیجیتال را رقم زد. پیامرسان ایرانی موفق باید آیینهای بومی مانند «سیزدهبهدر»، «نوروز»، «شب یلدا» و «پول تو جیبی» مناسبتهای مذهبی را به فرصتی برای تعامل اجتماعی و مالی تبدیل کند. البته یکی از پیامرسانهای بومی پرکاربرد چنین ویژگی را طراحی کرده است اما میتواند به عنوان یک راه تعاملی توسط سایر سکوها نیز استفاده شود.
یکپارچگی خدمات دولتی: ویچت با ارائه خدمات پلیس، مالیات و شهروندی درون برنامه، به ابزاری جداییناپذیر تبدیل شد. در ایران، امکان پرداخت قبوض، دریافت گواهیهای هویتی، استعلام وضعیت ترافیک و خدمات شهرداری از درون پیامرسان میتواند ضریب نفوذ را به شدت افزایش دهد. البته این امر نیازمند هماهنگی میان نهادهای دولتی و بخش خصوصی است.
برنامههای کوچک بومی: به جای ساختن صدها اپلیکیشن جداگانه، پیامرسان ایرانی باید بستری فراهم کند که کسبوکارهای محلی، رستورانها، تاکسیهای اینترنتی و فروشگاههای آنلاین بدون خروج از برنامه به کاربر خدمات دهند. تجربه ویچت نشان داده است که کاربران خواهان سادگی و تمرکز هستند.
احترام به خط و زبان فارسی: برتری قاطع ویچت برای چینیزبانها در تطابق کامل با فرهنگ نوشتاری و گفتاری آنان بود. پیامرسان ایرانی باید از خط فارسی، شعر، طنز محلی و الگوهای ارتباطی خاص ایرانیان پشتیبانی کند. پشتیبانی ضعیف از زبان فارسی در برخی پیامرسانهای خارجی، یک نقطه ضعف بزرگ برای رقبای خارجی در ایران است.
مدل درآمدی نامحسوس: تن سنت هرگز کاربر را مجبور به پرداخت مستقیم نکرد. پیامرسان ایرانی نیز میتواند از محل کارمزد تراکنشهای مالی، تبلیغات هدفمند هوشمند (متناسب با ارزشهای فرهنگی) و کمیسیون برنامههای کوچک درآمدزایی کند، نه فروش اشتراک. شفافیت در این مدل درآمدی میتواند اعتماد کاربران ایرانی را جلب کند.
انتهای پیام/
