سامانهای که مانند یک پژوهشگر دینی استدلال میکند
به گزارش خبرگزاری آنا، نشست خبری رونمایی از محصولات فناورانه علوم اسلامی موسسه علم و تمدن و عرفان امروز، سهشنبه ۱۰ شهریور، برگزار شد و در جریان آن، مهمترین دستاوردهای این مجموعه در زمینه بهکارگیری هوش مصنوعی در مطالعات دینی تشریح شد. قرار است مراسم رونمایی رسمی از سامانه هوشمند «هدا» و برخی دیگر از محصولات این مجموعه، پنجشنبه ۱۲ شهریور در قم برگزار شود.
عامل هوشمند برای پاسخگویی مستند به پرسشهای دینی
بهروز مینایی بیدگلی، استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت و معاون علمی موسسه علم و تمدن و عرفان، در این نشست با اشاره به فعالیتهای این موسسه اظهار کرد: این مجموعه با تمرکز بر بهکارگیری فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، در مطالعات دین، پژوهشهای دانشگاهی و مباحث میانرشتهای فعالیت میکند.
وی افزود: یکی از شاخههای این مجموعه، دانشگاه حکمت و فناوری است که در قم به صورت بینالمللی فعالیت میکند و از ترم جاری، دورههای کارشناسی ارشد و دکتری در رشتههای هوش مصنوعی، فناوری اطلاعات و مهندسی نرمافزار را آغاز خواهد کرد.
مینایی بیدگلی ادامه داد: این دانشگاه با هدف تربیت نخبگان مهندسی برای خارج از کشور، پذیرش دانشجو از سایر کشورها را در دستور کار دارد و دروس اصلی رشتههای مهندسی را با ۱۰ تا ۱۲ واحد دروس میانرشتهای از جمله الهیات هوش مصنوعی، فلسفه هوش مصنوعی، فقه هوش مصنوعی و مباحث تمدنی هوش مصنوعی تلفیق کرده است.
استاد دانشگاه علم و صنعت همچنین به کتاب «الهیات هوش مصنوعی» اشاره کرد و گفت: این اثر به بررسی چالشهای خداشناسی، پیامبرشناسی و معادشناسی در مواجهه با هوش مصنوعی قوی میپردازد و ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ در قم رونمایی خواهد شد.
وی با اشاره به فعالیت سایر مؤسسات ذیل مجموعه علم و تمدن و عرفان، اظهار کرد: مؤسسه دانشنامهنگاری جهان اسلام با هدف تدوین دانشنامههایی درباره کلیدواژهها، معارف، شخصیتها و اماکن معروف در مناطقی مانند بالکان، اندونزی و هندوستان فعالیت میکند و دانشنامه بالکان آماده رونمایی است. همچنین دانشنامه قرآن برای کودکان نیز در دست تولید قرار دارد.
مینایی بیدگلی افزود: مؤسسه «همتا» با عنوان هوش مصنوعی و تمدن اسلامی نیز با هدف هوشمندسازی مراکز اسلامی فعالیت میکند و در این زمینه با مجموعههایی از جمله آستان قدس، مؤسسه اسرا، مؤسسه امام خمینی(ره) و دارالحدیث همکاری دارد.
وی با اشاره به محصولات «حدیثا» و «پارسا» گفت: این محصولات در حوزه پرسش و پاسخ دینی طراحی شدهاند و بهزودی معرفی خواهند شد.
معاون علمی مؤسسه علم و تمدن و عرفان همچنین درباره فعالیت مؤسسه نجم توضیح داد: این مؤسسه با عنوان «ناصر جامع مجتهد» رسالت طراحی ابزارها و سامانکهای مورد نیاز در مسیر اجتهاد را دنبال میکند و تاکنون محصولاتی همچون «ثقات»، «گنجه» و «پیکره رضوان» را در این زمینه طراحی و تولید کرده است.
«هدا» با بیش از یک میلیون حدیث و ۱۹ هزار منبع
مینایی بیدگلی در بخش دیگری از سخنان خود به معرفی سامانه «هدا» پرداخت و تصریح کرد: «هدا» مخفف «هوشمندی دانشمداری و استدلالورزی» است و بهعنوان یک عامل هوشمند میتواند به پرسشهای حوزه معارف دینی، حدیث، قرآن، فقه، کلام و معرفتشناسی پاسخ دهد.
وی با بیان اینکه این سامانه با هدف دستیابی به توهم نزدیک به صفر طراحی شده است، گفت: «هدا» برخلاف مدلهای عمومی مانند Gemini یا DeepSeek، پاسخهای خود را به صورت شفاف و با استناد به منابع ارائه میکند و فرآیند استدلالورزی خود را نیز توضیح میدهد.
این استاد دانشگاه با اشاره به ظرفیتهای «هدا» در حوزه اجتهاد، قضاوت و قانونگذاری خاطرنشان کرد: این سامانه میتواند برای یک مجتهد یا فقیه، منابع مختلف از حدیث و تفسیر تا نظریات جدید مطرحشده در درسهای خارج و پرسشهای دینی را گردآوری، ترکیب و نتیجهگیری کند.
وی افزود: در حوزه قضایی نیز میتوان از این سامانه برای تنقیح قوانین، کشف تناقضات در آرا و بررسی میزان ابتنای آرای قضایی بر منابع فقهی استفاده کرد.
علیرضا شهبازی، عضو هیئتمدیره مؤسسه نجم، نیز با اشاره به سابقه این پروژه گفت: پروژه «مجتهدیار» از سال ۱۳۹۷ به صورت پژوهشی آغاز شد و از سال ۱۴۰۳ به شکل منسجم زیر نظر مؤسسه علم و تمدن و عرفان و در قالب مؤسسه نجم دنبال شده است.
