یادداشت؛
مرکز پایش و راهبری آب مشهد نمونه‌ای موفق از مدیریت هوشمند منابع آب با تکیه بر فناوری
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا؛ علیرضا صدقیان در برنامه بازدید از مرکز مهاب با تشریح روند توسعه فناوری‌های مدیریت شبکه آب مشهد اظهار کرد: در سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶، شهر مشهد با بحران آب مواجه شد و در جریان آسیب‌شناسی این شرایط، نبود یک مرکز فرماندهی منسجم برای مدیریت شبکه یکی از چالش‌های اصلی شناسایی شد.
وی افزود: مشهد به دلیل گستردگی شهر و ساختار شبکه، دارای مناطق مختلفی است که در گذشته تا حدی به صورت جزیره‌ای فعالیت می‌کردند. این مسئله علاوه بر مدیریت عملیاتی، از نظر هیدرولیکی نیز پیچیدگی‌هایی ایجاد می‌کرد؛ از این رو مرکز پایش و راهبری آب شهر مشهد به عنوان یک مرکز فرماندهی ۲۴ ساعته شکل گرفت.
صدقیان ادامه داد: امروز تأمین آب کل شهر مشهد از این مرکز رصد می‌شود و ارتباطات فنی و سازمانی داخل شرکت و همچنین ارتباط با سازمان‌های بیرونی از طریق این ساختار مدیریت می‌شود. ایجاد این مرکز و استفاده از فناوری، به مدیریت شرایط بحرانی کمک کرد؛ به‌گونه‌ای که با وجود افزایش جمعیت، رشد مصرف و کاهش حجم آب ورودی به شهر، مشهد طی این سال‌ها با جیره‌بندی مواجه نشده است.
وی با اشاره به ساختار مدیریتی شبکه گفت: در کنار مرکز اصلی، ۲۱ ساختمان دیگر نیز به صورت منطقه‌ای فعالیت می‌کنند و اطلاعات آنها در قالب یک ساختار درختی در مرکز پایش تجمیع می‌شود. همچنین یک سیستم نرم‌افزاری برای مدیریت عملیات وجود دارد که اطلاعات مربوط به محل وقوع حوادث، مشکلات شبکه، اکیپ‌های اعزام‌شده، گزارش آنها و حتی وضعیت ترافیکی مسیر‌ها را در اختیار مدیران قرار می‌دهد. این سامانه کمک می‌کند در شرایطی که حجم حوادث از ظرفیت نیروی انسانی یک منطقه بیشتر است، منابع و اکیپ‌ها به شکل هدفمند مدیریت شوند.
اسکادا تبدیل داده‌های شبکه به فرمان عملیاتی
مدیر دفتر انرژی و سیستم‌های کنترل شرکت آب و فاضلاب مشهد در تشریح فناوری اسکادا اظهار کرد: این سامانه امکان مانیتورینگ و دریافت اطلاعات از راه دور را از طریق سنسور‌های مستقر در شبکه فراهم می‌کند و در مرحله بعد، اپراتور متخصص می‌تواند بر اساس اطلاعات دریافتی فرمان لازم را برای تجهیزات صادر کند.
به گفته وی، روشن یا خاموش کردن یک پمپ، باز و بسته کردن یک شیر یا توقف فعالیت یک چاه، در مواردی می‌تواند بدون اعزام نیروی عملیاتی به محل و از طریق مرکز فرماندهی انجام شود. البته برای شرایط اختلال، نیرو‌های عملیاتی و اکیپ‌های آماده‌باش همچنان پیش‌بینی شده‌اند.
صدقیان تأکید کرد: در این سیستم قرار نیست تمام نقاط شبکه در هر کوچه به مرکز متصل شوند، بلکه بر اساس مطالعات، نقاط کلیدی و بحرانی شناسایی و به تجهیزات کنترلی مجهز می‌شوند. این رویکرد با استاندارد‌های متداول مدیریت شبکه‌های آب در دنیا نیز همخوانی دارد.
بالانس مخازن و مدیریت فشار دو محور اصلی فناوری
وی با اشاره به برنامه توسعه سامانه‌های هوشمند در مشهد گفت: از سال ۱۳۹۸ و پس از ایجاد مرکز فرماندهی، طرحی برای توسعه ابزار‌های مورد نیاز تعریف شد که سه محور اصلی داشت؛ بالانس آب در مخازن، مدیریت فشار در شبکه توزیع و مدیریت منابع تأمین آب، به‌ویژه چاه‌ها.
