معمای قیمت و مصرف بنزین در مسیر حل ناترازی سوخت/ راهکار تکبعدی پاسخگو نیست
صادق مهرجو، کارشناس انرژی در گفتوگو با خبرنگاراقتصادی خبرگزاری آنا، با تأکید بر اینکه مسئله بنزین و ناترازی در این حوزه چندبعدی است، گفت: راهکار حل مشکل بنزین صرفاً افزایش قیمت نیست و سیاستگذار باید در کنار استفاده محدود از ابزارهای قیمتی، مجموعهای از راهکارهای غیرقیمتی از جمله توسعه سوختهای جایگزین، گسترش خودروهای برقی و هیبریدی، اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهرهوری خودروها را دنبال کند.
وی درباره مطرح شدن موضوع افزایش قیمت بنزین و اینکه آیا در شرایط فعلی افزایش قیمت میتواند راهکار مناسبی برای مدیریت مصرف باشد، تأکید کرد: مشکل بنزین یک مشکل چندبعدی است و راهحل یکبعدی ندارد.
مهرجو افزود: بنابراین، بحث گران کردن بنزین بهتنهایی نمیتواند این مشکل را حل کند. باید از ابزارهای قیمتی کمتر استفاده کنیم و در کنار آن، در حوزه گسترش سوختهای جایگزین مانند CNG کار کنیم. همچنین دولت باید در این زمینه از خودگذشتگی نشان دهد و برای گسترش ناوگان خودروهای برقی در کشور، تا حد امکان تعرفهها را کاهش دهد تا واردات خودروهای برقی صرفه اقتصادی بیشتری پیدا کند.
این کارشناس انرژی ادامه داد: با این اقدامات میتوان فشار را از روی مصرف بنزین کاهش داد. در واقع باید در سبد سوخت کشور تنوع ایجاد کنیم. توسعه CNG و استفاده از خودروهای برقی از جمله راهکارهایی است که میتواند به عنوان راهکارهای غیرقیمتی، در کنار واقعیسازی قیمت تمامشده بنزین مورد استفاده قرار گیرد.
افزایش قیمت بنزین میتواند آثار تورمی داشته باشد
مهرجو با بیان اینکه استفاده صرف از راهکار افزایش قیمت بنزین، تبعات اقتصادی قابل توجهی به دنبال دارد، تصریح کرد: اگر بهتنهایی راهکار افزایش قیمت بنزین را به کار بگیریم، قطعاً ایجاد تورم میکند؛ زیرا نزدیک به ۴۰ درصد قیمت کالاها و خدمات به قیمتهای حملونقل وابسته است.
وی گفت: بنابراین وقتی قیمت بنزین افزایش پیدا کند، صنایع و خدمات مختلف نیز قیمتهای خود را افزایش میدهند و این مسئله اجتنابناپذیر است. این موضوع در شرایط تورمی فعلی که کشور با آثار جنگ نیز دستوپنجه نرم میکند، اهمیت بیشتری دارد.
این کارشناس انرژی افزود: اعدادی که بانک مرکزی در حوزه نرخ تورم اعلام میکند و عواملی که در سبد خانوار تأثیرگذار هستند، نشان میدهد که فشار تورمی قابل توجهی وجود دارد. برای مثال، وقتی نرخ تورم در یک مقطع ۸۷ درصد اعلام میشود و در حوزه عوامل خوراکی نیز افزایشهایی در محدوده ۱۲۰ تا ۱۴۰ درصد مطرح است، افزایش قیمت بنزین میتواند باعث شود این ارقام بیش از پیش افزایش پیدا کنند، بدون اینکه لزوماً آثار ملموسی از کاهش مصرف بنزین و فرآوردههای نفتی مشاهده شود.
مهرجو تأکید کرد: اگر به چهار یا پنج سال اخیر نگاه کنید، من همواره بر این موضوع تأکید کردهام که راهکار قیمتی باید در کنار راهکارهای غیرقیمتی قرار بگیرد. مسئله بنزین یک بحث طولانیمدت است و نمیتوان انتظار داشت با یک تصمیم قیمتی، مشکل برای همیشه حل شود.
