ترک اعتیاد آنلاین علائمی شبیه به ترک ماده مخدر دارد
از اعتیاد آنلاین نباید با شرم و خجالت یاد کرد؛ شناسایی زودهنگام این مشکل میتواند به فرد کمک کند پیش از آنکه وابستگی به فضای آنلاین بخشهای بیشتری از زندگی او را تحت تأثیر قرار دهد، برای کنترل و درمان آن اقدام کند. ادامه این وابستگی در صورت درماننشدن میتواند روابط اجتماعی، زندگی خانوادگی و عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. در ادامه آرین عمرانی، روانشناس بالینی، در گفتوگو با آناتک به مسئله اعتیاد آنلاین پرداخت و راهکارهایی برای تشخیص و درمان آن پیشنهاد کرد.
اعتیاد آنلاین در بزرگسالان چطور تعریف میشود؟
اعتیادهای الکترونیک میتواند شامل وابستگی به ویدیوگیم، بازیهای آنلاین و تعاملات اجتماعی در فضای مجازی باشد. نحوه تشخیص این اعتیاد، اختلال در زندگی روزمره است؛ به این معنا که شخص در انجام وظایف روزمره خود، از جمله وظایف شغلی یا ایفای نقشهای اجتماعی مانند همسرداری یا والدگری، به علت بیش از حد وقت گذاشتن پای دستگاههای دیجیتال، دچار مشکل شود.
دشواری در کنار گذاشتن دستگاه و بروز علائمی مانند کلافگی، بیقراری و بیخوابی، عصبانیتهای بیش از اندازه و نامتناسب با موقعیت، در صورت قطع استفاده از دستگاه دیجیتال، از علائم این مشکل است. ترک اعتیاد آنلاین از لحاظ روانی علائمی مشابه ترک مواد مخدر دارد. در شرایطی ممکن است دردهای فیزیکی نیز وجود داشته باشد و علائمی مانند گیجی و درد چشم بروز کند.
آیا ممکن است ترک اعتیاد دیجیتال افراد را دچار دردهای فیزیکی کند؟
بستگی به وخامت مشکل، میزان درگیری مدارهای پاداش و تعداد ساعت استفاده افراد در روز دارد. برای مثال، اشخاصی هستند که در تمام ساعات بیداری به صفحهنمایشها نگاه میکنند و به انجام فعالیتهای لذتبخش با دستگاههای الکترونیکی میپردازند. این لذت دائمی، شخص را مصرف میکند و باعث میشود آن فرد علائمی شبیه به اعتیاد به ماده نشان دهد. البته اعتیاد آنلاین مادهای را وارد بدن نمیکند، اما درگیری مدارهای لذت مغز بسیار مشابه با اعتیاد به ماده مخدر است و به همین خاطر، ویژگیهای اعتیاد به دستگاههای الکترونیکی بسیار شبیه به ویژگیهای اعتیاد به ماده است.
چه عواملی باعث میشود که این اعتیاد آنلاین و وابستگی به فضای آنلاین در افراد بزرگسال رخ دهد؟
مانند بسیاری از انواع اعتیاد، اعتیاد آنلاین نیز میتواند از نوعی «Escapism» یا فرارگرایی نشئت بگیرد. به این معنا که فرد برای فرار از مسائل مختلف، مانند تجربههای ناخوشایند یا واقعیتهای نامطلوب یا برای پر کردن خلأهایی که در زندگی واقعی خود احساس میکند، به فضای آنلاین پناه میبرد. به صورت کلی، علل مختلفی وجود دارد، اما اکثر آن در نوعی فرارگرایی خلاصه میشود. فرد با استفاده از ابزارهای مختلف میخواهد از واقعیت فرار کند و این فرار، خودش به مرور زمان تبدیل به مشکل میشود.
اعتیاد آنلاین چه جنبههایی از زندگی اجتماعی افراد را تحت تأثیر قرار میدهد؟
این نوع اعتیاد میتواند ارتباط فرد با واقعیت را کاهش دهد؛ گویی فرد در یک دنیای فانتزی زندگی میکند و هرچه زمان بیشتری را در این دنیای فانتزی سپری کند، ممکن است بیشتر از دنیای واقعی فاصله بگیرد. در چنین شرایطی، فرد ممکن است دچار اضطراب اجتماعی یا انزوا شود و روابطش نیز رو به افول برود. در برخی موارد نیز ممکن است نتواند به وظایف شغلی خود رسیدگی کند. به همین خاطر، هر نوع اعتیاد، فارغ از اینکه چه نوع اعتیادی باشد، میتواند بسیاری از جنبههای زندگی فرد را دچار اختلال کند.
