علت دقیق سکسکه هنوز برای دانشمندان روشن نیست

به گزارش خبرگزاری آنا؛ سکسکه از آن تجربه‌های مشترک انسانی است که تقریبا همه با آن آشنایند، اما دانستن اینکه هنگام وقوع آن در بدن چه می‌گذرد، لزوما به این معنا نیست که بتوانیم هر بار به‌سرعت متوقفش کنیم. روش‌های خانگی فراوانی برای قطع سکسکه پیشنهاد شده‌اند؛ از حبس نفس و نوشیدن آب سرد تا خوردن یک قاشق شکر. بااین‌حال، شواهد علمی برای اثربخشی قابل‌اعتماد این روش‌ها محدود است و در بیشتر موارد، سکسکه خودبه‌خود پایان می‌یابد.

هنگام سکسکه در بدن چه اتفاقی می‌افتد؟

برای فهمیدن علت صدای سکسکه، باید از دیافراگم شروع کنیم؛ عضله‌ای گنبدی‌شکل که میان قفسه سینه و شکم قرار دارد و نقش اصلی را در تنفس ایفا می‌کند. هنگام دم، دیافراگم به سمت پایین حرکت می‌کند تا فضای قفسه سینه افزایش یابد و هوا وارد ریه‌ها شود. هنگام سکسکه، این عضله ناگهان و به‌صورت غیرارادی منقبض می‌شود و هوا را به‌سرعت به درون می‌کشد.

اما صدای مشخص «هیک» در مرحله بعد شکل می‌گیرد: فضای میان تار‌های صوتی، که چاکنای نام دارد، ناگهان بسته می‌شود و عبور هوا را متوقف می‌کند. ترکیب انقباض ناگهانی دیافراگم و بسته‌شدن سریع این فضا همان چیزی است که صدای آشنای سکسکه را ایجاد می‌کند.

«کلینیک کلیولند» در توضیح این فرایند می‌گوید سکسکه از انقباض‌های مکرر دیافراگم و بسته‌شدن تار‌های صوتی ناشی می‌شود. در این واکنش، اعصابی که حرکت دیافراگم را کنترل می‌کنند نیز نقش دارند. عصب فرنیک و عصب واگ از جمله مسیر‌های عصبی مرتبط با این فرایندند و تحریک آنها می‌تواند به انقباض ناگهانی دیافراگم منجر شود.

نام پزشکی سکسکه «سینگولتوس» (Singultus) است؛ واژه‌ای که ریشه آن به اصطلاحی لاتین برای نفس‌نفس‌زدن یا قطع‌شدن نفس هنگام گریه بازمی‌گردد. این نام‌گذاری، توصیفی قدیمی از صدایی است که سکسکه در بدن ایجاد می‌کند؛ واکنشی که سازوکارش تا حدی روشن است، اما علت دقیق بروز آن در بسیاری از موارد همچنان مشخص نیست.

چرا سکسکه به سراغمان می‌آید؟

گاهی سکسکه بدون علت آشکاری آغاز می‌شود؛ اما بعضی رفتار‌ها و شرایط می‌توانند زمینه بروز آن را فراهم کنند. خوردن سریع غذا، پرخوری، نوشیدن نوشیدنی‌های گازدار و مصرف الکل از جمله محرک‌های شناخته‌شده‌اند. غذا‌های بسیار داغ، سرد یا تند نیز ممکن است در برخی افراد با شروع سکسکه همراه باشند.

یکی از توضیح‌های مطرح این است که پرشدن معده یا بلعیدن هوای اضافی می‌تواند شرایطی ایجاد کند که دیافراگم یا اعصاب مرتبط با آن تحریک شوند. هیجان، اضطراب و تغییرات ناگهانی دمای بدن یا محیط نیز از عوامل احتمالی‌اند. بااین‌حال، وجود این محرک‌ها به معنای آن نیست که هر بار پس از خوردن غذا یا تجربه هیجان، سکسکه رخ خواهد داد.

«مدلاین‌پلاس»، پایگاه اطلاعات سلامت کتابخانه ملی پزشکی آمریکا، نیز پرخوری، تند غذا خوردن، نوشیدن الکل و نوشیدنی‌های گازدار و احساس عصبی‌بودن یا هیجان را از عوامل مرتبط با سکسکه برمی‌شمارد. این پایگاه همچنین به برخی بیماری‌ها، دارو‌ها و جراحی‌های شکمی اشاره می‌کند که ممکن است در بروز سکسکه نقش داشته باشند.

نکته مهم این است که دانشمندان هنوز دلیل قطعی و واحدی برای سکسکه‌های معمول و کوتاه‌مدت پیدا نکرده‌اند. «رابرت شمرلینگ»، پزشک و سردبیر ارشد بخش سلامت دانشگاه هاروارد، در مطلبی درباره سکسکه یادآور می‌شود که با وجود رواج این پدیده و تعدد روش‌های پیشنهادی برای قطع آن، علت دقیق آن همچنان به‌خوبی روشن نیست.