آثار افزایش قیمت بنزین بر کاهش مصرف، کوتاهمدت است
وی با اشاره به بررسیهای انجامشده درباره تأثیر افزایش قیمت بنزین بر میزان مصرف، اظهار کرد: اگر امسال قیمت بنزین را افزایش دهیم، قطعاً آثار آن در زمینه کاهش مصرف حداکثر برای حدود ۶ ماه قابل مشاهده خواهد بود.
این کارشناس انرژی ادامه داد: در سالهای گذشته حتی بررسیهایی در وزارت نفت انجام شده بود که در آن بررسی شده بود اگر قیمت بنزین از سه هزار تومان به چهار برابر یعنی ۱۲ هزار تومان افزایش پیدا کند، واکنش مردم چه خواهد بود و چه میزان کاهش مصرف ایجاد خواهد شد. نتایج این بررسیها نیز نشان میداد که اثر کاهش مصرف بیش از ۶ ماه دوام نخواهد داشت.
مهرجو تصریح کرد: بنابراین نمیتوان انتظار داشت که افزایش قیمت بنزین بهتنهایی بتواند مسئله ناترازی را برای مدت طولانی حل کند.
ناترازی بنزین؛ از ۲ میلیون تا ۱۰ و ۱۵ میلیون لیتر
وی درباره میزان ناترازی و کسری بنزین در کشور گفت: کمترین رقم کسری و ناترازی بنزین ما حدود ۲ میلیون لیتر بود که مربوط به سالهای پس از افتتاح طرحهای موسوم به مهر ماندگار و افزایش تولید بنزین بود؛ در غیر این صورت، ما همواره روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر بنزین وارد میکردیم.
مهرجو افزود: البته این واردات همیشه صرفاً برای جبران کمبود حجمی نبود. بخشی از آن برای رساندن عدد اکتان بنزین به استاندارد مورد نظر انجام میشد. با توجه به اینکه فناوری و تکنولوژی بسیاری از پالایشگاههای کشور مربوط به پیش از انقلاب است، بنزین تولیدی از نظر عدد اکتان در سطح بالایی قرار نداشت.
وی ادامه داد: پس از اینکه طرحهای مهر ماندگار در دولت احمدینژاد افتتاح شد، بنزین بیشتری در اختیار کشور قرار گرفت. بعد از آن نیز، اگر خاطرتان باشد، در پی بحرانهای مربوط به آلودگی هوا، برای شهرهای بزرگ اعلام شد که باید از بنزین یورو ۴ استفاده شود تا میزان آلایندهها کاهش پیدا کند.
این کارشناس انرژی خاطرنشان کرد: البته بحث آلایندگی تنها به کیفیت بنزین ارتباط ندارد و قطعاً کیفیت خودروها نیز در این زمینه نقش دارد.
بدون افزایش قیمت هم میتوان ناترازی بنزین را مدیریت کرد
مهرجو در پاسخ به این پرسش که آیا بدون افزایش قیمت بنزین و از طریق صرفهجویی، توسعه CNG، اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهرهوری خودروها میتوان کسری سوخت را جبران کرد، گفت: معلوم است که میتوان کسری سوخت را جبران کرد، اما این مسئله بستگی به رویکرد سیاستگذار دارد.
وی افزود: اگر سیاستگذار به دنبال مصرف حرکت کند و همواره بخواهد نیاز مصرفی را پاسخ دهد، بله، میتوان منابع کشور را برای واردات هزینه کرد و این چرخه تا ابد ادامه پیدا کند و مردم نیز با بنزین ارزان مصرف بالایی داشته باشند، اما واقعیت این است که چنین وضعیتی دوام چندانی ندارد.
مهرجو تصریح کرد: کشور فقط به بنزین احتیاج ندارد؛ ما به غذا، دارو، لوازم یدکی و سایر مایحتاج ضروری زندگی جامعه نیز نیاز داریم؛ بنابراین منابع کشور باید برای مجموعهای از نیازهای اساسی جامعه مورد استفاده قرار گیرد و نمیتوان همه منابع را صرف واردات بنزین کرد.
این کارشناس انرژی گفت: در نهایت، همهچیز به رویکرد سیاستگذار بستگی دارد، اما به نظر من باید ابتدا رشد مصرف را کند و سپس متوقف کنیم.
