دانشآموز در نسل چهارم آموزش از حفظ مطالب به حل مساله و خلق ارزش میرسد
به گزارش خبرگزاری آنا، حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور، در نشست معرفی مدل آموزش نسل چهارم (طرح میناب)، با تأکید بر ضرورت تغییر نگرش در نظام آموزشی اظهار کرد: تجهیزات و امکانات از عوامل مهم آموزش هستند، اما نخستین عامل مؤثر، دیدگاه افراد و بهویژه دیدگاه معلم است.
وی افزود: اگر بتوانیم نگرش را تغییر دهیم، بخش مهمی از مسیر تحول آموزشی طی شده است.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به عملکرد نظام آموزش و پرورش گفت: سیستم آموزش و پرورش در حال فعالیت است و ممکن است مانند هر سیستم دیگری با اشکالاتی مواجه باشد، اما خروجی آن تربیت دانشآموزانی است که در المپیادهای جهانی مدالهای طلا، نقره و برنز کسب میکنند و پس از ورود به دانشگاهها، مدارج بالای علمی را طی میکنند.
افشین ادامه داد: موضوع مهاجرت نخبگان نباید به معنای نفی عملکرد آموزش و پرورش تلقی شود، بلکه نکاتی که درباره این موضوع مطرح میشود، برای بهبود وضعیت است.
وی تصریح کرد: مسئله مهم این است که آینده به کجا میرود و آیا امروز دانشآموز را برای آینده کشور تربیت میکنیم یا خیر.
آموزش و پرورش یکی از ارکان اکوسیستم فناوری آینده است
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به جلسات برگزارشده با بخشهای مختلف اکوسیستم نوآوری و فناوری کشور اظهار کرد: با دانشگاهها، بنیاد ملی نخبگان، بنیاد علم ایران، پارکهای علم و فناوری، صندوقهای پژوهش و فناوری، کل اکوسیستم نوآوری و فناوری و رسانهها درباره ویژگیهای مورد نیاز برای ایفای نقش در پارادایم جدید حکمرانی فناوری گفتوگو شده است.
وی افزود: یکی از ارکان مهم علم و فناوری در آینده، اکوسیستم آموزش و پرورش است.
افشین با بیان اینکه خود نیز معلم است، گفت: شرکتهای دانشبنیان صرفاً در دانشگاهها، شرکتها و پارکهای علم و فناوری ایجاد نمیشوند و بخشی از آنها در کلاسهای درس شکل میگیرند؛ زیرا ذهن نوآور توسط معلم ساخته میشود.
وی ادامه داد: اگر ذهن یک فرد خلاق و نوآور نباشد، در آینده فناوری و نوآوری نخواهیم داشت.
فناوری بدون خلق ارزش به نوآوری تبدیل نمیشود
معاون علمی رئیسجمهور درباره تفاوت فناوری و نوآوری گفت: فناوری زمانی ایجاد میشود که فردی با استفاده از علم، دانش و تجربه، محصول جدیدی ایجاد کند. این محصول میتواند فیزیکی یا خدماتی باشد.
افشین افزود: نوآوری زمانی شکل میگیرد که محصول ایجادشده، ارزش خلق کند. این ارزش میتواند اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی یا سیاسی باشد.
وی تصریح کرد: ممکن است محصولی ساخته شود که کیفیت بالایی داشته باشد، اما مورد استفاده قرار نگیرد یا تجاریسازی نشود؛ در این شرایط فناوری ایجاد شده، اما ارزشآفرینی و نوآوری شکل نگرفته است.
پیشرفت هوش مصنوعی نقش مدرسه را تغییر داده است
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به تغییرات فناوری و دسترسی دانشآموزان به منابع مختلف آموزشی اظهار کرد: امروز دانشآموز یا دانشجو میتواند برای هر سؤالی از هوش مصنوعی پاسخ دریافت کند و حتی پرسشهایی را که در کلاس امکان مطرح کردن آنها را ندارد، از این فناوری بپرسد و یادگیری خود را عمیقتر کند.
