اهمیت علم، فناوری و مدیریت راهبردی منابع در معادلات آینده غذا

به گزارش خبرگزاری آنا، بر اساس گزارش ها افزایش قیمت کود شیمیایی در جهان می تواند به راحتی حجم تولید غذا را تغییر داده و بر تورم جهانی نرخ مواد غذایی بیافزاید. اما نکته مهم اینجاست که این اتفاق پیش از هر کس دامن غربی را گرفته است. در واقع هر چه ملتی انطباق پذیری بیشتری داشته باشد در مقابل این اتفاق بیشتر دوام خواهد آورد و هر چه حساس تر باشد زودتر به زانو در خواهد آمد و برای آمریکایی ها حتی تورم های نزدیک به ۳ درصد نیز قابل تحمل نیست. 

در این خصوص علی رضوانی‌زاده، کارشناس محصولات کشاورزی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی آنا به بررسی ابعاد مختلف تحولات اخیر در بازار جهانی کود‌های شیمیایی، آثار جنگ رمضان بر زنجیره تأمین، تغییرات الگوی تجارت ایران و همچنین سیاست‌های مرتبط با واردات نهاده‌های کشاورزی پرداخت.

افزایش ۷۰ درصدی قیمت کود شیمیایی از احتمال تا تحقق

در حالی که جهش ۷۰ درصدی قیمت کود شیمیایی، زنجیره تأمین غذا در جهان را وارد مرحله‌ای بحرانی کرده، اظهارات کارشناسان نشان می‌دهد کشور‌هایی که به زیرساخت‌های صنعتی، پتروشیمی و دانش فنی بومی مجهز هستند، آسیب‌پذیری کمتری در برابر این شوک جهانی دارند. رضوانی‌زاده با اشاره به وابستگی بیش از یک‌سوم تولید جهانی کود به منطقه خلیج فارس، تأکید کرد ایران با اتکا به ظرفیت‌های تولیدی، فناوری پالایش گاز و پتروشیمی و سیاست‌های ضد خام‌فروشی، نه‌تنها توان تأمین نیاز داخلی خود را حفظ کرده، بلکه به یکی از معدود بازیگران تاب‌آور در برابر تهدید فزاینده امنیت غذایی جهان تبدیل شده است؛ جایگاهی که اهمیت علم، فناوری و مدیریت راهبردی منابع را در معادلات آینده غذا بیش از پیش آشکار می‌کند.

رضوانی‌زاده اظهار کرد: این موضوع دیگر در حد احتمال نیست، بلکه این افزایش قیمت عملاً رخ داده و بازار جهانی وارد فاز جدیدی شده است. بنابراین از همین لحظه جهان باید خود را در برابر بحران تامین غذا ببیند و این دستاورد ترامپ برای جهان بود. 

وی با اشاره به ساختار تأمین جهانی کود‌های شیمیایی افزود: بیش از یک‌ سوم تولید کود شیمیایی جهان وابسته به منطقه خلیج فارس است؛ جایی که محصولات پتروشیمی و پالایشگاه‌های گاز در کشور‌هایی همچون ایران، عربستان و قطر نقش کلیدی در تأمین این نهاده حیاتی ایفا می‌کنند؛ بنابراین هرگونه اختلال در این منطقه، به‌سرعت اثر خود را در بازار‌های جهانی نشان می‌دهد.

اختلال در زنجیره تأمین و تلاش برای جایگزینی منابع

این کارشناس حوزه کشاورزی با تأکید بر پیامد‌های جنگ بر زنجیره تأمین جهانی تصریح کرد: بررسی وضعیت تولیدات کشاورزی در شرق آسیا و بازتاب آن در رسانه‌ها نشان می‌دهد که یک تغییر واقعی در حال وقوع است. در کوتاه‌مدت، بازار با شوک قیمتی و کمبود مواجه شده و در بلندمدت نیز کشور‌ها به دنبال جایگزینی منابع تأمین از سایر مناطق هستند تا وابستگی خود را کاهش دهند اما باید توجه داشت که کود کالایی نیست که به راحتی و به سرعت بتوان آن را تامین کرد. 