آیا نوشیدن آب یا حبس نفس سکسکه را قطع می‌کند؟

وقتی سکسکه شروع می‌شود، معمولاً اولین واکنش این است که راهی برای متوقف‌کردن آن پیدا کنیم. حبس کوتاه‌مدت نفس و نوشیدن جرعه‌جرعه آب سرد از روش‌های خانگی رایجی هستند که در منابع پزشکی نیز به آنها اشاره شده است. بااین‌حال، رایج‌بودن یک روش به معنای اثبات اثربخشی آن نیست.

مدلاین‌پلاس، پایگاه اطلاعات سلامت کتابخانه ملی پزشکی آمریکا، می‌گوید شواهدی برای اثبات اثر روش‌های خانگی متداول وجود ندارد. کلینیک کلیولند نیز تأکید می‌کند که هنوز روش درمانی اثبات‌شده‌ای برای متوقف‌کردن سکسکه‌های گذرا شناخته نشده است. به گفته این مرکز، برخی روش‌های خانگی ممکن است از طریق تغییر الگوی تنفس یا تحریک مسیر‌های عصبی مرتبط با سکسکه اثر بگذارند، اما شواهد درباره اثربخشی آنها قطعی نیست.

در بیشتر موارد، سکسکه بدون نیاز به درمان خاصی خودبه‌خود برطرف می‌شود. بنابراین، اگر نوشیدن آب یا حبس کوتاه نفس مؤثر نبود، لازم نیست روش‌های متعدد و تأییدنشده را پشت سر هم امتحان کنیم. نکته مهم‌تر، توجه به مدت سکسکه است: اگر بیش از دو روز ادامه پیدا کند، باید برای بررسی علت آن با پزشک مشورت کرد.

چه زمانی سکسکه دیگر عادی نیست؟

سکسکه معمولی اغلب در چند دقیقه برطرف می‌شود؛ اما اگر ادامه پیدا کند، ممکن است به مشکلی فراتر از یک واکنش گذرا تبدیل شود. سکسکه طولانی‌مدت می‌تواند غذاخوردن، نوشیدن، صحبت‌کردن و خوابیدن را دشوار کند و در مواردی به خستگی یا کاهش وزن بینجامد.

کلینیک کلیولند سکسکه‌ای را که بیش از ۴۸ ساعت ادامه داشته باشد، «سکسکه پایدار» می‌نامد و نوعی را که بیش از یک ماه طول بکشد، «سکسکه مقاوم» طبقه‌بندی می‌کند. این مرکز توصیه می‌کند اگر سکسکه بیش از دو روز ادامه یافت، فرد با پزشک مشورت کند.

اهمیت این توصیه در آن است که سکسکه طولانی‌مدت گاهی با مشکلات دیگری در بدن ارتباط دارد. کلینیک کلیولند از جمله به بیماری‌های دستگاه گوارش، برخی اختلالات دستگاه عصبی و بیماری‌های ریوی، مشکلات متابولیک، بعضی دارو‌ها و برخی جراحی‌ها اشاره می‌کند. البته طولانی‌شدن سکسکه به‌تنهایی به معنای ابتلا به یکی از این بیماری‌ها نیست؛ هدف از بررسی پزشکی، پیدا کردن علت احتمالی آن است.

برای بررسی این وضعیت، پزشک ممکن است درباره سابقه بیماری‌ها و جراحی‌ها، دارو‌های مصرفی و نشانه‌های همراه سؤال کند و در صورت نیاز آزمایش‌هایی درخواست دهد. به گفته کلینیک کلیولند، اگر علت سکسکه مشخص شود، انتخاب درمان به همان علت بستگی خواهد داشت؛ در برخی موارد ممکن است دارو یا روش‌های درمانی دیگری لازم باشد. اگر احتمال داده شود دارویی در بروز سکسکه نقش دارد، تغییر یا قطع آن نیز باید با نظر پزشک انجام شود، نه خودسرانه.

معمای کوچکی که هنوز پاسخ قطعی ندارد

سکسکه در اغلب مواقع واکنشی کوتاه و بی‌خطر است؛ انقباضی ناخواسته که چند بار تکرار می‌شود و سپس از بین می‌رود. آنچه علم تا امروز روشن کرده، چگونگی وقوع آن و برخی محرک‌های احتمالی است؛ اما اینکه چرا این واکنش در بسیاری از مواقع بی‌دلیل آشکار ظاهر می‌شود و دقیقا چه فایده‌ای دارد، هنوز پاسخ قطعی ندارد.

برای سکسکه‌های گذرا، ساده‌ترین راه معمولا همان توصیه‌ای است که رابرت شمرلینگ در مطلب دانشگاه هاروارد مطرح می‌کند: چند دقیقه صبر کنید. اما اگر سکسکه از دو روز فراتر رفت یا آن‌قدر شدید شد که خوردن، نوشیدن یا خوابیدن را مختل کرد، بهتر است به‌جای تکیه بر درمان‌های خانگی، علت آن را با کمک پزشک بررسی کنید.