خودروهای فرسوده سهم بالایی در مصرف سوخت دارند
وی با اشاره به سهم خودروهای فرسوده در افزایش مصرف بنزین اظهار کرد: در کشور ما ناوگان خودروهای فرسوده حجم زیادی از مصرف را به خود اختصاص داده است. وقتی خودرویی بالای ۳۰ سال، بالای ۲۰ سال یا حتی بالای ۱۰ سال در کشور تردد میکند، باید دید وضعیت مصرف آن چگونه است.
مهرجو ادامه داد: فرض کنید یک خودرو از روز اول در کارخانه با مصرف ۸.۷ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر عرضه شده باشد. این خودرو بعد از چهار یا پنج سال چه وضعیتی پیدا میکند؟ قطعاً مصرف آن افزایش پیدا میکند و ممکن است با استفاده از کولر به ۱۲ یا ۱۳ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر برسد.
وی افزود: این میزان مصرف چقدر با استانداردها و خودروهای روز دنیا فاصله دارد؟ امروز خودروهای هیبریدی خارجی در دسترس هستند و حجم مصرف بنزین آنها، بهخصوص در هر ۱۰۰ کیلومتر، میتواند نزدیک به سه لیتر باشد.
این کارشناس انرژی تأکید کرد: برای اصلاح این وضعیت، باید دولت از بخشی از عوارض و تعرفههای گمرکی واردات خودرو چشمپوشی کند تا خودروهای کممصرف و هیبریدی با قیمت مناسبتری وارد کشور شوند.
حق انتخاب باید در اختیار مصرفکننده قرار گیرد
مهرجو گفت: بنزین یک ماده ارزشمند در کشور است که به سختی و با تمام ریسکها و دشواریهای موجود به دست میآید؛ بنابراین باید کاری کنیم که کشور به واردات بنزین نیازمند نشود و برای این کار قطعاً لازم است راهحلهای جایگزین را در کنار افزایش قیمت به کار بگیریم.
وی افزود: باید پرسید چه میزان خودروی کممصرف در دسترس مصرفکننده قرار دادهایم؟ این خودروها با چه قیمتی عرضه میشوند؟ آیا اصلاً مصرفکننده حق انتخاب دارد؟ اینها سؤالهای اساسی است که من طی چهار یا پنج سال گذشته مطرح کردهام تا توجه سیاستگذار را به این موضوع جلب کنم که راهحل ناترازی بنزین یک راهحل تکبعدی نیست.
این کارشناس انرژی تصریح کرد: باید یک راهحل چندبعدی را به کار بگیریم؛ از توسعه زیرساختهای CNG گرفته تا استفاده از خودروهای برقی و هیبریدی و همچنین فراهم کردن حق انتخاب برای مصرفکننده.
خودروهای پرمصرف گران به مردم میرسند
مهرجو با انتقاد از وضعیت بازار خودرو گفت: امروز باید پرسید خودروهای پرمصرف با چه قیمتی به مردم میرسند و مصرفکننده تا چه اندازه امکان انتخاب خودروی کممصرف دارد.
وی در ادامه با اشاره به وضعیت صنعت خودروسازی کشور اظهار کرد: اخیراً آقای اصفهانی نیز صحبتهایی در این زمینه مطرح کرده است. ما بیش از ۵۰ سال است که از ایرانخودرو و سایپا دفاع میکنیم تا این شرکتها یک روز روی پای خودشان بایستند و بتوانند در عرصه بینالمللی به رقیب تبدیل شوند، اما متأسفانه روزبهروز وضعیت آنها دشوارتر میشود.
مهرجو افزود: کافی است حسابهای تراز این دو شرکت را بررسی کنید. یک بنده خدایی میگفت اگر ایرانخودرو تولید نکند و فقط حقوق پرسنل و خدمات مربوط به آنها را پرداخت کند، سالانه چهار و نیم همت ضرر مالی خواهد داشت و اگر تولید کند، سالانه یک همت زیان خواهد داشت. این چه نوع کسبوکاری است که وقتی تولید میکنید، ضرر بیشتری متحمل میشوید؟ اینها مجموعهای از مسائل و مشکلاتی است که باید در کنار مسئله بنزین مورد توجه قرار گیرد.
