اختلال در شاهراه ۳۰ درصد تجارت انرژی جهان/ دوحه درگیر تبعات جنگ منطقه و ایران همچنان بازیگر کلیدی امنیت

به گزارش خبرگزاری آنا؛ در پی حمله محور آمریکایی صهیونی در روزهای پایانی سال گذشته و شروع جنگی ناجوانمردانه علیه ایران و ایرانیان قوای مسلح کشور در دفاع از تمامیت و ارزش های جمهوری اسلامی ایران اقدام به مدیریت هوشمند تنگه هرمز و حمله متقابل به منافع متحدان محور متخاصم کردند. در همین رابطه برخی از کشور های حاشیه خلیج فارس متحمل آسیب های شدیدی شدند. 

در این رابطه خورشید گزدرازی، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و قطر، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا با تشریح آخرین وضعیت مناسبات تجاری ایران با کشور‌های حاشیه خلیج فارس پس از تحولات اخیر منطقه، از ایجاد اختلال گسترده در روند تجارت دریایی، ترانزیت کالا و مبادلات اقتصادی ایران با برخی کشور‌های عربی در پی آتش افروزی های ایالات متحده تأکید کرد: کشورهای حاشیه خلیج فارس جملگی آسیب اقتصادی شدیدی را متحمل شده اند و ادامه تنش‌ها و محدودیت‌های دریایی می‌تواند کل اقتصاد منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

وی با اشاره به شرایط ایجادشده در منطقه خلیج فارس و دریای عمان اظهار کرد: همزمان با آغاز جنگ و شکل‌گیری فضای ناامن در منطقه، بسیاری از مناسبات اقتصادی و تجاری ایران با کشور‌های همسایه دچار اختلال شد. در کنار مسائل امنیتی، موضوع مدیریت تنگه هرمز و همچنین فشار‌های ناشی از محاصره اقتصادی و تحریم‌های آمریکا نیز بر پیچیدگی شرایط افزود و عملاً تجارت خارجی تمامی کشور های حاشیه خلیج فارس را با چالش‌های جدی مواجه کرد.

رئیس اتاق مشترک ایران و قطر با بیان اینکه در مقطع آغاز بحران، بخش قابل توجهی از ارتباطات تجاری ایران با کشور‌های عربی منطقه متوقف شد، گفت: در همان روز‌های ابتدایی جنگ، مراودات اقتصادی ایران با قطر و امارات تقریباً قطع شد و در حوزه صادرات و واردات، فعل‌وانفعالات اقتصادی گسترده‌ای صورت نمی‌گرفت. محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی، نگرانی‌های امنیتی و شرایط سیاسی منطقه باعث شد بسیاری از مسیر‌های تجاری دچار اختلال شوند و این موضوع هم اکنون تقریبا تمامی کشورهای منطقه و برخی از کشورهای جهان را به چالشی جدی کشیده است و مسئول تمامی این اتفاقات نیز تخاصم آمریکا است. 

وی افزود: این مشکلات فقط مختص ایران نبود، بلکه بسیاری از کشور‌های منطقه و حتی کشور‌های جنوب شرق آسیا نیز تحت تأثیر وضعیت ایجادشده قرار گرفتند. موضوع تردد کشتی‌ها، بیمه‌های حمل‌ونقل، هزینه‌های لجستیکی و نگرانی از ناامنی در آبراه‌های منطقه، عملاً فضای تجارت را با دشواری روبه‌رو کرد.

گزدرازی با اشاره به وضعیت کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس ادامه داد: در این میان تنها کشوری که حتی در زمان جنگ نیز توانست ارتباط اقتصادی خود را با ایران حفظ کند و صادرات و وارداتش را به‌طور کامل قطع نکند، کشور عمان بود. عمان در این دوره همکاری قابل قبولی با ایران داشت و تلاش کرد مسیر‌های ارتباطی و تجاری فعال باقی بماند.

عمان به‌تنهایی پاسخگوی نیاز لجستیکی ایران نیست

وی در عین حال تأکید کرد که عمان به‌تنهایی قادر نیست همه نیاز‌های لجستیکی و حمل‌ونقلی ایران را پوشش دهد و اظهار کرد: واقعیت این است که ایران برای تداوم تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی خود نیازمند یک شبکه گسترده لجستیکی و ترانزیتی است. عمان اگرچه همکاری خوبی با ایران داشته، اما از نظر زیرساخت، ظرفیت بندری و توان لجستیکی، به‌تنهایی نمی‌تواند تمام نیاز‌های ایران را پاسخ دهد.