وی ادامه داد: این تحولات حتی بر برنامه‌ریزی فصل زراعی کشور‌های بزرگی مانند ایالات متحده و همچنین مناطق آمریکای لاتین نیز تأثیر گذاشته و نشان‌دهنده عمق اثرگذاری این بحران است. در واقع همین الان در ایالات متحده و کشورهای آمریکای لاتین مانند برزیل مشکلات در کشت بهاره آغاز شده است و به زودی آثار این اتفاق را در میزان غذای تولید شده خواهیم دید. 

تأثیر مستقیم بر تجارت ایران کاهش صادرات و تغییر رویکرد

رضوانی‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت تجارت خارجی ایران در حوزه کود‌های شیمیایی اشاره کرد و گفت: ایران پیش از این صادرات قابل توجهی به کشور‌هایی مانند برزیل داشت و در مقابل، بخشی از نیاز‌های خود را از طریق تهاتر یا واردات تأمین می‌کرد، اما در شرایط فعلی این روند با محدودیت‌هایی مواجه شده است و این اولین نشانه از بروز مشکلات در تامین غذای جهان است که آثار آن را به وضوح مشاهده می کنیم. 

وی افزود: میزان صادرات کود شیمیایی ایران کاهش یافته و در برخی مقاصد تقریباً متوقف شده است. البته بخشی از این کاهش ناشی از سیاست‌های تجاری داخلی است که با هدف جلوگیری از خام‌فروشی اتخاذ شده و از منظر راهبردی تصمیمی قابل دفاع محسوب می‌شود. اما به هر جهت نکته مهم اینجاست که ایران قابلیت های کافی برای تامین کود شیمیایی مورد نیاز خود را در اختیار دارد و عملا جزو کشورهایی قرار می گیرد که کمتر از جنگ آسیب می بیند. 

 این کارشناس تصریح کرد: در شرایط فعلی تمرکز صادرکنندگان ایرانی به‌ویژه شرکت‌های بزرگ و وابسته، بر توسعه سازوکار تهاتر است؛ به‌گونه‌ای که کود شیمیایی در ازای نهاده‌ها و کالا‌های مورد نیاز کشور مبادله شود. بنابراین از برکات این جنگ این است که دیگر نیازهای ما نیز به دلیل خباثت دشمنان در حمله به ایران تامین خواهد شد. 

رابطه قیمت کود و تولید محصولات کشاورزی

رضوانی‌زاده در ادامه به اثر افزایش قیمت کود بر تولید محصولات کشاورزی پرداخت و اظهار کرد: برآورد‌های کارشناسی نشان می‌دهد که به ازای هر ۱۰ درصد افزایش قیمت کود شیمیایی، کمتر از ۲ درصد افزایش در قیمت یا هزینه تولید محصولات کشاورزی رخ می‌دهد. بر این اساس، با افزایش ۷۰ درصدی قیمت کود را مبنا قرار دهیم، اثر آن بر تولید محصولات کشاورزی حدود ۷ درصد خواهد بود که می تواند اثر سنگینی بر امنیت غذایی جهان داشته باشد. 

این کارشناس با تأکید بر رفتار اقتصادی کشاورزان گفت: کشاورز به دلیل اینکه سایر عوامل تولید را فراهم کرده، ناچار است کود مورد نیاز خود را حتی با قیمت بالاتر تهیه کند، چرا که عدم استفاده از کود می‌تواند کل فرآیند تولید را تحت تأثیر قرار دهد. بنابر این در کوتاه‌مدت این موضوع باعث افزایش قیمت و بروز کمبود در بازار می‌شود، اما اگر این روند تداوم پیدا کند، در بلندمدت می‌تواند منجر به کاهش تولید در سال زراعی آینده شود؛ چرا که برخی کشاورزان ممکن است از کشت صرف‌نظر کرده یا روش‌های جایگزین را در پیش بگیرند. 

وی تاکید کرد: بنابراین جهان هنوز با واقعیت آسیبی که ترامپ به امنیت غذایی عمومی وارد کرده است، رو به رو نشده است.