وی افزود: دانشآموزان همچنین میتوانند از منابعی مانند یوتیوب برای یادگیری استفاده کنند؛ بنابراین سؤال اساسی این است که با یکسانتر شدن دسترسی به منابع آموزشی، تفاوت میان مدارس و دانشگاههای مختلف در آینده چه خواهد بود.
افشین گفت: اگر دانشآموز بتواند همه سؤالات خود را مطرح کند، پاسخ بگیرد و یادگیری خود را شخصیسازی کند، نقش مدرسه در آینده باید بازتعریف شود.
مدرسه آینده باید نوآوریمحور باشد
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به ضرورت تحول در آموزش و پرورش اظهار کرد: رئیسجمهور بهدرستی بر آموزش و پرورش تمرکز کرده است؛ زیرا آینده کشور توسط آموزش و پرورش ساخته میشود.
وی ادامه داد: آینده کشور در حال و گذشته ساخته نمیشود، بلکه در آینده ساخته میشود و برای ساختن ایران آینده باید از امروز تغییر ریل ایجاد کنیم.
افشین تصریح کرد: تغییر در آموزش فقط تغییرات فیزیکی، ساخت ساختمان و تأمین تجهیزات نیست؛ بلکه تحول آموزش باید از مدرسه حافظهمحور به مدرسه نوآوریمحور منجر شود.
مسئله آموزش امروز دانستن نیست، توانستن است
وی با تشریح تفاوت نیازهای آموزشی امروز با گذشته گفت: مسئله آموزش امروز این نیست که دانشآموز چقدر میداند یا چه میزان اطلاعات دارد و معلم به چند سؤال میتواند پاسخ دهد؛ مسئله این است که دانشآموز با دانستههای خود چه کاری میتواند انجام دهد و چگونه میتواند دانش خود را به توانستن و مهارت تبدیل کند.
معاون علمی رئیسجمهور افزود: اقتصاد امروز تغییر کرده و اقتصاد داده و اتصال بر اساس نوآوری و فناوری شکل گرفته است. دانشآموز نیز متفاوت شده و ابزارهای متفاوتی در اختیار دارد.
وی ادامه داد: دیگر لزوماً معلم تنها فردی نیست که در یک حوزه دانستههای بیشتری از دانشآموز دارد؛ بنابراین با تغییر اقتصاد و ابزارهای یادگیری، مدرسه نیز باید تغییر کند.
افشین گفت: اگر هدف، تربیت دانشآموز خلاق و کارآفرین است، باید تحول در شیوه تدریس و آموزش ایجاد شود.
چهار نسل آموزش؛ از حفظ مطالب تا خلق ارزش
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح چهار نسل آموزش اظهار کرد: چهار نسل آموزش را میتوان بهعنوان یک چارچوب تحلیلی در نظر گرفت که از حفظ مطالب آغاز میشود و به یادگیری، توانایی انجام کار، حل مسئله و خلق ارزش میرسد.
وی افزود: نوع آموزش میتواند دانشآموزی تربیت کند که مطالب را طوطیوار حفظ میکند، دانشآموزی که مطالب را بهخوبی یاد میگیرد، دانشآموزی که میتواند دانستههای خود را به عمل تبدیل کند، دانشآموزی که میتواند مسئله حل کند و در نهایت دانشآموزی که از طریق حل مسئله ارزش ایجاد میکند.
نسل اول؛ آموزش حافظهمحور
افشین درباره نسل اول آموزش گفت: این نسل همزمان با انقلاب صنعتی شکل گرفت و بر این اساس بود که افراد باید مطالب را یاد میگرفتند. معلم نقش سخنران داشت، مطالب را ارائه میکرد و دانشآموزان آنها را یادداشت میکردند.
وی افزود: آموزش نسل اول کتابمحور بود و معلم موظف بود محتوای کتاب را بهصورت کامل تدریس کند. روش تدریس نیز بر سخنرانی، حفظ مطالب، رونویسی، تکرار و تمرین استوار بود.
