اقتصاد معیشتی و حکمرانی دانشگاهی/ واکاوی چهار ضلع جامعه دانشگاهی در رقابت منطقهای نخبگان
به گزارش خبرگزاری آنا؛ رفاه اعضای هیأت علمی، سالهاست یکی از مهمترین مطالبات جامعه دانشگاهی به شمار میرود؛ مطالبهای که اگرچه بخشی از آن به مسائل معیشتی و پرداختهای مالی مربوط میشود، اما باید توجه داشت که رضایت شغلی استادان تنها با افزایش حقوق حاصل نخواهد شد. در واقع هرچند طی سالهای اخیر اقدامات قابل توجهی در حوزه معیشت استادان به خصوص در دانشگاه آزاد اسلامی انجام شده، اما بسیاری معتقدند رضایت اعضای هیأت علمی تنها به افزایش حقوق محدود نمیشود و ایجاد احساس تعلق سازمانی، فراهم کردن امکانات مناسب برای فعالیت علمی و مشارکت دادن استادان در تصمیمگیریها، نقش تعیینکنندهای در ارتقای سرمایه انسانی دانشگاه دارد.
به هر جهت جامعه پیشرو علمی کشور را باید گنجینه ای ارزشمند و بازوی قدرتمند و پیشران اقتصاد کشور دانست و بدیهی است که حفاظت از این ثروت ملی برای خلق در همین راستا خبرنگار آنا با آرمان نجاتدهکردی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، درباره مهمترین چالشهای رفاهی اعضای هیأت علمی، ظرفیتهای دانشگاه برای توسعه خدمات رفاهی، نقش درآمدهای غیرشهریهای، جایگاه واحدهای دانشگاهی در تصمیمگیری و الزامات افزایش رضایت استادان گفتوگو کرده است و این عضو هیأت علمی به تشریح شرایط موجود و راه های بهبود این مهم پرداخت.
پرداخت بهموقع حقوق نقطه قوت دانشگاه آزاد اسلامی
نجاتدهکردی با اشاره به موضوع پرداخت حقوق اعضای هیئت علمی دانشگاهها اظهار کرد: لازم به ذکر است که پیرو تماس رئیسجمهور با رئیس سازمان برنامه و بودجه که در آن به تأخیر در پرداخت حقوق اعضای هیأت علمی دانشگاههای دولتی اشاره میشد ؛ مشخص شد که گاهی حتی با گذشت حدود ۱۰ روز از پایان ماه، حقوق برخی اعضای هیأت علمی هنوز پرداخت نمی شود اما این وضعیت در دانشگاه آزاد اسلامی تاکنون مشاهده نشده است.
وی افزود: دانشگاه آزاد اسلامی با وجود آنکه بخش عمده منابع مالی خود را از محل شهریه دانشجویان تأمین میکند و وابستگی مستقیمی به میزان وصول شهریه دارد، توانسته است در پرداخت حقوق اعضای هیئت علمی عملکرد قابل قبولی داشته باشد. حتی آخرین آماری که در اختیار داشتیم نشان میداد تنها حدود ۶۰ درصد دانشجویان شهریه خود را پرداخت کرده بودند، اما با وجود این شرایط، حقوق اعضای هیأت علمی بدون تأخیر پرداخت شد و این موضوع واقعاً جای قدردانی دارد.
وی با اشاره به سیاستهای اخیر دانشگاه در حوزه معیشت استادان تصریح کرد: علاوه بر پرداخت بهموقع حقوق، افزایش حقوق اعضای هیأت علمی نیز در سالهای اخیر در دستور کار قرار گرفته و این اقدامات، اتفاقات ارزشمند و قابل دفاعی است که نمیتوان آنها را نادیده گرفت.
نجاتدهکردی با تأکید بر اینکه افزایش حقوق به تنهایی پاسخگوی نیازهای اعضای هیأت علمی نیست، گفت: با وجود همه اقدامات مثبتی که در حوزه پرداخت حقوق انجام شده، هنوز آن سطح از رضایت که انتظار میرود در میان جامعه اعضای هیأت علمی شکل نگرفته است و این مسئله نشان میدهد باید نگاه گستردهتری به موضوع رفاه استادان داشته باشیم.
وی ادامه داد: اگر بتوانیم در کنار پرداخت حقوق، خدمات رفاهی و مزایای جانبی را که امروز در بسیاری از دانشگاههای معتبر دنیا برای اعضای هیأت علمی در نظر گرفته میشود، در دانشگاه آزاد اسلامی نیز توسعه دهیم، بدون تردید میزان رضایت اعضای هیئت علمی به شکل محسوسی افزایش خواهد یافت. بنابراین می توان گفت که رفاه اعضای هیأت علمی تنها به دریافتی ماهانه محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از خدمات جانبی نیز در این زمینه اثرگذار است.
