جایگاه سازمان ملی هوش مصنوعی در ساختار حکمرانی باید شفاف باشد

به گزارش خبرگزاری آنا، محمود لیایی، معاون سابق وزیر ارتباطات و فعال زیست‌بوم ارتباطات و فناوری اطلاعات، امروز در نشست «حکمرانی هوش مصنوعی در ایران» که در خانه اندیشه‌ورزان برگزار شد، با اشاره به تصویب قانون تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی گفت: برخورداری کشور از قانون در این حوزه اقدامی مثبت است، اما باید بررسی کرد که آیا ساختار و ابزار‌های پیش‌بینی‌شده در این قانون می‌تواند کشور را به اهداف تعیین‌شده در حوزه هوش مصنوعی برساند یا چنین امکانی وجود ندارد.

وی با بیان اینکه از ابتدای تدوین طرح تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی در جریان روند بررسی آن قرار داشته است، اظهار کرد: در جریان بررسی این طرح در مجلس و همچنین در مجمع تشخیص مصلحت نظام، انتقاد‌های خود را درباره ساختار و ابزار‌های پیش‌بینی‌شده برای این سازمان مطرح کرده‌ام و معتقدم باید بررسی شود که آیا ابزار لازم برای تحقق اهداف کلان کشور در این قانون فراهم شده است یا چنین امکانی وجود ندارد.

لیایی افزود: یکی از اهداف مهم مطرح‌شده برای تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی، دستیابی ایران به جایگاه یکی از ۱۰ کشور برتر جهان در این حوزه بود و این هدف، نقطه عطفی در مسیر توسعه هوش مصنوعی کشور محسوب می‌شود. پرسش اصلی این است که آیا سازمانی با ساختار پیش‌بینی‌شده در قانون جدید، توانایی تحقق چنین هدفی را خواهد داشت یا خیر.

فاصله میان ساختار و اهداف هوش مصنوعی

معاون سابق وزیر ارتباطات ادامه داد: با بررسی قانون تصویب‌شده، به نظر می‌رسد این ساختار به‌تنهایی نمی‌تواند کشور را به جایگاه ۱۰ کشور برتر دنیا در حوزه هوش مصنوعی برساند و میان اهداف تعیین‌شده و ابزار‌های در نظر گرفته‌شده برای تحقق آنها فاصله وجود دارد.

وی با اشاره به محور‌های مورد تأکید مقام معظم رهبری در زمینه هوش مصنوعی گفت: باید این محور‌ها را به‌صورت دقیق با مفاد قانون تطبیق داد و دید آیا سازمان ملی هوش مصنوعی برای تحقق هر یک از این اهداف، اختیار، ابزار و ظرفیت لازم را در اختیار دارد یا چنین نیست.

لیایی تأکید کرد: اگر قرار است ایران در جمع ۱۰ کشور برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی قرار بگیرد، شاخص‌هایی که برای دستیابی به این جایگاه اهمیت دارند باید در ساختار و برنامه‌های سازمان ملی هوش مصنوعی دیده شوند و صرف تشکیل یک سازمان نمی‌تواند به‌تنهایی چنین جایگاهی را برای کشور ایجاد کند.

توجه به ظرفیت‌های راهبردی کشور

این فعال زیست‌بوم ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به ضرورت توجه به حوزه‌های مختلف کاربرد هوش مصنوعی اظهار کرد: موضوعاتی مانند کاربرد‌های نظامی و انتظامی، مدل‌های بنیادی و توانایی کشور در تولید این مدل‌ها از جمله حوزه‌هایی هستند که باید در برنامه‌ریزی ملی هوش مصنوعی مورد توجه قرار بگیرند.

وی افزود: میزان توان کشور در توسعه مدل‌های بنیادی، برنامه تولید مدل‌های مورد نیاز و ظرفیت‌هایی که در حوزه‌های راهبردی هوش مصنوعی وجود دارد، از جمله موضوعاتی است که باید در طراحی ساختار حکمرانی این حوزه مورد توجه قرار گیرد.

لیایی تصریح کرد: پرسش مهم این است که در طرح و قانون تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی، برای هر یک از این حوزه‌ها چه برنامه و ابزار مشخصی پیش‌بینی شده است و آیا ظرفیت‌های لازم برای رسیدن به جایگاه مورد انتظار کشور در نظر گرفته شده است یا خیر.

