هوشمندسازی شبکه برق بخشی از ناترازی انرژی را مدیریت می کند/ ضرورت تصمیمگیری با کمک هوش مصنوعی
به گزارش خبرگزاری آنا، تشدید ناترازی انرژی در سالهای اخیر، ضرورت استفاده از راهکارهای فناورانه برای مدیریت منابع، افزایش بهرهوری و کاهش اتلاف را بیش از گذشته نمایان کرده است. در این میان، هوشمندسازی شبکه برق و استفاده از ظرفیتهای هوش مصنوعی میتواند به جای تمرکز صرف بر افزایش تولید، امکان مدیریت دقیقتر سمت تولید، انتقال، توزیع و مصرف را فراهم کند.
هوشمندسازی شبکه به معنای ایجاد یک سامانه یکپارچه برای جمعآوری و تحلیل مستمر دادههای مربوط به تولید، انتقال، توزیع و مصرف است؛ سامانهای که میتواند با کمک الگوریتمهای هوش مصنوعی، الگوهای مصرف را شناسایی کند، تغییرات غیرعادی را تشخیص دهد، خرابی تجهیزات را سریعتر شناسایی کند و در نهایت به تصمیمگیران برای مدیریت منابع محدود انرژی کمک کند.
مهرداد عباد، کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا با اشاره به راهکارهای مختلف برای مقابله با ناترازی انرژی اظهار کرد: در بحث ناترازی انرژی راهحلهای مختلفی وجود دارد که میتواند به این موضوع کمک کند و یکی از آنها همین بحث هوشمندسازی است. یکی از موضوعات مهم در این زمینه، ایجاد یک سیستم آنلاین برای اطلاعات مربوط به تولید، انتقال و مصرف است. چند کشور دنیا که با مشکل ناترازی انرژی مواجه بودند، یکی از راهکارهایی که اجرایی کردند، همین موضوع بود؛ برای مثال میتوان به چین اشاره کرد.
بدون داده دقیق، مدیریت ناترازی امکانپذیر نیست
این کارشناس حوزه انرژی با تأکید بر اهمیت دسترسی به اطلاعات لحظهای گفت: اگر بتوانیم در مورد برق بهصورت دقیق بدانیم که امروز چه میزان برق تولید میشود، چه میزان انتقال پیدا میکند و چه میزان در حین انتقال تلف میشود، میتوانیم تصویر بسیار دقیقتری از وضعیت شبکه داشته باشیم. متأسفانه در شرایط فعلی نمیتوانیم اتلاف انرژی را بهصورت دقیق اندازهگیری کنیم و از طرف دیگر نیز همیشه مشخص نیست انرژی در کجا و به چه میزان مصرف میشود. در حالی که اگر بدانیم در هر نقطه چه میزان مصرف وجود دارد، میتوانیم تغییرات مصرف را بهصورت دقیقتر بررسی کنیم.
وی با اشاره به موضوع استخراج غیرمجاز رمزارزها اظهار کرد: طی سالهای گذشته بارها گفته شده که ماینرهای غیرقانونی فعالیت میکنند؛ اگر یک سیستم هوشمند داشته باشیم که مشخص کند هر واحد مصرفکننده برق بهطور میانگین چه میزان مصرف داشته است، در صورتی که ناگهان میزان مصرف یک واحد افزایش پیدا کند، سیستم میتواند مشخص کند که اتفاقی در حال رخ دادن است و آن مورد را برای بررسی بیشتر شناسایی کند.
عباد افزود: بنابراین هوشمندسازی میتواند در شناسایی مصرفهای غیرعادی نقش مهمی داشته باشد و به جای اینکه دستگاههای نظارتی بعد از وقوع مشکل و بر اساس گزارشهای دستی وارد عمل شوند، سیستم بتواند تغییرات غیرعادی را بهصورت لحظهای تشخیص دهد.
