نتیجه یک نظرسنجی در آمریکا:
حجتالاسلاموالمسلمین فرحزاد:
یک عضو هیات علمی دانشگاه آزاد در گفتوگو با آناتک بررسی میکند
درآمدزایی از کودک در فضای مجازی غیراخلاقی است
عدهای از والدین با به نمایش گذاشتن کودکان خود در فضای مجازی، از آنها درآمدزایی میکنند. این اقدام میتواند هم به کودک آسیب بزند و هم رابطه او با والدین را تحت تأثیر قرار دهد. والدین باید توجه داشته باشند که حضور کودک در فضای مجازی باید با خواست و اختیار او همراه باشد و نباید از کودک کارمندی ساخته شود که ساعتهای طولانی مشغول فعالیت است و والدین در نقش کارفرما از او انتظار عملکرد مشخصی دارند. در چنین شرایطی، والدین مرتکب رفتاری غیراخلاقی شدهاند. منصور علیمهدی، روانشناس و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی، در گفتوگو با آناتک درباره موضوع درآمدزایی از طریق کودکان در فضای مجازی توضیحاتی را ارائه میدهد و پیامدهای آن را بررسی میکند.
وقتی خانواده از طریق کودک درآمدزایی میکند، آیا رابطه بین والد و فرزند دچار مشکل میشود؟
اصل ماجرا همین مسئله است. فضای مجازی در حال حاضر نفوذ عمیقی در خانوادهها پیدا کرده است و تقریباً خانوادهای را نمیتوان یافت که از صفحات مجازی استفاده نکند. ممکن است یک یا دو عضو خانواده یا حتی تمام اعضای خانواده درگیر این فضا باشند. اگر حضور در فضای مجازی جنبه سرگرمی و تفریح داشته باشد و انتخاب آگاهانه خود کودک باشد، مشکلی در این زمینه وجود ندارد، اما زمانی میتوان از این مسئله بهعنوان یک آسیب یا پاتولوژی یاد کرد که کودک هیچ اختیاری نداشته باشد. به این معنا که قدرت انتخاب و اختیار در دست خانواده باشد و کودک به دستاویزی برای برآورده کردن نیازهای روانی، اقتصادی یا اجتماعی خانواده تبدیل شود. در این شرایط، نقش کودک تغییر پیدا میکند و دیگر با یک فرزند مواجه نیستیم، بلکه با یک کارمند مواجه هستیم؛ فردی که شرح وظیفه دارد، باید جلوی دوربین قرار بگیرد، به شکل مشخصی صحبت کند، تولید محتوا داشته باشد و عملکردی عالی ارائه دهد.
در چنین شرایطی، رابطه والد و فرزندی عملاً به ارتباط کارفرما و کارمند تبدیل میشود. خانواده از کودک انجام وظایفی را میخواهد و کودک نیز باید آنها را به بهترین شکل انجام دهد. زمانی که فعالیت کودک از جنبه انتخابی و اختیار او خارج شود، جنبه تکلیفمدارانه و دستوری پیدا کند و صرفاً بر اساس وظایفی که خانواده برای او تعیین کرده است ادامه پیدا کند، پیامدهای روانی آن نیز میتواند شدت پیدا کند.
اگر استفاده از فضای مجازی با نظارت و آگاهی همراه باشد و پدر و مادر درباره پیامدهای آن برای کودک توضیح دهند، استفاده محدود از این فضا به نظر من آنقدر مخرب نیست، اما اگر آگاهی لازم وجود نداشته باشد، درباره پیامدها صحبت نشود و از کودک بهعنوان ابزاری در راستای اهدافی که خانواده دنبال میکنند استفاده شود، این مسئله میتواند بهشدت آسیبزا باشد و پیامدهای روانی خاص خود را برای کودک به دنبال داشته باشد
این وضعیت میتواند رابطه والد و فرزندی را به رابطهای میان کارفرما و کارمند تبدیل کند؛ یعنی کودک وظیفه خود بداند برای کارفرمایی که همان خانواده است، عملکردی عالی و ایدهآل داشته باشد. این مسئله میتواند سرآغاز آسیبهایی از جمله اضطراب، افسردگی و ضعف اعتمادبهنفس باشد و در بلندمدت مشکلاتی را برای کودک ایجاد کند. همچنین به حس امنیت عاطفی و روانی که کودک باید از خانواده دریافت کند، آسیب جدی وارد میشود.