«حکمت و فناوری» به دنبال پیوند هوش مصنوعی و معارف اسلامی
سید حسین حسینی، مدیر مؤسسه پژوهشی حکمت و فناوری، نیز در این نشست گفت: پژوهشهای این مؤسسه از دو سال پیش با هدف پیوند معارف اسلامی با مطالعات میانرشتهای در حوزه فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، آغاز شده است.
وی افزود: همزمان با رشد فناوریهای هوشمند، موضوعاتی مانند فلسفه هوش مصنوعی، اخلاق هوش مصنوعی و الهیات هوش مصنوعی در جهان در حال توسعه است، اما تاکنون قرائتی اصیل و مبتنی بر حکمت و معارف اسلامی در این حوزهها شکل نگرفته است.
حسینی ادامه داد: این مؤسسه در گام نخست با بازخوانی ادبیات موجود فعالیت خود را آغاز کرد و از سال جاری با ورود عمیقتر به ارتباطسنجی این ادبیات با مبانی اسلامی، پروژههای پژوهشی با رویکرد اسلامی را دنبال کرده است.
مدیر مؤسسه پژوهشی حکمت و فناوری با اشاره به تولیدات این مجموعه گفت: تاکنون سه اثر در زمینه فلسفه هوش مصنوعی، دو اثر در حوزه اخلاق هوش مصنوعی و یک اثر در زمینه الهیات هوش مصنوعی آماده انتشار شده است. همچنین پژوهشی درباره تعلیم و تربیت در عصر هوش مصنوعی با رویکرد فقه تربیتی آغاز شده است.
گفتوگویی هوشمند با منابع دینی
حسینی در ادامه با اشاره به فعالیت مجموعه فناور «هوش مصنوعی و تمدن اسلامی ـ همتا» اظهار کرد: مأموریت اصلی این مجموعه، هوشمندسازی مراکز اسلامی و حوزوی از طریق ارائه خدمات مبتنی بر فناوری و هوش مصنوعی و همچنین آموزش و توانمندسازی این مراکز است.
وی با تأکید بر تولید محصولات این مجموعه بر اساس منابع اصیل شیعی گفت: در این مجموعه، محصولاتی در زمینه گفتگوگرهای هوشمند مبتنی بر آیات قرآن و منابع اصیل شیعی تولید شده است. همچنین با تولید گفتگوگرهای عاملمحور مبتنی بر آثار اندیشمندان اسلامی، از جمله آثار شهید مطهری، تجربهای جدید برای مطالعه هوشمند و ارتباط با اندیشه علمای دینی فراهم شده است.
مدیرعامل همتا با اشاره به «پارسا» بهعنوان یکی از محصولات این مجموعه گفت: پارسا یک گفتگوگر هوشمند مبتنی بر مجموعه پرسش و پاسخهای ارائهشده از سوی مراکز معتبر است که دسترسی و استفاده آسانتر از این منابع را فراهم میکند.
وی افزود: یکی از مزیتهای این سامانه، قابلیت ارائه و جستوجوی پایگاه پرسش و پاسخهای دینی فارسی به زبانهای مختلف و فراهم کردن زمینه انتشار بینالمللی این منبع است.
حسینی همچنین از محصول جدید «حدیثا» خبر داد و گفت: این محصول در آینده نزدیک رونمایی خواهد شد و با تمرکز بر مخاطب عام، با هدف تولید و انتشار محتوای دینی بدون مرز زبانی و همچنین انجام پژوهشهای ترکیبی انسان و ماشین روی دادههای حدیثی و قرآنی طراحی شده است.
تلاش برای ایجاد بانک داده ملی علوم اسلامی
حسین جمشیدیراد، مدیر دفتر گسترش ارتباطات مؤسسه علم و تمدن و عرفان و دبیر ستاد فناوریهای هوشمند حوزه علمیه، نیز با اشاره به ضرورت قرار گرفتن ایران در میان کشورهای برتر حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: با توجه به حجم عظیم دادههای علوم اسلامی موجود در کشور، این ظرفیت میتواند بهعنوان یکی از مزیتهای نسبی ایران در حوزه هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به مشکل فقدان بانک داده منسجم در کشور افزود: یکی از رسالتهای این مجموعه، گردآوری و نظمدهی به دادههای پراکنده در مجموعههای مختلف است تا بتوان از آنها بهعنوان سوخت موتور محرک هوش مصنوعی و برای ایجاد یک بانک داده ملی در این حوزه استفاده کرد.
جمشیدیراد ادامه داد: مؤسسه علم و تمدن و عرفان با ارائه پیشنهاد به مؤسساتی که دارای دادههای عظیم علوم اسلامی هستند، ایجاد یک کنسرسیوم دادهمحور برای شکلدهی به پایگاه داده جامع و هوشمند علوم اسلامی را دنبال میکند؛ پایگاهی که با بهرهگیری از فناوریهای نوین پردازش زبان طبیعی و هوش مصنوعی طراحی خواهد شد.
وی هدف این کنسرسیوم را فراهم کردن بستری یکپارچه، آزاد، دقیق و کارآمد برای حوزویان، پژوهشگران دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی دانست تا بتوانند میراث مکتوب اسلامی را با سرعت، دقت و عمق بیشتری تحلیل و مطالعه کنند.
علاقهمندان میتوانند برای دریافت پاسخ سؤالات و کسب اطلاعات بیشتر از طریق راههای ارتباطی زیر با این مجموعهها در ارتباط باشند:
مؤسسه علم و تمدن و عرفان: www.ete.ac
مؤسسه نجم: www.najm.ac
مؤسسه همتا: www.hamtaa.org
انتهای پیام/