نجاتدهکردی در تشریح این خدمات گفت: استفاده از مراکز اقامتی و هتلها، مجموعههای رفاهی و تفریحی، فروشگاههای اختصاصی یا طرف قرارداد برای خرید کالاهای مورد نیاز اعضای هیأت علمی، تخفیفهای ویژه برای استادان و خانوادههای آنان و سایر خدمات مشابه، از جمله اقداماتی است که میتواند در کنار حقوق، احساس رضایت و تعلق سازمانی را در میان استادان تقویت کند.
مشارکت اعضای هیأت علمی حلقه مفقوده نظام تصمیمگیری
نجاتدهکردی در ادامه، یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر رضایت اعضای هیأت علمی را نحوه مشارکت آنان در اداره دانشگاه دانست و اظهار کرد: اعضای هیئت علمی موتور محرک علمی کشور هستند و هر سیاستی که برای توسعه آموزش عالی تدوین میشود، باید با محوریت این سرمایه ارزشمند انسانی باشد.
وی با بیان اینکه یکی از نقدهای جدی به ساختار مدیریتی دانشگاه آزاد اسلامی، تمرکز بیش از اندازه تصمیمگیریها در سازمان مرکزی است، گفت: بسیاری از تصمیمات باید از پایینترین لایههای دانشگاه آغاز شود، نه اینکه صرفاً در سطوح بالاتر اتخاذ و به واحدها ابلاغ شود. کوچکترین سلول دانشگاه، گروههای آموزشی هستند؛ جایی که اعضای هیأت علمی به صورت مستقیم درگیر آموزش، پژوهش و ارتباط با دانشجویان هستند و طبیعی است که بخش قابل توجهی از ایدهها و راهکارهای اجرایی نیز باید از همین بستر شکل بگیرد.
وی البته تأکید کرد: این نقد به معنای نادیده گرفتن اقدامات مثبت سالهای اخیر نیست و گفت: افزایش حقوق و پرداخت منظم دریافتی اعضای هیأت علمی از جمله اقداماتی است که باید از آن دفاع کرد، اما در کنار این اقدامات، نباید از مشارکت استادان در تصمیمسازی غفلت شود.
بازگشت به واحدمحوری راهکاری برای افزایش رضایت اعضای هیأت علمی
نجاتدهکردی با تأکید بر اینکه افزایش رضایت اعضای هیئت علمی مستلزم تغییر در شیوه حکمرانی دانشگاه است، اظهار کرد: اگر بخواهیم از ظرفیت واقعی استادان در اداره دانشگاه استفاده کنیم، باید آنان را در فرآیند تصمیمگیری شریک بدانیم، نه صرفاً مجریان تصمیماتی که در سطوح بالاتر اتخاذ شده است.
وی با بیان اینکه بسیاری از مسائل دانشگاه از دل واحدها و گروههای آموزشی قابل شناسایی و حل است، افزود: واحدهای دانشگاهی به دلیل ارتباط مستقیم با اعضای هیأت علمی و شناخت دقیق نیازهای آنان، بهتر از هر بخش دیگری میتوانند برای ارتقای رفاه استادان برنامهریزی کنند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: اگر به واحدهای دانشگاهی اختیار داده شود که متناسب با شرایط، ظرفیتها و امکانات خود برای افزایش رضایت اعضای هیأت علمی برنامهریزی کنند، بدون تردید ایدههای خلاقانه و کاربردی متعددی شکل خواهد گرفت؛ ایدههایی که شاید در ساختار کاملاً متمرکز هیچگاه فرصت اجرا پیدا نکنند.
ظرفیت درآمدهای غیرشهریهای برای توسعه خدمات رفاهی
وی در ادامه، به نقش درآمدهای غیرشهریهای در بهبود وضعیت رفاهی اعضای هیأت علمی پرداخت و اظهار کرد: یکی از اقدامات مثبت سالهای اخیر این بوده که دانشگاهها امکان استفاده از بخشی از درآمدهای غیرشهریهای را برای اجرای طرحهای مختلف پیدا کردهاند. بخش مهمی از این طرحها توسط اعضای هیأت علمی اجرا میشود و همین موضوع میتواند علاوه بر افزایش درآمدهای پایدار دانشگاه، زمینه ارتقای وضعیت رفاهی استادان را نیز فراهم کند.