شناسایی برقدزدی و کاهش اتلاف با شبکه هوشمند
وی با اشاره به کاربرد هوشمندسازی در کاهش تلفات گفت: در حوزه اتلاف نیز هوشمندسازی کمک بسیار زیادی به ما میکند. با استفاده از این سیستمها میتوانیم متوجه شویم کجا برقدزدی اتفاق میافتد و کجا انرژی هدر میرود. وقتی نقطهای که در آن انرژی هدر میرود شناسایی شود، میتوان برای آن راهکار تعریف کرد تا این هدررفت ادامه پیدا نکند. این موضوع فقط درباره برق نیست و در حوزههای مختلف انرژی از جمله آب و گاز نیز مصداق دارد.
عباد با اشاره به وجود مشکلاتی مانند اتلاف و قاچاق انرژی در کشور اظهار کرد: در حوزههای مختلف انرژی، انواع و اقسام مشکلات وجود دارد که به نوعی باعث میشود سرمایه کشور هدر برود. اگر یک سیستم آنلاین و هوشمند داشته باشیم، میتواند تمام این موارد را بهصورت لحظهای رصد کند و به نظرم جلوی بسیاری از تخلفات را بگیرد.
وی تأکید کرد: بنابراین در شرایطی که کشور با محدودیت منابع و ناترازی انرژی مواجه است، یکی از موضوعات مهم این است که قبل از افزایش هزینهها برای تولید بیشتر، بتوانیم بدانیم انرژی موجود در کجا مصرف میشود، کجا تلف میشود و چه میزان از آن به شکل غیرمجاز مورد استفاده قرار میگیرد.
هوش مصنوعی میتواند مدیریت پیک مصرف برق را هدفمند کند
عباد در ادامه درباره نقش الگوریتمهای هوش مصنوعی در مدیریت بار و کاهش پیک مصرف برق گفت: مسلماً هیچ صنعتی نمیتواند بگوید اگر از هوش مصنوعی استفاده کنم، بهرهوری و راندمانم پایینتر میآید. هوش مصنوعی امروز ترند روز دنیا است و استفاده هرچه بیشتر از آن در دستور کار کشورهای مختلف قرار گرفته است. بنابراین باید بگوییم ما همین الان نیز در این حوزه خیلی عقب هستیم و بسیاری از کشورهای دنیا از هوش مصنوعی بسیار بیشتر از ما استفاده میکنند و این در حالی است که مسلماً در حوزه انرژی و برق نیز این فناوری میتواند کمک کند.
این کارشناس حوزه انرژی با تأکید بر ضرورت حرکت سریعتر کشور در این زمینه گفت: باید بتوانیم بلافاصله از نرمافزارهایی که در دنیا طراحی شده یا نرمافزارهایی که در داخل کشور طراحی شدهاند، استفاده کنیم و صنایع ما به شکل عملی از آنها بهره ببرند اما استفاده از هوش مصنوعی در ایران فعلاً در بسیاری از موارد در حد حرف و شعار است و باید از این مرحله عبور کنیم.
حمایت هدفمند از جوانان و شرکتهای دانشبنیان
وی با تأکید بر ظرفیت نیروی انسانی کشور گفت: خوب است جوانان ما بیشتر در این حوزه فعال باشند و دولت نیز از جوانان و شرکتهای دانشبنیان فعال در این زمینه بهصورت خاص حمایت کند. باید به سرعت حرکت کنیم تا از دنیا عقب نمانیم؛ زیرا هرچقدر عقب بمانیم، این فاصله هر سال بیشتر میشود؛ بنابراین حمایت از توسعه هوش مصنوعی نباید صرفاً در قالب شعار باشد و باید به استفاده عملی از فناوری در صنایع و زیرساختهای کشور منجر شود.
