هوش مصنوعی هنوز موج گسترده برای حذف مشاغل ایجاد نکرده است

به گزارش خبرگزاری آنا؛ یک نظرسنجی آنلاین که از سوی YouGov بین ۳۰ ژوئیه تا ۴ اوت ۲۰۲۶ انجام شده، تجربه ۱۲۵۰ نیروی کار آمریکایی از هوش مصنوعی را بررسی کرده است. این مطالعه استفاده کارکنان از هوش مصنوعی، برداشت آنها از تأثیر این فناوری بر فرصت‌های شغلی آینده و تغییراتی را که از سال ۲۰۲۳ در وضعیت کاری خود تجربه کرده‌اند، مورد بررسی قرار داده است.

شغل مترجمی منقرض نمی‌شود، بلکه ناظر هوش‌مصنوعی می‌شود

بر اساس یافته‌های این نظرسنجی، حدود ۹۵ درصد از شرکت‌کنندگان گفته‌اند از سال ۲۰۲۳ شغل خود را بعد از گسترش هوش مصنوعی از دست نداده‌اند. همچنین ۹۰ درصد اعلام کرده‌اند شغلی به دست نیاورده‌اند که پیش از گسترش هوش مصنوعی وجود نداشته باشد و ۸۸ درصد نیز هیچ ترفیع یا پیشرفت شغلی مرتبط با این فناوری نداشته‌اند. بین ۳ تا ۴ درصد از پاسخ‌دهندگان نیز درباره اینکه چنین تغییراتی را تجربه کرده‌اند یا نه، اطمینان نداشته‌اند.

این ارقام نشان می‌دهد که نزدیک به چهار سال پس از عرضه «ChatGPT» در نوامبر ۲۰۲۲، دست‌کم در میان کارکنان مورد بررسی، تغییرات شغلی مستقیم ناشی از هوش مصنوعی همچنان محدود است. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که تغییر شغل در آمریکا به‌طور کلی نیز پدیده‌ای نسبتاً نادر است و بنابراین درصد‌های به‌دست‌آمده باید در همین زمینه تفسیر شوند.

با این حال، تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار را نمی‌توان تنها با تعداد مشاغل از دست‌رفته یا ایجادشده سنجید. تجربه برخی شاغلان نشان می‌دهد که این فناوری پیش از آنکه جایگزین کامل نیروی انسانی شود، در حال تغییر نحوه انجام کار‌ها و سرعت اجرای آنهاست.

هوش مصنوعی؛ از افزایش سرعت تا تغییر شیوه کار

آرین مقبلی، طراح برند، درباره تأثیر هوش مصنوعی بر حرفه خود می‌گوید این فناوری حتی از مرحله استراتژی برند می‌تواند به متخصصان کمک کند. به گفته او، تدوین استراتژی برند گاهی یک یا دو ماه یا حتی بیشتر زمان می‌برد و بخش قابل توجهی از آن به مصاحبه با مخاطبان و ذی‌نفعان و شناخت نحوه مواجهه آنها با یک شرکت اختصاص دارد. او معتقد است هوش مصنوعی می‌تواند این فرایند را سریع‌تر و جامع‌تر کند.

مقبلی می‌گوید: «هوش‌مصنوعی از همان ابتدای این فرایند می‌تواند به ما کمک کند. این ابزار به ما کمک می‌کند شرکت را دقیق‌تر و بهتر بشناسیم و مخاطبان آن را سریع‌تر و جامع‌تر بررسی کنیم.» او با اشاره به زمان‌بر بودن تحقیقات مخاطبان اضافه می‌کند که انجام این مصاحبه‌ها دست‌کم یک یا دو هفته زمان می‌برد و در برخی شرکت‌ها حتی ممکن است بررسی مخاطبان تا شش ماه طول بکشد.

در حوزه طراحی گرافیک نیز هوش مصنوعی به گفته محمد روح‌الامین، طراح گرافیک، بسیاری از مراحل اجرایی را ساده‌تر کرده است. او توضیح می‌دهد که پیش از این، تهیه یک تصویر خاص ممکن بود به عکاسی یا انجام فرایند طولانی فوتومونتاژ نیاز داشته باشد، اما هوش مصنوعی این مراحل را کوتاه‌تر کرده است. با این حال، روح‌الامین معتقد است همین سهولت می‌تواند روی نحوه فکر کردن طراحان نیز اثر بگذارد.

او می‌گوید: «امروز بیش از آنکه به ایده فکر کنیم، به اجرا فکر می‌کنیم. بیش از آنکه به اهمیت موضوع توجه داشته باشیم، به سرعت سراغ چیزی می‌رویم که هوش مصنوعی پیشنهاد می‌کند.» به اعتقاد این طراح، در چنین شرایطی ممکن است دیدگاه شخصی فرد به جایگاه دوم منتقل شود؛ وی این مسئله را «بسیار خطرناک» می‌داند.

