استاد معارف دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران در گفت‌وگو با آناتک:
نایب رئیس دوم کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها در گفت‌وگو با آناتک:
بی‌احتیاطی کاربران در استفاده از رایانه‌های عمومی، مسیر نفوذ مهاجمان را هموار می‌کند
وقتی صحبت از سرقت حساب کاربری به میان می‌آید، ذهن بسیاری از کاربران به سمت شکستن رمزهای عبور پیچیده و حمله‌های فنی می‌رود؛ درحالی که بخشی از این اتفاق‌ها از مسیری ساده‌تر آغاز می‌شود. یک تماس تلفنی، یک پیام جعلی یا بی‌توجهی به امنیت حساب هنگام استفاده از رایانه‌ای عمومی زمینه را برای مهاجم فراهم می‌کند. در چنین شرایطی، مهاجم به جای عبور از سدهای فنی، اعتماد یا بی‌احتیاطی کاربر را هدف قرار می‌دهد.
علی رضایی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم و تحقیقات در گروه رشته مهندسی کامپیوتر، در گفت‌وگو با آناتک توضیح می‌دهد که دسترسی غیرمجاز به حساب‌ها همیشه به معنای شکستن رمز عبور نیست و گاهی اطلاعاتی که خود کاربر در اختیار دیگران قرار می‌دهد یا نشست فعالی که روی یک دستگاه عمومی باقی می‌گذارد، راه ورود مهاجم را باز می‌کند.
Session Token چیست و مهاجم چگونه با سرقت آن، بدون دانستن رمز عبور وارد حساب کاربر شود؟
یکی از روش‌هایی که در این زمینه استفاده می‌شود، سرقت نشست یا Session Token است. این اتفاق زمانی اهمیت پیدا می‌کند که کاربر از رایانه‌های عمومی، مانند رایانه‌های محل کار، دانشگاه یا کافی‌نت استفاده می‌کند.
فرض کنید فردی پشت یک رایانه وارد حساب ایمیل یا پیام‌رسان خود شده و پس از پایان کار، نشست فعال را نمی‌بندد یا اطلاعات ورود را پاک نمی‌کند. در این شرایط، فرد دیگری که به همان دستگاه دسترسی پیدا می‌کند، می‌تواند از اطلاعات باقی‌مانده برای ورود به حساب استفاده کند. بی‌احتیاطی کاربران در استفاده از رایانه‌های عمومی، مسیر نفوذ مهاجمان را هموار می‌کند.
در حالت پیشرفته‌تر، مهاجم کوکی‌های ذخیره‌شده روی رایانه را سرقت می‌کند. کوکی‌ها داده‌های کوچکی هستند که مرورگر برای نگهداری اطلاعات مربوط به تعامل کاربر با وب‌سایت‌ها ذخیره می‌کند. بخشی از این اطلاعات به سایت کمک می‌کند کاربر را در یک نشست فعال شناسایی کند. اگر مهاجم به اطلاعات معتبر نشست دسترسی پیدا کند، ممکن است برای مدتی بدون نیاز به واردکردن رمز عبور از آن استفاده کند.
بنابراین، کاربر باید پس از استفاده از حساب‌های شخصی روی رایانه‌های عمومی، از حساب خود خارج شود و اطلاعات ورود را روی آن دستگاه‌ها باقی نگذارد. بستن پنجره مرورگر به معنی خروج از حساب نیست.
آیا سرقت حساب کاربری فقط با شکستن رمز عبور انجام می‌شود؟
روش‌های مختلفی برای دسترسی غیرمجاز به حساب‌های کاربری وجود دارد و همه آن‌ها به شکستن رمز عبور وابسته نیستند. بسیاری از آنچه هک می‌نامیم، نتیجه بی‌توجهی کاربر است. یکی از روش‌های رایج، مهندسی اجتماعی است یعنی مهاجم به جای حمله مستقیم به سامانه، خود کاربر را هدف قرار می‌دهد و با فریب او اطلاعات مورد نیازش را به دست می‌آورد.
رضایی
رضایی: بسیاری از آنچه هک می‌نامیم، نتیجه بی‌توجهی کاربر است
برای مثال، فردی با کاربر تماس می‌گیرد و با ادعای برنده شدن در یک جایزه یا دریافت خدماتی خاص، از او می‌خواهد کدی را که از طریق پیامک دریافت کرده است، اعلام کند. این کد برای ورود به حساب یا تایید یک عملیات امنیتی ارسال شده، کاربر با تصور اینکه در حال دریافت جایزه یا تکمیل فرایندی عادی است، آن را در اختیار تماس‌گیرنده قرار می‌دهد. در این شرایط دیگر مهاجم نیازی به حدس زدن رمز عبور ندارد و اطلاعات ورود را از خود کاربر دریافت کرده است.
انتشار اطلاعات شخصی در شبکه‌های اجتماعی چه نقشی در سرقت حساب‌ها دارد؟
اطلاعاتی که افراد در فضای مجازی منتشر می‌کنند، برای مهاجمان سرنخ‌هایی فراهم می‌کند. بخشی از اطلاعات مورد استفاده در فرایندهای بازیابی حساب یا پاسخ به پرسش‌های امنیتی، از زندگی شخصی افراد به دست می‌آید. وقتی کاربر اطلاعاتی مانند تاریخ تولد یا جزئیات قابل حدس درباره زندگی خود را در فضای عمومی منتشر می‌کند، بخشی از مسیر شناسایی یا بازیابی حسابش را برای دیگران هموار می‌کند.