وی با اشاره به اینکه برخی اقدامات مدیریت مصرف حتی بدون استفاده از فناوریهای پیچیده نیز امکانپذیر است، گفت: در کنار استفاده از فناوری، ما الان عملیات اجرائی و کارهای عینی را نیز انجام نمیدهیم. برای مثال، ساعت پنج صبح هوا روشن است و ساعت شش و هفت صبح خورشید کاملاً در آسمان قرار دارد، اما تازه همه میخواهند سر کار بروند و این چیزی جز هدر دادن انرژی نیست.
این کارشناس حوزه انرژی ادامه داد: تغییر ساعت یکی از راهکارهایی است که واقعاً میتواند به مدیریت مصرف انرژی کمک کند. تغییر ساعتهای کاری که قبلاً نیز به نوعی اعمال میشد، از جمله اقداماتی است که میتوان در کنار هوشمندسازی برای کاهش مصرف انجام داد.
مدیریت انرژی نیازمند فرماندهی واحد است
عباد با اشاره به تشکیل شورای راهبری انرژی گفت: شورای راهبری انرژی که تشکیل شد، ما در این چند ماه عملاً فعالیت زیادی از آن ندیدیم. ممکن است در پشت پرده فعالیت کرده باشند، اما در فضای عمومی، چند وقت پیش فقط یک مصاحبه درباره بنزین دیدیم. اگر مصاحبههای قبلی این شورا را نیز بررسی کنید، بیشتر آنها مباحث سیاسی داشت و ارتباط چندانی با مدیریت انرژی نداشت. زمانی که این شورا تشکیل شد، من شخصاً خیلی امیدوار شدم؛ زیرا ما نیاز به یک رهبری واحد برای مدیریت بحران انرژی کشور داریم.
عباد تأکید کرد: تمام انرژیها باید با یک چشم دیده شوند. نمیشود یک حوزه فقط روی برق کار کند، یک حوزه روی تجدیدپذیرها و حوزه دیگری روی نفت متمرکز باشد. تمام این حوزهها باید در یک سبد قرار بگیرند و مدیریت شوند. برای عبور از بحران شدید انرژی که با آن مواجه هستیم، لازم است یک سلسله اقدامات در تمام حوزهها انجام شود؛ از تولید و مصرف گرفته تا انتقال و توزیع.
تشخیص آنلاین خرابیها یکی از مهمترین کاربردهای هوش مصنوعی در شبکه برق
این کارشناس حوزه انرژی درباره نقش هوش مصنوعی در شناسایی سریع خطا و خرابی شبکه انتقال و توزیع برق نیز اظهار کرد: شاید حدود ۱۰ سال باشد که بسیاری از کشورهای در حال توسعه یا توسعهیافته از این فناوریها استفاده میکنند. مزیت این سیستمها این است که بهصورت آنلاین میتوانند یک داشبورد داشته باشند که وضعیت کل سیستم را نشان دهد. در صورت وقوع خرابی، به سرعت متوجه آن میشوند و حتی در بعضی سیستمها علت خرابی را نیز میتوانند شناسایی کنند و با سرعت بیشتری نسبت به تعمیر آن اقدام کنند.
وی با اشاره به مشکلات موجود در شناسایی خرابیها در زیرساختهای کشور گفت: ما در ایران بارها دیدهایم که مثلاً یک لوله آب وسط خیابان میترکد و ممکن است دو روز طول بکشد تا تعمیر شود؛ زیرا ابتدا باید مردم اطلاع دهند که چنین اتفاقی افتاده است. در بسیاری از حوزههای دیگر نیز چنین اتفاقی رخ میدهد و در حوزه برق نیز با این مسئله مواجه هستیم.
عباد تصریح کرد: استفاده هرچه بیشتر از سیستمهای هوشمند و آنلاین که بتواند کل زنجیره تأمین انرژی را رصد کند، میتواند بسیار کمککننده باشد.