توسعه خودروهای هیبریدی و برقی میتواند مصرف بنزین را کاهش دهد
این کارشناس انرژی با تأکید بر ضرورت تنوعبخشی در سبد سوخت و ناوگان حملونقل گفت: اکنون خودروهای برقی وارد ناوگان تاکسیرانی شدهاند. اگر این خودروها را از حالت لوکس خارج کنیم و به جای اینکه با قیمتهای بالا به مصرفکننده و ناوگان حملونقل برسند، آنها را با قیمتهای ارزانتر عرضه کنیم، قطعاً میزان استقبال متفاوت خواهد بود. باید به شدت روی تنوعبخشی کار کنیم؛ از خودروهای هیبریدی استفاده کنیم و زیرساختهای مربوط به آنها را توسعه دهیم.
وی درباره عملکرد خودروهای هیبریدی توضیح داد: خودروهای هیبریدی در سرعتهای پایین، برای مثال وقتی سرعت به حدود ۶۰ یا ۷۰ کیلومتر در ساعت میرسد، میتوانند وارد سیکل برقی شوند و با برق کار کنند و زمانی که سرعت بالاتر میرود، موتور بنزینی وارد مدار میشود؛ آن هم با مصرف بسیار پایین.
این کارشناس انرژی تأکید کرد: راهکار مدیریت مصرف، بهخصوص در ترافیک تهران، استفاده از خودروهای هیبریدی است و این موضوع میتواند کمک بسیار زیادی به کاهش مصرف بنزین کند.
ناترازی بنزین راهکار تکبعدی ندارد
مهرجو در ادامه با اشاره به اینکه دولت برای کنترل مصرف و ناترازی بنزین نیازمند یک بسته سیاستی جامع است، گفت: در کنار قیمت، باید موضوعاتی مانند اصلاح ساختار بانکی، مقابله با رانت، توسعه CNG، توسعه حملونقل عمومی و بهبود بهرهوری موتور خودروها مورد توجه قرار گیرد.
وی با این حال افزود: در شرایط فعلی کشور، اجرای بسیاری از این راهکارها امکانپذیر نیست. ما جنگ سخت را از خرداد سال گذشته پشت سر گذاشتیم و اکنون در شرایط جنگی قرار داریم. بنابراین اکنون فصل اینکه چه کاری بهتر است و چه کاری بهتر نیست، نیست. شما قدرت انتخاب زیادی ندارید و بیتعارف باید گفت هر کاری که از دستتان برمیآید، باید انجام دهید.
در کوتاهمدت راهحل سریع برای ناترازی وجود ندارد
این کارشناس انرژی گفت: در شرایط فعلی نمیدانم پالایش و پخش چه وضعیتی دارد و میزان دقیق ناترازی بنزین در شرایط کنونی چقدر است. پاسخ دادن به این سؤال بدون دسترسی به اطلاعات دقیق دشوار است. اکنون وارد ماه شهریور شدهایم و شهریور ماه فصل افزایش سفرهاست؛ بنابراین ممکن است مصرف بنزین نسبت به ماههای تابستان افزایش قابل توجهی پیدا کند. من واقعاً نمیدانم در شرایط حاضر میزان ناترازی چقدر است و سیاستگذار دقیقاً چه برنامهای دارد؛ اما در چهار یا پنج سال اخیر همواره گفتهام که راهکار بنزین فقط قیمتی نیست.
مهرجو با اشاره به شرایط ویژه کشور اظهار کرد: اگر هدف دولت کنترل مصرف و مدیریت ناترازی بنزین است، باید توجه داشته باشد که هیچ راهکار کوتاهمدت سریع و معجزهآسایی وجود ندارد که بتواند در مدت کوتاه این مشکل را درمان کند.
تجربه تحریمهای سال ۱۳۹۱ و استفاده از بنزین پتروشیمی
وی با اشاره به تجربه سالهای گذشته گفت: ما ایرانیها همیشه زمانی که وضعیت بحرانی میشود، به دنبال راهکارهای کوتاهمدت میرویم. مشابه همین اتفاق در سال ۱۳۹۱ رخ داد؛ زمانی که کشور را برای واردات بنزین تحریم کردند. در آن مقطع دولت چه کار کرد؟ تولید بنزین پتروشیمی را کلید زد. یعنی هر کاری که امکانپذیر بود برای عبور از شرایط اضطراری انجام داد.