اعتیاد آنلاین میتواند ارتباط فرد با واقعیت را کاهش دهد؛ گویی فرد در یک دنیای فانتزی زندگی میکند و هرچه زمان بیشتری را در این دنیای فانتزی سپری کند، ممکن است بیشتر از دنیای واقعی فاصله بگیرد. در چنین شرایطی، فرد ممکن است دچار اضطراب اجتماعی یا انزوا شود و روابطش نیز رو به افول برود. در برخی موارد نیز ممکن است نتواند به وظایف شغلی خود رسیدگی کند. به همین خاطر، هر نوع اعتیاد، فارغ از اینکه چه نوع اعتیادی باشد، میتواند بسیاری از جنبههای زندگی فرد را دچار اختلال کند
علاقه به فرارگرایی به کمک فضای آنلاین، ممکن است فرد را دچار بیماریهای روانی جدی کند؟
حتماً. فرار کردن، زندگی را مختل و دچار معلولیت میکند، در همین راستا، احتمالاً فرد مسائلی را از دست میدهد، از دست دادن، انسان را به سوگ مینشاند، سوگ، فرد را افسرده میکند، افسردگی، معلولیت بیشتری در زندگی افراد ایجاد میکند و معلولیت نیز مشکلات بیشتری را در پی دارد.
اگر فرار، یک فرارگرایی ساده و کوچک باشد، احتمالاً فرد دچار مشکلات ثانویه نشود، ولی اگر کسی از این راه و روش برای کنار آمدن با مسائل خیلی وحشتناک و بزرگی استفاده کند، آن موقع به مقدار بسیار بیشتری از زمان صفحه یا اسکرینتایم نیاز دارد تا کارش را راه بیندازد؛ به همین علت، مشکل هم وخیمتر میشود و مشکلات بعدی بیشتری نیز به وجود میآید.
اگر افراد تشخیص بدهند که به فضای مجازی و فضای آنلاین اعتیاد پیدا کردهاند، چطور میتوانند مرحلهبهمرحله به خودشان کمک کنند تا این اعتیاد را کنار بگذارند؟
اعتیادهای رفتاری، بهویژه اعتیاد آنلاین، بهطور کامل قابل کنار گذاشتن نیستند؛ چرا که ممکن است بخشی از زندگی روزمره ما با آن درگیر باشد. با این حال، باید مشخص کنیم که استفاده ضروری و مجاز از دستگاههای دیجیتال دقیقاً چند ساعت در روز است و برای هر کار با این دستگاهها چه میزان زمانی باید اختصاص داد و بر اساس آن، برنامهای داشته باشیم.
برای رسیدن به این برنامه، چند راه وجود دارد که هم روشهای شدید و انقلابیتر را شامل میشود و هم روشهای ملایمتر. روش شدید و انقلابی، «دیتاکس اینترنتی» یا «سمزدایی اینترنتی» نام دارد. در این روش، افراد تلفن همراه هوشمند خود را با یک گوشی ساده جایگزین میکنند و برای مثال، به مدت یک هفته با این گوشی به امور خود میپردازند. این روش مشخصاً ممکن است علائم ترک بسیار شدیدی ایجاد کند و باعث کلافگی فرد شود. در این مدت، شخص ممکن است بسیار اذیت شود، زود عصبانی شود و تحریکپذیری داشته باشد. همانطور که گفتم، علائم آن بسیار شبیه ترک ماده است. البته ممکن است دردهای جسمی به آن شکل وجود نداشته باشد، اما کلافگی، تحریکپذیری، وسوسه و مواردی از این دست، مشابه است.
در روش ملایمتر، برنامههایی وجود دارند که میزان استفاده از گوشی برای کارهای مختلف را اندازهگیری و محدود میکنند و کاربر میتواند زمان استفاده خود از هر برنامه و همچنین اسکرینتایم خود را کنترل کند. این برنامهها به افراد نشان میدهند که در طول روز چند ساعت از تلفن همراه استفاده و برای هر اپلیکیشن چه میزان از وقت خود را صرف کردهاند. سپس میتوان برای هر برنامه یک لیمیت یا محدودیت زمانی تعیین کرد تا مشخص شود از هر برنامه چه میزان باید استفاده کرد و اگر کاربر بیشتر از زمان مشخصشده از آن برنامه استفاده کند، این برنامههای محدودکننده اجازه ادامه استفاده را نمیدهند.
برای پیدا کردن این برنامهها میتوانید کلیدواژههایی مانند «برنامه برای مدیریت زمان تلفن همراه» یا «برنامههای مدیریت اعتیاد به تلفن همراه» را جستوجو کنید. برنامههای زیادی در این زمینه وجود دارند که میتوانند به افراد کمک کنند.
چه زمانی مراجعه به روانشناس را توصیه میکنید؟
زمانی که شخص خودش به تنهایی از پس مشکل برنیاید؛ یعنی با روشهای مختلفی تلاش کند، اما نتواند مشکلش را حل کند. یا زمانی که افراد ارادهشان ضعیف است و توان و اراده کافی برای ادامه دادن یک روش را ندارند و دوباره در مشکل اصلی گیر میافتند. مخصوصاً زمانی که ما با یک چرخه معیوبِ دوباره اعتیاد پیدا کردن و دوباره ترک کردن مواجه میشویم. در مسئله ترک اعتیاد به آن میگویند «ترککنندههای سریالی»؛ یعنی به صورت سریالی مدام دوباره ترک میکنند و دوباره به اعتیاد برمیگردد. اگر این مشکل عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار دهد و او نتواند بهتنهایی از پس آن بربیاید، بهتر است برای حل آن از کمک حرفهای و تخصصی استفاده کند.
انتهای پیام/