رئیس اتاق مشترک ایران و قطر افزود: کشوری که می‌تواند در این حوزه نقش مهمی برای ایران ایفا کند، قطر است. قطر هم از نظر موقعیت جغرافیایی و هم از نظر امکانات حمل‌ونقل و ارتباطات منطقه‌ای، ظرفیت آن را دارد که به یکی از مسیر‌های مهم تجارت ایران تبدیل شود اما این کشور نیز متاسفانه با قرار گرفتن در مختصات بعضا اشتباه سیاسی درگیر جنگی شد که آمریکایی ها و رژیم صهیونیستی برای منطقه به ارمغان آوردند. 

وی ادامه داد: شاید بخشی از تحولات و رایزنی‌های سیاسی هنوز رسانه‌ای نشده باشد، اما برداشت شخصی من این است که نشانه‌هایی از آغاز مجدد تعاملات مثبت میان ایران و قطر مشاهده می‌شود. این موضوع صرفاً یک تصمیم سیاسی نیست، بلکه ریشه در نیاز متقابل اقتصادی دو کشور دارد. هم ایران و هم قطر از توسعه ارتباطات اقتصادی و حمل‌ونقلی سود می‌برند.

پس از آتش‌بس، شرایط برای احیای تجارت در حال فراهم شدن است

گزدرازی با اشاره به فضای پس از آتش‌بس در منطقه تصریح کرد: به نظر می‌رسد با آرام‌تر شدن شرایط، زمینه برای بازگشت تدریجی برخی همکاری‌های اقتصادی فراهم می‌شود. به‌ویژه در حوزه حمل‌ونقل دریایی، ترانزیت کالا و انتقال محموله‌ها به سایر کشورها، امکان احیای بخشی از تعاملات وجود دارد. باید توجه داشت که حمل‌ونقل دریایی در خلیج فارس و دریای عمان یکی از مهم‌ترین محور‌های تجارت منطقه‌ای است و هرگونه تنش در این منطقه می‌تواند زنجیره تأمین کالا، صادرات و واردات را مختل کند. به همین دلیل، آرامش در منطقه نه‌تنها برای ایران بلکه برای همه کشور‌های منطقه اهمیت حیاتی دارد.

ایران ظرفیت تبدیل‌شدن به هاب ترانزیتی منطقه را دارد

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و قطر درباره تأثیر تحولات اخیر بر جایگاه ژئوپلیتیکی ایران در منطقه اظهار کرد: اتفاقاتی که در موضوع تنگه هرمز رخ داد، نشان داد که ایران چه ظرفیت و اقتداری در مدیریت این گذرگاه راهبردی دارد. امروز کشور‌های منطقه و حتی قدرت‌های جهانی به‌خوبی می‌دانند که امنیت و مدیریت تردد در این منطقه بدون نقش‌آفرینی ایران ممکن نیست.

وی افزود: این مسئله می‌تواند در آینده، ظرفیت‌های جدیدی برای ایران در حوزه ترانزیت و حمل‌ونقل منطقه‌ای ایجاد کند، اما باید واقع‌بین بود. رسیدن به جایگاه یک هاب بزرگ لجستیکی نیازمند زیرساخت، سرمایه‌گذاری، هماهنگی مدیریتی و برنامه‌ریزی بلندمدت است.  

گزدرازی با اشاره به جایگاه فعلی امارات در تجارت منطقه‌ای گفت: کشوری مانند امارات طی بیش از دو دهه گذشته به‌صورت مستمر روی زیرساخت‌های بندری، حمل‌ونقل دریایی، لجستیک و خدمات تجاری سرمایه‌گذاری کرده است. بندری مانند جبل‌علی امروز نتیجه حدود ۲۰ تا ۲۵ سال آزمون‌وخطا، سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی مستمر است. امارات توانسته بود هم در حوزه سخت‌افزاری و هم در بخش نرم‌افزاری، ساختاری ایجاد کند که کالا‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن ترخیص و به مقاصد مختلف منتقل شوند. در این کشور، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، نهاد‌های مجوزدهنده، بخش خصوصی و فعالان اقتصادی به شکل منسجمی شکل گرفته و همین مسئله باعث شده به یکی از مراکز مهم ترانزیت منطقه تبدیل شده بود اما این کشور هم اکنون متحمل خسارات عظیمی شده است. 

رئیس اتاق مشترک ایران و قطر افزود: حالا با تغییر موقعیت ها، ما نیز در ایران فرصت بسیار مناسب و ظرفیت‌های بسیار بزرگی داریم، اما هنوز در حوزه زیرساخت، لجستیک، هماهنگی نهادی و برخی فرآیند‌های اجرایی با مشکلاتی مواجه هستیم. علاوه بر این، شرایط تحریم نیز محدودیت‌هایی برای توسعه سریع این زیرساخت‌ها ایجاد کرده است. بنابراین لازم است که با برنامه ریزی دقیق و مبتنی بر واقعیت ها برای افزایش سهم و نقش ایران در مبادلات اقتصادی بین المللی تلاش کنیم. 

