پیام معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد:
ناترازی برق نتیجه ۱۵ سال کمبود سرمایهگذاری/ فناوریهای بهرهور بحران انرژی را مهار میکنند
به گزارش خبرگزاری آنا؛ در شرایطی که ناترازی برق و گاز به یکی از مهمترین چالشهای بخش انرژی کشور تبدیل شده و هر ساله با آغاز فصل گرما یا سرما آثار آن در بخشهای مختلف اقتصادی و صنعتی نمایان میشود، کارشناسان معتقدند حل این بحران تنها از مسیر افزایش تولید انرژی امکانپذیر نیست و باید همزمان به سمت اصلاح الگوی مصرف و بهرهگیری از فناوریهای نوین حرکت کرد.
علیرضا کفشکنان، کارشناس انرژی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا با تشریح ریشههای شکلگیری ناترازی انرژی در کشور اظهار کرد: موضوع کمبود برق و گاز در ایران مسئلهای نیست که طی یکی دو سال اخیر ایجاد شده باشد، بلکه نتیجه روندی است که دستکم طی ۱۵ سال گذشته شکل گرفته است. بهویژه پس از تشدید تحریمها و بروز محدودیتهای اقتصادی، سرمایهگذاری در توسعه زیرساختهای انرژی با افت محسوسی مواجه شد و همین موضوع به تدریج فاصله میان عرضه و تقاضای انرژی را افزایش داد.
وی افزود: در حوزه برق، توسعه ظرفیت نیروگاهی کشور متناسب با رشد مصرف پیش نرفت. در سالهایی که مصرف برق به طور مستمر افزایش پیدا میکرد، سرمایهگذاری لازم برای احداث نیروگاههای جدید و توسعه ظرفیت تولید صورت نگرفت و به مرور کشور را با ناترازی برق مواجه کرد. در بخش گاز نیز شرایط مشابهی حاکم بود و توسعه میادین گازی با سرعت مورد نیاز انجام نشد.
این کارشناس انرژی ادامه داد: نتیجه این شرایط آن است که امروز در تابستان با کمبود برق و در زمستان با کمبود گاز روبهرو هستیم. در واقع هر دو منبع اصلی انرژی کشور تحت تأثیر کمبود سرمایهگذاری و توسعه ناکافی در سالهای گذشته قرار گرفتهاند.
ایران کشوری با شدت مصرف انرژی بالا
کفشکنان با اشاره به جایگاه ایران در شاخص شدت مصرف انرژی گفت: بخشی از مشکلات موجود به کمبود تولید بازمیگردد، اما بخش مهمی از مسئله نیز ناشی از مصرف بالای انرژی در کشور است. ایران در زمره کشورهای دارای شدت مصرف انرژی بالا قرار دارد و در سالهای گذشته آنگونه که باید به موضوع بهرهوری و مدیریت مصرف توجه نشده است.
وی تصریح کرد: در کنار توسعه زیرساختهای تولید، لازم بود برنامههای گستردهای برای کاهش مصرف و استفاده از تجهیزات کممصرف اجرا شود. اگر این اقدامات زودتر در دستور کار قرار میگرفت، امروز ابعاد ناترازی انرژی تا این اندازه گسترده نبود.
این کارشناس انرژی معتقد است تمرکز صرف بر افزایش تولید نمیتواند راهحل نهایی بحران باشد و افزود: هر واحد انرژی که از طریق بهینهسازی مصرف صرفهجویی میشود، در بسیاری از موارد ارزش بیشتری از احداث ظرفیتهای جدید تولید دارد. به همین دلیل در شرایط کنونی، سیاستگذاران باید توجه ویژهای به سمت مصرف انرژی داشته باشند.
برنامه هفتم توسعه آغاز دوره جدید بهرهوری انرژی
کفشکنان با اشاره به ظرفیتهای قانونی ایجادشده در برنامه هفتم توسعه اظهار کرد: خوشبختانه در قوانین جدید کشور نگاه جدیتری به موضوع بهرهوری انرژی وجود دارد. ابزارهایی مانند گواهی صرفهجویی انرژی در بخش برق و گاز، بازارهای مرتبط در بورس انرژی و مشوقهای سرمایهگذاری میتوانند منابع مالی قابل توجهی را به سمت پروژههای بهینهسازی هدایت کنند.
وی افزود: در گذشته معمولاً سرمایهگذاران انگیزه کافی برای ورود به پروژههای کاهش مصرف انرژی نداشتند، اما اکنون با ایجاد امکان خرید و فروش گواهیهای صرفهجویی، این پروژهها توجیه اقتصادی بیشتری پیدا کردهاند و میتوانند سرمایههای بخش خصوصی را جذب کنند.
افزایش راندمان نیروگاهها ظرفیتی مغفول در صنعت برق
این کارشناس انرژی یکی از مهمترین راهکارهای افزایش تولید برق بدون احداث نیروگاههای جدید را ارتقای راندمان نیروگاههای موجود دانست و گفت: طی سالهای گذشته بخش مهمی از نیروگاههای گازی کشور به نیروگاههای سیکل ترکیبی تبدیل شدهاند؛ اقدامی که موجب استفاده مجدد از حرارت خروجی نیروگاه و افزایش قابل توجه راندمان تولید برق شده است.