هوشمندسازی از تولید تا مصرف را تحت تأثیر قرار میدهد
وی با تشریح کاربردهای هوشمندسازی در بخشهای مختلف زنجیره انرژی گفت: در بخش تولید، این فناوری میتواند در زمینه بهرهوری و راندمان به ما کمک کند. در بخش انتقال نیز میتواند از تلف شدن انرژی و منابع کشور جلوگیری کند. در بخش مصرف نیز اکنون مدیریت انرژی به شکل سهمیهبندیهای مختلف انجام میشود؛ برق را قطع میکنیم، بنزین را بهصورت محدود عرضه میکنیم و انرژیهای مختلف نیز قیمتهای متفاوت دارند و در برخی موارد به شکل پلکانی قیمتگذاری میشوند.
عباد گفت: اینها محدودیتهایی است که دولت به دلیل شرایط حاصل از ناترازی انرژی اعمال کرده تا بتواند شرایط را کنترل کند، اما در اعمال این محدودیتها، قیمتگذاریها و حتی تعیین میزان مصرف، هوش مصنوعی میتواند بهتر از انسان تصمیم بگیرد. هوش مصنوعی میتواند با کمک دادههایی که در اختیار آن قرار میگیرد تصمیمگیری کند و این دادهها نیز میتوانند با کمک انجمنهای تخصصی قویتر شوند.
یک نسخه واحد برای مدیریت مصرف صنایع کافی نیست
عباد با انتقاد از تصمیمگیری یکسان درباره صنایع مختلف اظهار کرد: اکنون متأسفانه برای حوزههای مختلف که شرایط آنها متفاوت است، یک تصمیم گرفته میشود. برای مثال، اینکه برق صنایع یک روز یا دو روز قطع شود، در صنایع مختلف متفاوت است. یکسری صنایع هستند که اگر برق آنها حتی یک روز قطع شود، برای اینکه دوباره به بهرهوری برسند، شاید سه یا چهار روز زمان نیاز داشته باشند. در نتیجه اصلاً نباید برق آنها قطع شود.
این کارشناس حوزه انرژی افزود: چند سال پیش ابتدا برق کل صنایع قطع میشد، بعد متوجه شدند یکسری صنایع نباید برقشان قطع شود و این صنایع دانهدانه رفتند و مجوز گرفتند که برقشان قطع نشود. این اطلاعات و دادهها باید در فرآیند تصمیمگیری مورد استفاده قرار گیرد. اکنون متأسفانه افرادی تصمیم میگیرند و برنامهریزی میکنند که بخش قابل توجهی از آنها تخصص این حوزه را ندارند. هوش مصنوعی با کمک متخصصان میتواند در این زمینه کمک بسیار زیادی کند.
پیش از توسعه هوش مصنوعی باید مسئله تخصص مدیران حل شود
وی در عین حال هشدار داد که نباید انتظار داشت هوش مصنوعی به تنهایی تمام مشکلات را حل کند و گفت: خیلی نباید توقع داشته باشیم که هوش مصنوعی به سرعت بیاید و یک کار را انجام دهد. کاری که قبل از آن به نظرم باید انجام دهیم، تخصص مدیران است. همین یکی دو روز پیش خبری دیدم که دولت قصد دارد مدیران دولتی را ارزیابی کند تا مشخص شود توانایی آنها در چه سطحی است. متأسفانه در دورههایی که بحث شایستهسالاری مطرح بود، بسیاری از مدیران سر کار آمدند که تخصص لازم را نداشتند.
وی ادامه داد: ما باید حتماً از تمام اندیشههای مختلف و تمام متخصصان مختلف استفاده کنیم. همین شورای راهبری که ایجاد شده، با وجود نقد کوچکی که به آن داشتم، حتماً باید متخصصان حوزههای مختلف با نگرشهای متفاوت را در خود داشته باشد؛ یعنی هم موافقان و هم مخالفان بتوانند نظرات خود را مطرح کنند.