معاون علمی رئیسجمهور گفت: نقطه قوت این مدل، افزایش سواد عمومی، ایجاد نظم و استانداردسازی بود و محدودیت آن، کاهش زمینه بروز خلاقیت بود.
افشین برای تشریح این مدل گفت: در نسل اول، درباره مدار الکتریکی از دانشآموز خواسته میشود مدار الکتریکی را تعریف کند و اجزای آن را نام ببرد.
نسل دوم؛ تبدیل دانش به مهارت
وی درباره نسل دوم آموزش اظهار کرد: در نسل دوم، هدف تربیت نیروی متخصص بود و مشخص شد که صرف حفظ مطالب کافی نیست و دانستن باید به توانستن تبدیل شود.
معاون علمی رئیسجمهور افزود: روشهای آزمایشگاهی، کارگاهی، شبیهسازی و کارآموزی در این نسل مورد استفاده قرار میگیرد تا دانشآموز بتواند آموختههای خود را به مهارت و عمل تبدیل کند.
افشین گفت: در مثال مدار الکتریکی، در نسل دوم به جای تعریف مدار و نام بردن از اجزای آن، از دانشآموز خواسته میشود مدار را طراحی و اجرا کند.
نسل سوم؛ حل مسئله با استفاده از دانستهها
معاون علمی رئیسجمهور درباره نسل سوم آموزش اظهار کرد: در نسل سوم، مسئله این است که آیا دانشآموز میتواند با استفاده از دانستههای خود، مسئلهای جدید را حل کند یا خیر.
وی افزود: برای مثال، اگر در راهروی مدرسه مشکل نور وجود داشته باشد، از دانشآموز خواسته میشود مداری طراحی کند که میزان روشنایی چراغها را متناسب با حضور یا عدم حضور دانشآموزان تنظیم کند.
افشین ادامه داد: در مدرسه نسل سوم، هدف صرفاً پاسخ دادن به سؤالات دانش نیست، بلکه دانشآموز باید مسیر رسیدن به پاسخ را طی کند. معلم با طرح پرسشها و ایجاد چالش، زمینه پرسشگری را فراهم میکند و به دانشآموز اجازه میدهد شکست بخورد و پس از آن، راهحل خود را اصلاح کند.
وی تصریح کرد: روشهای آموزش نسل سوم عموماً پروژهمحور است و معلم در این مدل نقش تسهیلگر دارد. ارزشیابی نیز صرفاً به امتحان پایانی محدود نیست و پروژه و ارائه نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
نسل چهارم؛ حل مسئله واقعی و خلق ارزش
افشین درباره تفاوت نسل چهارم با نسل سوم گفت: نسل چهارم به نسل سوم نزدیک است، اما تفاوت عمده آن این است که مسئله واقعیتر میشود و دانشآموز باید اثر کار خود را ببیند.
وی افزود: در نسل چهارم، به جای اینکه صرفاً مداری برای تنظیم نور راهروی مدرسه طراحی شود، از دانشآموز خواسته میشود مداری طراحی کند که مصرف انرژی را کاهش دهد و اثربخشی ایجاد کند.
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر اینکه اجرای نسل چهارم الزاماً به تجهیزات گسترده نیاز ندارد، گفت: برای اجرای این مدل آموزشی لزوماً به آزمایشگاه و سالنهای ویژه نیاز نیست و معلم میتواند با مثالهای ساده، این نگاه را در کلاس ایجاد کند.
افشین در تشریح چهار نسل آموزش با مثال خودکار اظهار کرد: در نسل اول از دانشآموز خواسته میشود خودکار را تعریف کند و اجزای آن را نام ببرد؛ در نسل دوم از او خواسته میشود خودکار را باز کند، اجزای آن را بررسی و دوباره مونتاژ کند.
وی ادامه داد: در نسل سوم، مسئلهای درباره خودکاری که بهخوبی نمینویسد مطرح میشود و دانشآموز باید عوامل مؤثر بر این مشکل را تحلیل کند؛ برای مثال میتواند نوع جوهر یا بخش توپی سر خودکار را بهعنوان عامل مشکل بررسی کند.