ضرورت عبور از ساختارسازی اداری

معاون سابق وزیر ارتباطات گفت: مسئله اصلی این است که سازمان ملی هوش مصنوعی صرفاً به ایجاد یک ساختار اداری جدید محدود نشود، زیرا هدف از تشکیل چنین سازمانی باید ایجاد ظرفیت برای توسعه واقعی هوش مصنوعی و دستیابی به اهداف تعیین‌شده در این حوزه باشد.

وی افزود: اگر ساختار ایجادشده نتواند اختیار، منابع، برنامه و ابزار لازم برای توسعه فناوری‌های راهبردی هوش مصنوعی را فراهم کند، تشکیل سازمان به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده دستیابی به اهداف کشور باشد.

لیایی با اشاره به روند شکل‌گیری سازمان ملی هوش مصنوعی اظهار کرد: این سازمان در شرایطی شکل گرفت که آیین‌نامه‌های مورد نیاز آن هنوز به‌طور کامل تصویب نشده بود و همین مسئله نیز بر روند فعالیت آن اثر گذاشت.

وی ادامه داد: سازمان ملی هوش مصنوعی در ادامه با مسائل و اختلاف‌نظر‌هایی میان برخی دستگاه‌ها و نهاد‌های مرتبط مواجه شد و این وضعیت موجب شد بخشی از ظرفیت مورد انتظار از این سازمان تحت تأثیر قرار بگیرد.

تعیین جایگاه سازمان در حکمرانی فناوری

این فعال زیست‌بوم ارتباطات و فناوری اطلاعات همچنین به ضرورت تعیین دقیق جایگاه سازمان ملی هوش مصنوعی در میان نهاد‌های موجود اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعات مهم، نحوه تعامل این سازمان با مرکز ملی فضای مجازی و سایر دستگاه‌های مرتبط است و باید حدود وظایف، اختیارات و ارتباط میان این مجموعه‌ها به‌صورت روشن مشخص شود.

وی افزود: تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی نباید به ایجاد موازی‌کاری یا تعارض میان نهاد‌های مسئول در حوزه فضای مجازی و فناوری منجر شود و لازم است جایگاه این سازمان در ساختار حکمرانی کشور به‌گونه‌ای تعریف شود که تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌های ملی با انسجام بیشتری انجام شود.

لیایی تأکید کرد: در صورتی که سازمان ملی هوش مصنوعی با مصوبات و سیاست‌های نهاد‌های بالادستی حوزه فضای مجازی در تعارض قرار گیرد، بخشی از ظرفیت آن برای اجرای مأموریت‌های خود تحت تأثیر قرار خواهد گرفت؛ بنابراین تعیین نسبت دقیق این سازمان با مرکز ملی فضای مجازی اهمیت زیادی دارد.

استفاده از الگو‌های موفق حکمرانی

لیایی در ادامه با اشاره به ضرورت ایجاد یک سازمان ملی قدرتمند در حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: اگر هدف کشور دستیابی به جایگاه برتر جهانی در هوش مصنوعی است، باید الگوی سازمانی متناسب با این هدف طراحی شود و سازمان ملی هوش مصنوعی از اختیارات و ظرفیت کافی برای ایفای مأموریت خود برخوردار باشد.

وی با طرح الگوی سازمان انرژی اتمی به‌عنوان یکی از نمونه‌های قابل بررسی گفت: سازمان انرژی اتمی می‌تواند به‌عنوان یک الگوی قابل مطالعه در این زمینه مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا یک نهاد مشخص در این حوزه وجود دارد که مأموریت‌های تخصصی خود را دنبال می‌کند و در ساختار مربوط به حوزه انرژی اتمی نقش هماهنگ‌کننده و اجرایی دارد.

معاون سابق وزیر ارتباطات خاطرنشان کرد: باید بررسی شود که آیا می‌توان چنین الگویی را با توجه به ویژگی‌های هوش مصنوعی و ساختار حکمرانی فناوری در کشور مورد استفاده قرار داد یا خیر.

لیایی در پایان تأکید کرد: برای تحقق هدف دستیابی ایران به جمع ۱۰ کشور برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی، لازم است ساختار حکمرانی این حوزه از مرحله ایجاد تشکیلات اداری فراتر برود و با برخورداری از اختیارات، برنامه، منابع و تقسیم‌کار روشن میان دستگاه‌ها، زمینه تحقق اهداف ملی هوش مصنوعی را فراهم کند.