این کارشناس حوزه انرژی تصریح کرد: زمانی که قرار است راهبری کلی انجام شود، نیاز به جمعآوری تمامی این نظریات داریم. در حوزه برق باید متخصص حضور داشته باشد، در حوزه آب، گاز و نفت نیز متخصصان مربوطه باید بهصورت مجزا نظر بدهند، اما جمعبندی باید از یک مسیر و توسط یک مجموعه واحد انجام شود.
اینترنت پرسرعت و پایدار، پیشنیاز توسعه شبکه هوشمند
عباد درباره چالشهای توسعه شبکه هوشمند برق در کشور گفت: در تمام مباحثی که به IT ارتباط دارد، یکی از مشکلات اساسی کشور بحث اینترنت است. بستر استفاده از این امکانات، اینترنت است و متأسفانه در ایران اینترنت ضعیف است، سرعت پایینی دارد و خیلی وقتها قطع میشود و بسیاری از سایتها نیز فیلتر هستند. بنابراین برای اینکه بتوانیم از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کنیم، در آینده به بستر لازم نیاز داریم و این بستر همان اینترنت مداوم و پرسرعت است.
این کارشناس حوزه انرژی همچنین خلأ قانونی را یکی دیگر از موانع توسعه فناوریهای جدید دانست و گفت: در این حوزه در ایران خلأ قانونی وجود دارد و باید بهتدریج روی آن کار شود. ما هر صنعت جدیدی که وارد ایران میشود، معمولاً بعد از پنج سال تازه قوانین آن نوشته میشود. بهتر است از همین حالا در این حوزه شروع به فعالیت کنیم.
کاهش سرمایهگذاری، مانع توسعه زیرساختهای هوشمند
عباد در ادامه به موضوع سرمایهگذاری اشاره کرد و گفت: در بحث سرمایهگذاری و تأمین تجهیزات نیز مشکل داریم. بهطور کلی در ایران سرمایهگذاری بسیار کم شده است. سرمایهگذاری خارجی تقریباً نزدیک به صفر است و در زمینه سرمایهگذاری داخلی نیز بسیاری از سرمایهگذاران طی سالهای اخیر به دلیل ریسکهای زیاد و شاخصهای اقتصادی ضعیف، از ایران مهاجرت کردهاند.
وی افزود: با وجود این، صنعت IT در چند سال اخیر رشد قابل توجهی داشته است. من بهصورت اتفاقی سهم GDP صنایع مختلف را چند وقت پیش بررسی میکردم و صنعت IT در این سالها افزایش قابل توجهی داشته است. در کل دنیا نیز سرمایهگذاری زیادی به سمت هوش مصنوعی و مباحث IT در حال حرکت است. شرکتهای هوش مصنوعی اکنون جزو ترندهای بورسهای معتبر دنیا هستند.
تحریمها چالش تأمین تجهیزات و سختافزار
عباد تحریمها را یکی از چالشهای مهم توسعه زیرساختهای هوشمند دانست و اظهار کرد: مسئله مهمتر بحث تحریمهاست. وقتی تحریم وجود دارد، بسیاری از تجهیزات و سختافزارهایی که مورد نیاز است، امکان ورود به کشور را ندارند. البته چین تا حدود زیادی میتواند ما را در این حوزه پشتیبانی کند و یکی از قطبهای تولید نرمافزارها و سختافزارهای مورد نیاز این حوزه است، اما اگر بخواهیم در ایران از بهترین فناوریهای دنیا استفاده کنیم، لازم است تحریمها برداشته شود و ارتباط خوبی با دنیا داشته باشیم.
عباد گفت: باید هم بتوانیم از علم کشورهای دیگر استفاده کنیم و هم تجهیزاتی را که فعلاً امکان تولید آنها را در داخل نداریم، وارد کنیم. در داخل نیز باید این علم را توسعه دهیم و به نظر من این حوزه میتواند منافع بسیار بیشتری برای کشور داشته باشد و باید حمایت ویژهای از آن صورت گیرد.
انتهای پیام/