وی با اشاره به ظرفیت علمی اعضای هیأت علمی گفت: اگر واحدهای دانشگاهی بتوانند استادان را برای مشارکت در اجرای طرحهای پژوهشی، فناورانه، آموزشی و درآمدزا تشویق کنند، بخش قابل توجهی از منافع حاصل از این فعالیتها نیز به خود مجریان طرح بازخواهد گشت. بنابراین معتقدم حضور مستقیم اعضای هیأت علمی در طراحی و اجرای طرحهای درآمدزا، علاوه بر ایجاد انگیزه بیشتر، میتواند نقش مؤثری در توسعه اقتصادی دانشگاه نیز داشته باشد.
ضرورت آگاهیبخشی درباره ظرفیتهای مالی دانشگاه
نجاتدهکردی یکی از چالشهای موجود را آشنا نبودن بخشی از اعضای هیئت علمی با ظرفیتهای پیشبینیشده در نظام مالی دانشگاه دانست و اظهار کرد: هنوز نتوانستهایم این ظرفیتها را به خوبی برای اعضای هیأت علمی تبیین کنیم. بسیاری از استادان اطلاع دقیقی ندارند که اگر طرحی را در قالب فعالیتهای غیرشهریهای اجرا کنند، چه اختیاراتی برای مدیریت منابع حاصل از آن خواهند داشت و چگونه میتوانند از این ظرفیت استفاده کنند.
ارزیابی برنامههای رفاهی باید بر مبنای رضایت استادان باشد
نجاتدهکردی در ادامه، در پاسخ به پرسشی درباره شاخصهای ارزیابی اثربخشی برنامههای رفاهی، اظهار کرد: مهمترین شاخص، نظر خود اعضای هیأت علمی است. اگر از استادان پرسیده شود که آیا از وضعیت رفاهی دانشگاه رضایت دارند یا خیر، پاسخ آنان میتواند بهخوبی نشان دهد که سیاستهای اجراشده تا چه اندازه موفق بوده است.
وی ادامه داد: این نظرسنجیها نباید صرفاً تشریفاتی باشد، بلکه باید مبنای تصمیمگیری مدیران قرار گیرد. زمانی که استادان احساس کنند دیدگاههای آنان در برنامهریزیها اثرگذار است، مشارکت بیشتری نیز در اداره دانشگاه خواهند داشت. علاوه بر نظرسنجیهای مستقیم، بازخوردهایی که در فضای دانشگاه، شبکههای اجتماعی و محافل علمی درباره اقدامات رفاهی شکل میگیرد نیز میتواند معیار مناسبی برای سنجش میزان موفقیت برنامهها باشد.
رفاه را نباید فقط با حقوق سنجید
نجاتدهکردی با بیان اینکه مفهوم رفاه بسیار گستردهتر از پرداخت حقوق است، اظهار کرد: گاهی لازم است از خودمان سؤالهای بسیار ساده، اما مهمی بپرسیم؛ اینکه آیا توانستهایم برای اعضای هیئت علمی فضای کاری مناسب فراهم کنیم؟ آیا استادان از امکانات اولیهای که برای انجام فعالیت علمی نیاز دارند برخوردار هستند؟ و آیا استادان دسترسی به اتاق مستقل، سالن نمایش و دیگر امکانات پیشرفته آموزشی و سازمانی را دارند؟
وی افزود: پاسخ به همین پرسشهای به ظاهر ساده، میزان موفقیت دانشگاه در حوزه رفاه را مشخص میکند؛ پس اگر هنوز نتوانستهایم امکانات حرفهای را برای اعضای هیئت علمی فراهم کنیم، طبیعی است که نمیتوان انتظار داشت تنها با افزایش حقوق، رضایت کامل آنان حاصل شود.
حداقل امکانات حرفهای مطالبهای فراتر از افزایش حقوق
نجاتدهکردی با تأکید بر اینکه رفاه اعضای هیأت علمی تنها در پرداختهای مالی خلاصه نمیشود، اظهار کرد: یکی از سادهترین معیارهایی که میتوان براساس آن وضعیت رفاهی استادان را ارزیابی کرد، بررسی امکاناتی است که دانشگاه برای انجام فعالیتهای علمی آنان فراهم کرده است. کافی است از خود بپرسیم که آیا توانستهایم برای هر عضو هیأت علمی یک فضای مناسب برای فعالیت آموزشی و پژوهشی فراهم کنیم یا خیر. پاسخ به همین پرسش، تا حد زیادی نشان میدهد که در حوزه رفاه حرفهای استادان چه میزان موفق بودهایم.
ضرورت کاهش فاصله امکانات دانشگاه آزاد با استاندارد دیگر دانشگاه ها
نجاتدهکردی با مقایسه امکانات برخی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی با دیگر دانشگاهها گفت: به نظر میرسد هنوز در تعدادی از واحدهای دانشگاه آزاد، در حوزه امکانات حرفهای و رفاهی فاصلههایی با دانشگاههای دولتی وجود دارد که باید برای کاهش این فاصله برنامهریزی شود.