صدقیان افزود: در تأمین آب مشهد، آب ورودی ابتدا وارد مخازن می‌شود و سپس در شبکه توزیع جریان پیدا می‌کند؛ بنابراین مدیریت و بالانس آب میان مخازن اهمیت زیادی دارد. شبکه آب مشهد به دلیل درهم‌تنیدگی، انعطاف‌پذیری بالایی دارد، اما همین ویژگی مدیریت آن را پیچیده کرده است.
وی ادامه داد: در روش سنتی، اگر در یک منطقه با کمبود آب مواجه می‌شدیم و لازم بود آب از یک مخزن یا مسیر دیگر منتقل شود، این عملیات می‌توانست ۸ تا ۱۰ ساعت زمان ببرد؛ اما اکنون با استفاده از تجهیزات کنترل از راه دور، این زمان به کمتر از نیم ساعت رسیده است.
مدیر دفتر انرژی و سیستم‌های کنترل شرکت آب و فاضلاب مشهد گفت: ارتفاع آب مخازن و خروجی آنها به صورت مستمر پایش می‌شود و در صورت بروز مشکل در یک منطقه، می‌توان شیر‌های مسیر را به صورت مرحله‌ای باز کرد و آب را در مدت کوتاهی به محدوده مورد نیاز رساند. در شرایط معکوس نیز امکان مدیریت جریان و پمپاژ وجود دارد.
صدقیان مدیریت فشار را محور دوم این فناوری دانست و اظهار کرد: نقاط کلیدی شبکه بر اساس مطالعات شناسایی شده‌اند و در این نقاط می‌توان با استفاده از شیر‌های کنترلی، فشار شبکه را متناسب با شرایط مصرف تنظیم کرد. برای مثال، در ساعات کم‌مصرف می‌توان فشار را کاهش داد که این کار در کنار مدیریت شبکه، به کاهش نشت آب نیز کمک می‌کند.
بومی‌سازی تجهیزات و حرکت به سمت هوش مصنوعی
وی با اشاره به مسیر توسعه تجهیزات مورد نیاز این سامانه‌ها گفت: در سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶، بخش قابل توجهی از تجهیزات از شرکت‌های بزرگ خارجی تأمین می‌شد، اما افزایش نرخ ارز و محدودیت‌های ناشی از تحریم، دسترسی به این تجهیزات را دشوار کرد.
صدقیان افزود: در ادامه، مجموعه آب و فاضلاب مشهد به سمت طراحی راهکار‌های داخلی و همکاری با شرکت‌هایی رفت که در مسیر دانش‌بنیان شدن قرار داشتند. این روند اگرچه در ابتدا با چالش‌هایی همراه بود، اما زمینه بومی‌سازی بخش قابل توجهی از تجهیزات را فراهم کرد.
وی تأکید کرد: حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان تنها با شعار محقق نمی‌شود و یکی از مهم‌ترین روش‌های حمایت، خرید و استفاده از محصولات آنها در پروژه‌های واقعی است؛ زیرا تجهیزات داخلی زمانی می‌توانند توسعه پیدا کنند که در محیط واقعی مورد استفاده و ارزیابی قرار گیرند.
مدیر دفتر انرژی و سیستم‌های کنترل شرکت آب و فاضلاب مشهد گفت: طی حدود ۲۰ سال گذشته، مسیر فناوری در این حوزه از وابستگی بیشتر به تجهیزات خارجی به سمت بومی‌سازی حرکت کرده و اکنون بخش قابل توجهی از تجهیزات مورد استفاده داخلی شده است.
وی افزود: مرحله بعدی این مسیر، استفاده از تحلیل‌های پیشرفته و هوش مصنوعی است. در این ساختار، سنسور‌ها اطلاعات مربوط به فشار، جریان، ارتفاع مخازن و وضعیت تجهیزات را جمع‌آوری می‌کنند، داده‌ها به مرکز منتقل می‌شود و پس از تحلیل، تصمیم مناسب برای مدیریت شبکه اتخاذ خواهد شد.
صدقیان خاطرنشان کرد: فناوری مدیریت آب در مشهد از یک سامانه صرفاً نظارتی عبور کرده و به سمت ساختاری حرکت می‌کند که در آن داده، پایش لحظه‌ای، کنترل از راه دور و در مراحل بعد، هوش مصنوعی در کنار یکدیگر برای افزایش سرعت و دقت مدیریت منابع آب به کار گرفته می‌شوند.
انتهای پیام/