وی توضیح داد: در نیروگاههای گازی سنتی، بخش قابل توجهی از انرژی به صورت حرارت از دست میرود، اما در نیروگاههای سیکل ترکیبی این حرارت برای تولید بخار و تولید برق مجدد مورد استفاده قرار میگیرد. نتیجه این فرایند افزایش راندمان نیروگاه از حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد به حدود ۵۰ درصد است.
کفشکنان خاطرنشان کرد: هنوز نیز تعدادی از نیروگاههای گازی کشور قابلیت تبدیل به سیکل ترکیبی را دارند و اجرای این طرحها میتواند نقش مهمی در افزایش ظرفیت تولید برق ایفا کند.
وی همچنین به طرحهای بازتوانی نیروگاهی اشاره کرد و گفت: اقداماتی نظیر خنکسازی هوای ورودی نیروگاههای گازی نیز میتواند بازده نیروگاهها را افزایش دهد. برای مثال در نیروگاه طوس مشهد اجرای چنین طرحی موجب شد حدود ۱۰۰ مگاوات به ظرفیت عملی تولید برق افزوده شود که رقمی قابل توجه است.
ممیزی انرژی و استانداردهای جهانی حلقه گمشده بهرهوری
این کارشناس انرژی با تأکید بر ضرورت استقرار نظامهای مدیریت انرژی در صنایع و نیروگاهها اظهار کرد: استانداردهایی نظیر ISO ۵۰۰۰۱ و اجرای ممیزی انرژی میتوانند نقاط اتلاف انرژی را شناسایی کرده و زمینه افزایش بهرهوری را فراهم کنند.
وی افزود: در بسیاری از موارد با اصلاح فرایندها و بدون نیاز به سرمایهگذاریهای سنگین میتوان راندمان تولید را افزایش داد. این موضوع هم در نیروگاهها و هم در صنایع انرژیبر از اهمیت ویژهای برخوردار است.
بازیافت حرارت ظرفیتی بزرگ در صنایع کشور
کفشکنان یکی دیگر از ظرفیتهای مغفولمانده کشور را استفاده از فناوریهای بازیافت حرارت عنوان کرد و گفت: در صنایع سیمان، فولاد و بسیاری از صنایع بزرگ کشور حجم قابل توجهی از انرژی حرارتی به هدر میرود؛ انرژیای که میتواند مجدداً برای تولید برق مورد استفاده قرار گیرد.
وی ادامه داد: در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، فناوریهای بازیافت حرارت یا WHR سالهاست که به کار گرفته میشود. این سامانهها حرارت خروجی کورهها و تجهیزات صنعتی را دریافت کرده و از آن برای تولید بخار و سپس برق استفاده میکنند.
به گفته این کارشناس انرژی، اگرچه بخشی از این فناوریها در برخی واحدهای صنعتی کشور مورد استفاده قرار گرفته است، اما همچنان ظرفیت بسیار بزرگی برای توسعه این طرحها وجود دارد.
کولرهای BLDC و بخاریهای پربازده فناوری در خدمت کاهش مصرف
کفشکنان با اشاره به نقش فناوریهای نوین در مدیریت مصرف انرژی اظهار کرد: تجهیزاتی مانند موتورهای BLDC برای کولرهای آبی نمونهای از فناوریهای بهرهور هستند که میتوانند بدون کاهش کیفیت عملکرد، مصرف برق را به شکل محسوسی کاهش دهند.
وی افزود: در حوزه گرمایش نیز بخاریهای پربازده و کممصرف در کشور قابل تولید هستند و توسعه استفاده از این تجهیزات میتواند تأثیر قابل توجهی بر کاهش مصرف گاز در فصل سرد داشته باشد.
خودروهای پرمصرف چالش بزرگ بهرهوری انرژی
این کارشناس انرژی بخش حملونقل را یکی از نقاط ضعف جدی کشور در حوزه بهرهوری انرژی دانست و گفت: متأسفانه صنعت خودروسازی ایران طی سالهای اخیر تحول متناسبی با روندهای جهانی نداشته است. در حالی که بسیاری از کشورها به سمت خودروهای برقی و کممصرف حرکت کردهاند، همچنان بخش بزرگی از ناوگان خودرویی کشور مصرف سوختی بالاتر از استانداردهای جهانی دارد.
وی تصریح کرد: امروز بنزین با هزینهای سنگین برای کشور در اختیار خودروهایی قرار میگیرد که بهرهوری مناسبی ندارند. این در حالی است که کشورهایی مانند چین با سرعت قابل توجهی در حال توسعه خودروهای برقی هستند و بخش عمدهای از ناوگان حملونقل خود را به سمت فناوریهای پاک سوق دادهاند.
عبور از ناترازی نیازمند تغییر نگاه از تولیدمحوری به بهرهوری
کفشکنان تأکید کرد: ناترازی انرژی در ایران حاصل مجموعهای از عوامل از جمله کمبود سرمایهگذاری، توسعه ناکافی زیرساختها، بهرهوری پایین تجهیزات، مصرف بالای انرژی و برخی ضعفهای مدیریتی است. به همین دلیل حل این چالش نیز نیازمند مجموعهای از راهکارهاست.
وی خاطرنشان کرد: توسعه نیروگاهها و میادین گازی همچنان ضروری است، اما آینده صنعت انرژی کشور بیش از هر چیز به بهرهوری، بهینهسازی مصرف، ارتقای فناوریها و اصلاح الگوی مصرف وابسته خواهد بود. هرچه سریعتر در این مسیر حرکت کنیم، هزینه عبور از بحران انرژی برای کشور کمتر خواهد بود.
انتهای پیام/