این کارشناس انرژی تصریح کرد: امروز نیز شرایط به گونهای است که دیگر زمان انتخاب کردن نیست و باید از همه ظرفیتهای موجود برای مدیریت شرایط استفاده کرد.
دولت عصای جادویی ندارد
مهرجو با تأکید بر شرایط ویژه کشور گفت: هیچ راهکار کوتاهمدتی وجود ندارد و دولت هم عصای جادویی ندارد. میزان تولید ما مشخص است، میزان مصرف نیز مشخص است و در نتیجه با یک ناترازی مواجه هستیم که باید آن را مدیریت کنیم. وقتی بخواهیم ناترازی را مدیریت کنیم، قطعاً به ما فشار وارد میشود. شرایط همین است و باید تا زمانی که شرایط عادی شود، این واقعیت را پذیرفت.
این کارشناس انرژی تصریح کرد: وقتی شرایط عادی شد، باید راهکارهای مختلف را بهطور قطعی در دستور کار قرار داد؛ از واردات خودروهای برقی و توسعه ناوگان CNG گرفته تا توسعه خودروهای هیبریدی، از رده خارج کردن خودروهای فرسوده، ارائه مشوقهای مالی و بهینهسازی مصرف در خودروهای موجود.
مهرجو تأکید کرد: هزاران راهکار وجود دارد، اما بسیاری از این راهکارها در شرایط فعلی کشور پاسخگوی نیاز فوری ما نیستند.
شرایط فعلی، شرایط محاصره و پس از جنگ است
وی با تأکید بر لزوم توجه به شرایط ویژه کشور گفت: فقط میخواهم این موضوع را بهطور ویژه مورد تأکید قرار دهم که شرایط، شرایط ویژه است. اگر در شرایط عادی بودیم، میتوانستیم درباره اجرای راهکارهای مختلف صحبت کنیم، اما اکنون شرایط متفاوت است. شرایط امروز، شرایط پس از جنگ و محاصره است. نباید صرفاً به این نگاه کنیم که اکنون بمب و موشک زده نمیشود و بنابراین تصور کنیم شرایط عادی است.
این کارشناس انرژی گفت: اکنون شرایط محاصره است و حتی به نظر من شرایط پس از جنگ و محاصره اقتصادی میتواند از شرایط جنگی سختتر باشد. اگر در حال جنگ بودیم، اما محاصره دریایی وجود نداشت، شاید شرایط برای ما راحتتر بود تا اینکه اکنون در ظاهر در شرایط صلح قرار داریم، اما با محاصره اقتصادی مواجه هستیم.
وی تصریح کرد: راهکار این شرایط این است که به شکلی مصرف را مدیریت کنیم تا بتوانیم از این وضعیت عبور کنیم.
ضرورت همراه کردن مردم برای مدیریت مصرف
مهرجو با تأکید بر نقش مردم در مدیریت مصرف بنزین اظهار کرد: در شرایط فعلی باید مصرف را مدیریت کنیم و مردم را نیز به کمک بطلبیم. باید به مردم گفت که در شرایط فعلی تا حد امکان از حملونقل عمومی بیشتر استفاده کنند. حتی اگر خانوادهای دو خودرو دارد، در شرایط فعلی میتواند تا حد امکان از یک خودرو استفاده کند؛ برای مثال اگر قرار است فرزند خانواده به مدرسه یا محل دیگری منتقل شود، اعضای خانواده میتوانند برنامه سفرهای خود را به گونهای تنظیم کنند که با یک خودرو انجام شود.
این کارشناس انرژی خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی باید روی فرهنگسازی کار کنیم. اکنون جز با استمداد از مردم، اتفاق خاصی نمیتواند رخ دهد. باید شرایط ویژه فعلی را پذیرفت و با همراهی مردم، مدیریت مصرف را در دستور کار قرار داد تا کشور بتواند از این دوره عبور کند.
انتهای پیام/