وی افزود: اگر در گام نخست بتوانیم امکانات داخل واحدهای دانشگاهی را برای اعضای هیئت علمی فراهم کنیم، بدون تردید میزان حضور استادان در دانشگاه نیز افزایش خواهد یافت و این حضور پررنگتر، آثار مثبتی بر کیفیت آموزش، پژوهش و ارتباط استاد و دانشجو خواهد داشت.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با برشمردن برخی از این امکانات اظهار کرد: ایجاد اتاقهای اختصاصی یا فضاهای مناسب برای استقرار استادان، تأمین اینترنت پایدار و اختصاصی، توسعه سلف ویژه اعضای هیئت علمی، ایجاد کافیشاپ یا فضاهای مناسب برای تعاملات علمی و همچنین پیشبینی سالنهای اختصاصی برای برگزاری نشستهای علمی، از جمله اقداماتی است که میتواند رضایت استادان را به شکل محسوسی افزایش دهد.
وی تأکید کرد: شاید این امکانات در نگاه نخست صرفاً خدمات رفاهی تلقی شود، اما در واقع بخشی از زیرساختهای حرفهای فعالیت اعضای هیئت علمی محسوب میشود و سرمایهگذاری در این حوزه، سرمایهگذاری برای ارتقای کیفیت دانشگاه است.
تجربه کشورهای منطقه در جذب استادان و نخبگان
نجاتدهکردی در بخش دیگری از سخنان خود به رقابت کشورهای منطقه برای جذب اعضای هیأت علمی و پژوهشگران اشاره کرد و گفت: امروز کشورهایی مانند عمان، امارات متحده عربی و کویت سرمایهگذاری قابل توجهی برای جذب استادان و دانشمندان انجام دادهاند و تلاش میکنند با فراهم کردن امکانات مناسب، نخبگان علمی را به دانشگاههای خود جذب کنند.
وی افزود: طبیعی است که امکاناتی که این کشورها برای استادان شاخص فراهم میکنند، با شرایط موجود در بسیاری از دانشگاههای ما تفاوت دارد، اما این موضوع نباید باعث شود که از تأمین حداقل امکانات مورد نیاز اعضای هیأت علمی غافل شویم. اگر دانشگاه بتواند حداقلهای لازم برای فعالیت حرفهای استادان را فراهم کند، بخش مهمی از رضایت شغلی آنان تأمین خواهد شد و این موضوع در نهایت به ارتقای کیفیت آموزش، پژوهش و تولید علم منجر میشود.
سه پیشنهاد برای ارتقای جایگاه اعضای هیئت علمی
وی مهمترین پیشنهادهای خود را برای ارتقای جایگاه اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی در سه محور جمعبندی کرد و گفت: نخستین گام، فاصله گرفتن از تصمیمگیریهای صرفاً متمرکز و تقویت نقش گروههای آموزشی، دانشکدهها و واحدهای دانشگاهی در فرآیند تصمیمسازی است تا استادان خود را بخشی از مدیریت دانشگاه بدانند. دومین پیشنهاد، فراهم کردن حداقل امکانات حرفهای برای اعضای هیأت علمی است؛ امکاناتی که شامل فضای کاری مناسب، اینترنت، خدمات رفاهی و زیرساختهایی میشود که امکان انجام هرچه بهتر فعالیتهای آموزشی و پژوهشی را برای استادان فراهم کند.
وی همچنین بر ضرورت استمرار سیاستهای حمایتی دانشگاه در حوزه معیشت اعضای هیأت علمی و حرکت به سمت همسانسازی هرچه بیشتر حقوق آنان با اعضای هیأت علمی دانشگاههای دولتی تأکید کرد و این موضوع را از مطالبات مهم جامعه دانشگاهی دانست.
نجاتدهکردی خاطرنشان کرد: توسعه خدمات رفاهی، افزایش مشارکت اعضای هیأت علمی در تصمیمگیریها، تقویت اختیارات واحدهای دانشگاهی و فراهم کردن امکانات حرفهای، چهار ضلع اصلی ارتقای رضایت استادان است و هر اندازه دانشگاه در این مسیر گام بردارد، پیوند میان اعضای هیأت علمی و دانشگاه نیز مستحکمتر خواهد شد؛ موضوعی که در نهایت به ارتقای کیفیت آموزش، پژوهش و تحقق مأموریتهای دانشگاه آزاد اسلامی منجر میشود.
انتهای پیام/