هوش‌مصنوعی هنوز نمی‌تواند ظرافت یک طراح حرفه‌ای را در ساخت لوگو اجرا کند

تغییر شغل یا تغییر ماهیت شغل؟

با وجود نتایج این نظرسنجی برخی از شاغلان نظری متفاوت دارند. تأثیر هوش مصنوعی در برخی مشاغل به نگرانی درباره آینده فرصت‌های شغلی نیز منجر شده است. حمیده نعمتی، استاد رشته مترجمی زبان، معتقد است فرصت‌های شغلی مترجمان کاهش یافته و این روند با پیشرفت بیشتر فناوری می‌تواند ادامه پیدا کند. او در عین حال، سازگاری با شرایط جدید و به‌روزرسانی دانش را راهی ضروری برای ادامه فعالیت حرفه‌ای می‌داند.

او می‌گوید: «مترجم چاره‌ای جز انطباق با این شرایط ندارد. این انطباق به معنای به‌روزرسانی دانش خود و بهره‌گیری از این فناوری است.» به گفته او، مترجمان باید به‌طور مداوم از هوش مصنوعی استفاده کنند، در گروه‌های تخصصی مرتبط حضور داشته باشند و از تجربه‌ها و نکات مطرح‌شده درباره این فناوری بهره بگیرند.

این استاد درباره آینده این حرفه نیز می‌گوید: «مسلماً فرصت‌های شغلی در این حوزه کاهش یافته است.» او معتقد است همان‌طور که در جریان انقلاب صنعتی برخی مشاغل از میان رفتند یا ماهیت آنها تغییر کرد، پیشرفت هوش مصنوعی نیز ممکن است برخی مشاغل را حذف، کمرنگ یا دگرگون کند و در نهایت این نیروی انسانی است که باید خود را با این تحولات سازگار کند.

هوش مصنوعی و نویسندگی

بررسی تجربه مستقیم کارکنان نشان می‌دهد اثر هوش مصنوعی بر کار، دست‌کم در شرایط فعلی، بیش از آنکه در قالب موج گسترده‌ای از حذف مشاغل ظاهر شده باشد، خود را در تغییر وظایف، افزایش سرعت، ایجاد مهارت‌های جدید و تغییر شیوه انجام کار نشان داده است

در مقابل، تجربه نویسندگان نشان می‌دهد که همه بخش‌های یک حرفه به یک اندازه در معرض جایگزینی با هوش مصنوعی نیستند. در حوزه نویسندگی، هوش مصنوعی می‌تواند در ایده‌یابی، ساخت پیرنگ و انجام برخی تحقیقات اولیه کمک‌کننده باشد، اما تشخیص کیفیت ایده، میزان کلیشه‌ای بودن آن و پیچیدگی پیرنگ همچنان به مهارت نویسنده وابسته است.

محمد دهریزی، نویسنده کودک، در این‌باره می‌گوید: «منطقه ممنوعه هوش‌مصنوعی در نویسندگی، تخیل است.» به گفته او، تجربه زیسته و عاطفه عمیق که از عوامل ماندگاری آثار ادبی هستند، همچنان در اختیار نویسنده قرار دارد و هوش مصنوعی تاکنون نتوانسته است جایگزین آنها شود. او معتقد است هوش مصنوعی در برخی از فرآیند‌های داستان‌نویسی می‌تواند کمک‌کننده باشد.

آینده در هاله‌ای از ابهام است

یافته‌های این نظرسنجی نیز نشان می‌دهد در شرایط فعلی، مهم‌ترین اثر گزارش‌شده هوش مصنوعی بر فرصت‌های شغلی، نه حذف گسترده مشاغل بلکه فراهم شدن امکان ترفیع و پیشرفت برای بخشی از کارکنان بوده است. حدود ۹ درصد از افراد شرکت‌کننده گفته‌اند پیشرفت شغلی آنها با هوش مصنوعی مرتبط بوده است؛ هرچند هنوز مشخص نیست این مزیت در بلندمدت پایدار خواهد ماند یا خیر.

در عین حال نمی‌توان وضعیت فعلی را معیار قطعی آینده بازار کار دانست. ظهور ایجنت‌های هوش مصنوعی که می‌توانند به شکل مستقل عمل کنند و بخش بیشتری از وظایف را خودکار کنند، ممکن است ارزش برخی مهارت‌های فعلی مرتبط با هوش مصنوعی را در آینده کاهش دهند. از سوی دیگر، کارکنان همیشه نمی‌توانند با اطمینان تشخیص دهند که یک تغییر شغلی مشخص تا چه اندازه نتیجه ورود هوش مصنوعی بوده است.

هوش‌مصنوعی نگاه هنرمندانه ندارد

این نظرسنجی تصویری از تجربه گروهی از کارکنان در یک مقطع زمانی مشخص ارائه می‌دهد و به همین علت نمی‌توان نتایج آن را به تمام نیروی کار آمریکا تعمیم داد. شرکت‌کنندگان از میان اعضای پنل آنلاین YouGov انتخاب شده‌اند و هیچ‌یک نیز در زمان انجام نظرسنجی بیکار نبوده‌اند. با وجود این محدودیت‌ها، بررسی تجربه مستقیم کارکنان نشان می‌دهد اثر هوش مصنوعی بر کار، دست‌کم در شرایط فعلی، بیش از آنکه در قالب موج گسترده‌ای از حذف مشاغل ظاهر شده باشد، خود را در تغییر وظایف، افزایش سرعت، ایجاد مهارت‌های جدید و تغییر شیوه انجام کار نشان داده است.