بیشترین آسیب اقتصادی جنگ متوجه امارات شد

وی با اشاره به خسارات اقتصادی واردشده به کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس اظهار کرد: برخلاف برخی تصورات، همه کشور‌های منطقه به یک میزان آسیب ندیدند. ساختار اقتصادی هر کشور متفاوت است و طبیعتاً میزان آسیب‌پذیری آنها نیز تفاوت دارد. اقتصاد قطر عمدتاً مبتنی بر صادرات گاز است و طبیعتاً محدودیت‌های ایجادشده در تنگه هرمز و مسیر‌های صادراتی، برای این کشور چالش‌هایی ایجاد کرد، اما بازار داخلی قطر محدود است و وابستگی شدیدی به گردشگری یا تجارت منطقه‌ای ندارد چرا که عملا قطر به دلیل کوچک مقیاس بودن حتی یک کشور کامل نیز محسوب نمی شود و زیر ساختی برای آسیب نیز ندارد. به هر جهت هم اکنون قطر توانایی ایفای تعهدات گازی خود به اروپا را ندارد. 

وی افزود: کویت نیز شرایط مشابهی دارد و اساساً ساختار اقتصادی آن به گونه‌ای نیست که مانند برخی کشور‌های منطقه از کاهش توریسم یا افت تجارت منطقه‌ای آسیب گسترده ببیند. اما کشوری که بیشترین آسیب اقتصادی را متحمل شده، امارات متحده عربی است. بخش عمده‌ای از رونق اقتصادی امارات مبتنی بر تجارت، ترانزیت کالا، حمل‌ونقل، خدمات مالی، گردشگری و سرمایه‌گذاری منطقه‌ای است و طبیعی است که هرگونه اختلال در روابط اقتصادی منطقه‌ای، مستقیماً اقتصاد این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

بخش مهمی از اقتصاد امارات وابسته به ایرانی‌هاست

وی با اشاره به نقش فعالان اقتصادی ایرانی در اقتصاد امارات اظهار کرد: بخش مهمی از تجارت، ثبت شرکت‌ها، برند‌ها و حتی گردش مالی موجود در امارات، به ایرانی‌ها مرتبط است. سال‌هاست که بسیاری از فعالان اقتصادی ایرانی در حوزه تجارت، حمل‌ونقل کالا و خدمات منطقه‌ای در امارات فعالیت می‌کنند و همین موضوع باعث شده کاهش تعاملات با ایران، فشار مستقیمی بر اقتصاد امارات وارد کند.

گزدرازی ادامه داد: در مقطعی بیش از ۲۰ هزار کانتینر در بنادر امارات متوقف شد که بخش مهمی از آن به تجارت مرتبط با ایران اختصاص داشت. این موضوع نشان می‌دهد اختلال در روابط اقتصادی دو کشور، چه تبعات گسترده‌ای برای بازار امارات ایجاد کرده است.

وی همچنین به کاهش محسوس گردشگری در امارات اشاره کرد و گفت: یکی از مهم‌ترین مزیت‌های اقتصادی امارات، صنعت گردشگری و حمل‌ونقل مسافر بود، اما اکنون این حوزه نیز با افت جدی مواجه شده است. همین حالا اگر وضعیت هتل‌ها و مراکز گردشگری امارات بررسی شود، مشخص است که حجم مسافران نسبت به گذشته کاهش چشمگیری پیدا کرده است.

ادامه تنش‌ها به ضرر کل منطقه خواهد بود

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و قطر خاطرنشان کرد: اگر محدودیت‌ها و تنش‌های موجود در منطقه ادامه‌دار شود، آسیب آن فقط متوجه ایران نخواهد بود، بلکه کل منطقه خلیج فارس را درگیر خواهد کرد. تجارت، حمل‌ونقل، صادرات انرژی و اقتصاد کشور‌های منطقه به‌شدت به امنیت و ثبات آبراه‌های جنوبی ایران وابسته است.

وی اتاکید کرد: امیدواریم شرایط هرچه سریع‌تر به سمت آرامش حرکت کند و تصمیماتی اتخاذ شود که در نهایت به نفع مردم و معیشت ملت ایران باشد. ثبات در منطقه می‌تواند زمینه بازگشت رونق اقتصادی، توسعه تجارت و بهبود شرایط معیشتی مردم را فراهم کند.