شما بهعنوان روانشناس چه توصیهای به خانوادههایی دارید که کودکانشان در این فضا فعالیت میکنند؟
من بهعنوان روانشناس، در قدم اول به این مسئله میپردازم که زمانی که خانواده، بهویژه پدر و مادر، در راستای اهداف خود کودک را وارد چنین فضایی میکنند، باید به این نکته توجه داشته باشند که این اهداف ممکن است جنبه روانی داشته باشند، اما بخش مهمی از آنها نیز اهداف اقتصادی است. زمانی که کودک از نظر قانونی در رده سنی قرار ندارد که بتواند با آگاهی کافی انتخاب کند و پدر و مادر او را در چنین فضایی قرار میدهند، حتی اگر این رفتار را غیرقانونی ندانیم، بهجرئت میتوان گفت که رفتاری غیراخلاقی در قبال فرزند خود انجام دادهاند.
دومین مسئله این است که نباید از کودک بهعنوان یک ابزار استفاده کرد. نباید کودک را وارد فضای مجازی یا صفحات مجازی کرد تا از طریق او درآمد کسب شود یا خانواده به واسطه او بتواند توجه دریافت کند. در مقابل، میتوان فضایی برای کودک ایجاد کرد که جنبه سرگرمی و تفریح داشته باشد. چیزی که معمولاً در این زمینه زیاد دیده میشود، اثر همرنگی اجتماعی است که بر این مسئله نیز تأثیر میگذارد.
اگر کودک با نظارت والدین و در ساعت مشخصی بتواند بهصورت کاملاً کنترلشده از فضای مجازی و شبکههای اجتماعی استفاده کند، منعی وجود ندارد. البته این شیوه نیز آسیبهای خاص خود را به دنبال دارد، اما در مقایسه با حالتی که کودک بهعنوان بلاگر وارد این فضا شود، آسیب کمتری خواهد داشت.
اگر استفاده از فضای مجازی با نظارت و آگاهی همراه باشد و پدر و مادر درباره پیامدهای آن برای کودک توضیح دهند، استفاده محدود از این فضا به نظر من آنقدر مخرب نیست، اما اگر آگاهی لازم وجود نداشته باشد، درباره پیامدها صحبت نشود و از کودک بهعنوان ابزاری در راستای اهدافی که خانواده دنبال میکنند استفاده شود، این مسئله میتواند بهشدت آسیبزا باشد و پیامدهای روانی خاص خود را برای کودک به دنبال داشته باشد.
فضای مجازی میتواند بهتدریج به رفتاری وابستهکننده تبدیل شود. «اعتیاد به فضای مجازی» یا «اعتیاد به شبکههای اجتماعی» زمانی مطرح میشود که فرد بخش زیادی از وقت خود را بهطور مداوم در این فضا سپری کند و این استفاده بیش از حد، بهمرور زندگی روزمره، فعالیتها و روابط او را تحت تأثیر قرار دهد. اگر این مسئله جدی گرفته نشود، طبق آمارهایی که در پژوهشهای انجامشده توسط دانشجویان وجود دارد، میتواند رقم قابلتوجهی را به خود اختصاص دهد. یکی از عوامل افت تحصیلی در مدارس نیز میتواند اتلاف وقتی باشد که دانشآموز صرف حضور در فضای مجازی و صفحات مجازی میکند؛ این موضوع در پژوهشها نیز مورد تأیید قرار گرفته است.
همچنین ضعف اعتمادبهنفس که در نتیجه مقایسه کردن و مقایسه شدن کودک با فرد دیگر یا حتی با عضو دیگری از یک خانواده ایجاد میشود، میتواند یکی دیگر از ابعاد روانشناختی این مسئله باشد. در مجموع، فضای مجازی میتواند در یک طیف قرار بگیرد و استفاده از آن بدون آسیب نیست و آسیبهای خاص خود را دارد. اگر نظارتی بر استفاده از آن وجود نداشته باشد، شدت این آسیبها افزایش پیدا میکند. در مقابل، اگر استفاده از فضای مجازی با نظارت خانواده همراه باشد، میتواند در حد محدودی در جریان زندگی فرد حضور داشته باشد و مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، اگر قرار است از فضای مجازی استفاده شود، این استفاده باید کنترلشده و با نظارت خانواده باشد.
انتهای پیام/