از سوی دیگر، برخی کاربران برای رمز عبور یا پاسخ پرسش‌های امنیتی از اطلاعات قابل پیش‌بینی استفاده می‌کنند. انتخاب اطلاعاتی که اطرافیان یا مخاطبان صفحه‌های اجتماعی به آسانی حدس می‌زنند، امنیت حساب را کاهش می‌دهد.
آیا مهاجم بدون دانستن رمز عبور هم می‌تواند وارد حساب کاربری شود؟
بله، یکی از روش‌های دسترسی به حساب، سوءاستفاده از نشست فعال کاربر است. این اتفاق به ویژه هنگام استفاده از رایانه‌های عمومی در محل کار، دانشگاه یا کافی‌نت اهمیت پیدا می‌کند. اگر کاربر پس از پایان کار از حساب خود خارج نشود، نشست او روی همان دستگاه فعال باقی می‌ماند و فرد بعدی که به رایانه دسترسی پیدا می‌کند، امکان استفاده از آن حساب را خواهد داشت.
در این میان، کوکی‌ها نیز نقش مهمی دارند. مرورگر برای نگهداری برخی اطلاعات مربوط به ورود و وضعیت کاربر از کوکی استفاده می‌کند. در شرایطی که مهاجم به اطلاعات معتبر نشست دسترسی پیدا کند، ورود دوباره به حساب بدون وارد کردن رمز عبور امکان‌پذیر می‌شود. به همین دلیل، خروج از حساب پس از پایان کار با رایانه‌های اشتراکی اهمیت زیادی دارد. بستن پنجره مرورگر به معنی خروج از حساب نیست.
اگر کاربری متوجه دسترسی غیرمجاز به حسابش شود، تغییر رمز عبور کارساز است؟
اولین اقدام به نوع حساب بستگی دارد. اگر حساب بانکی در معرض دسترسی غیرمجاز قرار گرفته باشد، کاربر باید در سریع‌ترین زمان با پشتیبانی بانک یا شعبه تماس بگیرد تا دسترسی و عملیات حساب بررسی و در صورت نیاز مسدود شود.
در حساب‌های ایمیل و شبکه‌های اجتماعی نیز پیگیری از مسیر پشتیبانی رسمی همان سرویس اهمیت دارد. کاربر باید موضوع را به پشتیبانی اعلام کند و فرایند بازیابی حساب را از راه‌های رسمی دنبال کند.
نکته مهم این است که کاربران برای بازگرداندن حساب خود سراغ افراد یا صفحه‌های ناشناس نروند. برخی از این افراد با وعده بازیابی سریع حساب، اطلاعات بیشتری از کاربر دریافت می‌کنند یا از شرایط او سوءاستفاده می‌کنند. ارتباط با پشتیبانی رسمی سرویس، مسیر مطمئن‌تری برای پیگیری است.
برای کاهش خطر سرقت حساب، چه اقداماتی اهمیت بیشتری دارند؟
انتخاب رمز عبور قوی و طولانی، پرهیز از اطلاعات شخصی و قابل حدس و فعال‌سازی تایید دومرحله‌ای از اقدامات مهم در حفاظت از حساب‌ها هستند. پاسخ پرسش‌های امنیتی نیز نباید بر اساس اطلاعات آشکار زندگی شخصی انتخاب شود؛ زیرا مهاجم گاهی با بررسی صفحه‌های اجتماعی به این پاسخ‌ها دسترسی پیدا می‌کند.
تایید دومرحله‌ای یک لایه امنیتی اضافه ایجاد می‌کند و ورود به حساب را به تایید دیگری، مانند کد یک‌بار مصرف، وابسته می‌سازد. البته کاربر باید از افشای همین کدها نیز خودداری کند؛ زیرا فریب دادن صاحب حساب برای دریافت کد تأیید، یکی از روش‌های مهندسی اجتماعی است.
آیا روش‌های دیگری هم وجود دارد که کاربران کمتر درباره آن‌ها اطلاع داشته باشند؟
روش‌های حمله متنوع هستند و بسته به نوع سامانه‌ای که هدف قرار می‌گیرد، تفاوت دارد. فیشینگ همچنان یکی از روش‌های جدی و پرکاربرد است. در کنار آن، حملاتی مانند مرد میانی یا Man-in-the-Middle نیز وجود دارد که در آن‌ها مهاجم تلاش می‌کند در مسیر ارتباط میان کاربر و سرویس قرار بگیرد.
یکی از نکات مهم برای کاهش خطر این حملات، توجه به نشانی صحیح وب‌سایت‌ها و استفاده از نسخه‌های به‌روز مرورگر است. کاربر باید هنگام ورود به حساب‌های مهم، نشانی وب‌سایت را بررسی کند و مطمئن شود از آدرس معتبر استفاده می‌کند.
موضوع دیگری که باید به آن توجه شود، نصب انواع VPN و افزونه‌های ناشناس روی مرورگر است. VPN به این معناست که ارتباط شبکه کاربر از طریق یک سرور دیگر برقرار می‌شود. بنابراین، اگر کاربر از یک سرویس نامطمئن استفاده کند، بخشی از اطلاعات ترافیک او در اختیار ارائه‌دهنده آن سرویس قرار می‌گیرد. اگر این ارتباط به‌درستی رمزگذاری و محافظت نشود، اطلاعات کاربر در معرض خطر قرار می‌گیرد.
کاربر ممکن است برای عبور از محدودیت‌های دسترسی، یک افزونه یا VPN ناشناس نصب کند، اما در عمل اطلاعات خود را در اختیار سرویسی قرار دهد که از میزان امنیت و شیوه نگهداری داده‌های آن اطلاعی ندارد. این مسئله یکی از چالش‌های مهم امنیت اطلاعات کاربران است.
انتهای پیام/