معاون علمی رئیسجمهور گفت: در نسل چهارم، مسئله به یک نیاز واقعی تبدیل میشود؛ برای مثال، دانشآموز باید برای فردی با ویژگی خاص یا دارای معلولیت، صندلی طراحی کند.
وی تأکید کرد: در چنین شرایطی، دانشآموز برای حل مسئله باید از چندین دانش و موضوع استفاده کند و در نهایت به خلق اثر برسد.
شخصیسازی یادگیری؛ یکی از ویژگیهای نسل چهارم
افشین با تشریح ویژگیهای یادگیری در نسل چهارم اظهار کرد: یادگیری باید متناسب با یادگیرنده باشد و دانشآموز میتواند در حوزهای که به آن علاقه دارد، عمیق شود.
وی افزود: همه دانشآموزان لزوماً نباید همه موضوعات را به یک اندازه یاد بگیرند. دانشآموزی که به پزشکی علاقه دارد میتواند در این حوزه عمیق شود و دانشآموز دیگری که به مکانیک علاقه دارد، در آن حوزه تمرکز کند.
معاون علمی رئیسجمهور تصریح کرد: یادگیری در نسل چهارم یکسان نیست و همه دانشآموزان یک کلاس قرار نیست همه چیز را به یک اندازه بدانند.
معماری کلاس باید تغییر کند
وی درباره تغییر ساختار کلاس درس در نسل چهارم گفت: معماری کلاس درس باید تغییر کند و کلاس باید چالشمحور و وارونه باشد تا جایگاه معلم و دانشآموز در فرآیند یادگیری تغییر کند.
افشین افزود: در این مدل باید امکان پرسشگری و ایجاد چالش فراهم شود و یادگیری از طریق حل مسئله و ساختن مسئله شکل بگیرد.
معاون علمی رئیسجمهور گفت: معلم باید طراح مسیر یادگیری باشد و مشخص کند برای اینکه دانشآموز موضوعی را یاد بگیرد، چه پارامترهایی باید در اختیار او قرار گیرد.
افشین با اشاره به محیط یادگیری در نسل چهارم اظهار کرد: دانشآموز باید علاوه بر کلاس درس، در محیطهایی قرار گیرد که امکان تجربه و استفاده از خدمات مختلف را داشته باشد.
وی افزود: این محیطها لزوماً فیزیکی نیستند و میتوانند در قالب پلتفرمهای آموزشی ایجاد شوند تا دانشآموزانی که به تجهیزات دسترسی ندارند نیز بتوانند از امکانات آموزشی استفاده کنند.
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح نقش معلم در نسل چهارم گفت: معلم نباید صرفاً پاسخها را در اختیار دانشآموز قرار دهد؛ زیرا هوش مصنوعی نیز میتواند همین کار را انجام دهد.
وی افزود: معلم باید موقعیت و چالش ایجاد کند تا دانشآموز در آن موقعیت خودش به پاسخ برسد و خلاقیت خود را بروز دهد.
افشین تصریح کرد: معلم فقط تصمیم نمیگیرد چه محتوایی را تدریس کند، بلکه باید مسئله، فعالیت، منابع و شیوه تدریس را در کنار یکدیگر قرار دهد تا یک تجربه یادگیری ایجاد شود.
وی گفت: معلم باید به دانشآموز اجازه اندیشیدن و فکر کردن بدهد، زمینه پرسشگری را فراهم کند و به جای ارائه سریع پاسخ، دانشآموز را به سمت راهحل هدایت کند.
هنر؛ عنصر خلاقیت در آموزش
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به نقش هنر در آموزش نسل چهارم اظهار کرد: هنر نقش مهمی در ایجاد خلاقیت دارد و میتواند جسارت تجربه، ایدهپردازی و پذیرش شکست را در دانشآموز افزایش دهد.
وی افزود: اگر دانشآموز بتواند در برابر یک برگه سفید بدون دریافت دستور مستقیم، اقدام به طراحی و ایدهپردازی کند، اعتمادبهنفس و خلاقیت در او تقویت شده است.
افشین تصریح کرد: یکی از بخشهای مدارس که باید مورد توجه قرار گیرد، هنر است که نقش راهبردی در خلاقیت دارد.
وی ادامه داد: علوم به درک جهان، مهندسی به ساختن، ریاضیات به تحلیل و هنر به تخیل و خلاقیت کمک میکند.
تجربه چهار کشور در تحول آموزش
افشین با اشاره به تجربه کشورهای پیشتاز در آموزش گفت: کشورهای مختلف از اهرمهای متفاوتی برای تحول آموزشی استفاده کردهاند و نمیتوان یک نسخه واحد برای همه کشورها در نظر گرفت.
وی درباره فنلاند اظهار کرد: در فنلاند بر این موضوع تمرکز شده است که دانش چگونه به یکدیگر متصل شود و علوم مختلف چگونه با یکدیگر تلفیق شوند.
معاون علمی رئیسجمهور افزود: در نسل چهارم، معلم علوم یا ریاضی صرفاً در چارچوب یک درس چالش ایجاد نمیکند، بلکه مسئلهای طراحی میکند که دانشآموز بتواند زیست، علوم، ریاضی و هنر را با یکدیگر تلفیق کند.
افشین درباره استونی گفت: در استونی بر این موضوع تمرکز شده است که فناوری چگونه میتواند به یادگیری کمک کند و از ابزارهای مختلف برای عمیقتر شدن آموزش استفاده میشود.
وی ادامه داد: سنگاپور بر عمیقتر فکر کردن دانشآموز و ایجاد تفکر انتقادی تمرکز دارد و ژاپن نیز بر یادگیری تمرکز کرده است.
معاون علمی رئیسجمهور تأکید کرد: نمیتوان یک نسخه واحد از تجربه کشورهای مختلف را اجرا کرد، بلکه تحول آموزشی باید با هماهنگی میان اجزای مختلف صورت گیرد.
برنامه درسی و ارزشیابی باید متحول شود
افشین درباره الزامات تحول آموزشی گفت: تحول در آموزش چند بخش دارد و برنامه درسی باید بر اساس توانمندیهای مورد نیاز دانشآموز بازطراحی شود. روش تدریس نیز باید تغییر کند.
وی افزود: ارزشیابی نیز باید بازطراحی شود؛ زیرا نوع امتحان نشان میدهد دانشآموز چگونه باید یاد بگیرد و آموزش ببیند.
معاون علمی رئیسجمهور تصریح کرد: اگر از دانشآموز خواسته شود موضوعی را تعریف کند، آن را حفظ میکند؛ اگر از او خواسته شود طراحی و ساخت انجام دهد، دانستههای خود را به کار میگیرد و مسئله را حل میکند.
وی ادامه داد: در نسل چهارم، دانشآموز باید همه دانستههای خود را در کنار یکدیگر قرار دهد تا به خلق اثر برسد. برای مثال، طراحی محصولی که فرد دارای معلولیت نیز بتواند از آن استفاده کند، به دانشهای مختلف و یادگیری چند موضوع نیاز دارد.
ایجاد فضاهای نوآوری در کنار مدارس
معاون علمی رئیسجمهور در پایان گفت: مدارس باید بتوانند فضاهای نوآوری ایجاد کنند و فعالیتهایی در کنار مدرسه شکل بگیرد که میتواند به صورت عمومی در خارج از مدرسه یا به صورت خصوصی در کنار مدرسه ایجاد شود.
افشین با اشاره به نقش هوش مصنوعی در نسل چهارم آموزش اظهار کرد: استفاده از هوش مصنوعی در این مدل آموزشی هیچ اشکالی ندارد و دانشآموز باید بتواند از ایدهها و قابلیتهای هوش مصنوعی کمک بگیرد، آنها را به چالش بکشد، خلاقیت به خرج دهد و از این فناوری در مسیر یادگیری و حل مسئله استفاده کند.
انتهای پیام/
