در گفتوگو با آنا مطرح شد
یک کارشناس و پژوهشگر فضای مجازی در گفتوگو با آناتک:
یک شرکت آلمانی نخستین موشک مداری کاملاً تجاری اروپا را با موفقیت پرتاب کرد
به گزارش خبرگزاری آنا Isar Aerospace که سال ۲۰۱۸ توسط سه دانشجوی دانشگاه فنی مونیخ تأسیس شد، تنها 8 سال پس از آغاز فعالیت خود توانسته به مدار زمین برسد. موشک ۲۸ متری Spectrum از پایگاه Andøya در مدار شمالگان پرتاب شد و حدود هفت دقیقه بعد به سرعت مداری رسید. پنج ماهواره کوچک CubeSat و یک آزمایش فناوری غیرقابل جداسازی نیز در این مأموریت حضور داشتند و دستکم یکی از ماهوارهها پس از استقرار با تیم زمینی ارتباط برقرار کرده است؛ نشانهای که موفقیت مأموریت در رسیدن به مدار هدف را تأیید میکند.
نخستین موشک کاملاً تجاری اروپا که به مدار رسید
Spectrum با این پرتاب به نخستین پرتابگر توسعهیافته کاملاً تجاری در اروپا تبدیل شده که توانسته است به مدار برسد. دنیل متزلر، همبنیانگذار و مدیرعامل Isar Aerospace، این موفقیت را آغاز فصل تازهای برای دسترسی مستقل اروپا به فضا دانسته و گفته است شرکت اکنون قصد دارد تولید موشک را با سرعت بیشتری افزایش دهد و سفارشهای تجاری و دولتی خود را اجرا کند.
به گفته متزلر، محدودیت ظرفیت پرتاب همچنان یکی از مهمترین گلوگاههای صنعت جهانی فضاست و ورود یک بازیگر تجاری جدید میتواند گزینههای بیشتری در اختیار مشتریان قرار دهد. او تأکید کرده تیم Isar طی چند سال به مرحلهای رسیده که صنایع فضایی سنتی اروپا برای دستیابی به آن به دههها زمان نیاز داشتند. چنین اظهاراتی البته بیش از هر چیز به سرعت توسعه شرکت اشاره دارند؛ زیرا برنامههای فضایی اروپایی از دههها قبل زیرساختها و تجربه گستردهای در زمینه پرتابهای مداری در اختیار داشتهاند.
از کارگاه دانشگاه تا یک شرکت یک میلیارد دلاری
سه بنیانگذار Isar Aerospace فعالیت خود را با ساخت و آزمایش قطعات موشک در یک کارگاه دانشگاهی آغاز کردند. متزلر به همراه یوزف فلایشمان و مارکوس برندل در سال ۲۰۱۸ شرکت را تأسیس کردند و نام آن را از رودخانه Isar که از مونیخ عبور میکند گرفتند. فعالیت شرکت در دورهای آغاز شد که صنعت موسوم به «فضای نو» در اروپا هنوز بسیار کوچکتر از آمریکا بود و جذب سرمایه برای پروژههای خصوصی پرتاب دشوارتر انجام میشد.
Isar طی هشت سال فعالیت حدود یک میلیارد دلار سرمایه خصوصی جذب کرده و اکنون نزدیک به ۵۰۰ نفر نیروی انسانی دارد. این میزان سرمایه، آن را به یکی از قدرتمندترین استارتاپهای خصوصی پرتاب فضایی در اروپا تبدیل کرده است. برخلاف بسیاری از پروژههای سنتی موشکی اروپا، Spectrum با یک قرارداد بزرگ دولتی از ابتدا توسعه پیدا نکرد و بخش عمده سرمایه اولیه آن از منابع خصوصی تأمین شد.
شکست نخستین پرتاب مسیر توسعه را متوقف نکرد
نخستین پرواز آزمایشی Spectrum در اسفند ۱۴۰۳ موفق نبود. موشک کمتر از ۲۰ ثانیه پس از برخاستن کنترل خود را از دست داد، شروع به چرخش کرد و در نزدیکی سکوی پرتاب سقوط کرد. مهندسان بعداً علت حادثه را باز شدن ناخواسته یک شیر تخلیه و از دست رفتن کنترل وضعیت موشک اعلام کردند.
آن پرواز هیچ محموله مشتری همراه نداشت و بیشتر برای آزمایش سامانههای اصلی انجام شد. مأموریت دوم که با نام Onward and Upward انجام شد، شرایط متفاوتی داشت و این بار چند محموله واقعی درون محفظه بالایی موشک قرار گرفتند. Isar پس از اصلاح مشکلات پرواز نخست توانست مرحله صعود، جدایش مرحله اول، روشن شدن مرحله دوم و رسیدن به سرعت مداری را با موفقیت انجام دهد.
Spectrum چگونه به مدار رسید؟
مرحله نخست Spectrum از ۹ موتور Aquila استفاده میکند که با ترکیبی از پروپان و اکسیژن مایع کار میکنند و در مجموع بیش از ۶۷۵ کیلونیوتن رانش تولید میکنند. این مرحله حدود دو دقیقه و نیم پس از پرتاب فعال باقی ماند و سپس جدا شد تا در منطقهای از پیش تعیینشده در پایین مسیر سقوط کند.
مرحله دوم با یک موتور Aquila به مسیر ادامه داد و حدود هفت دقیقه پس از شروع پرواز، موشک را به سرعت مداری نزدیک به هشت کیلومتر بر ثانیه رساند. طبق برنامه، مرحله بالایی پس از طی بخشی از مدار باید دوباره موتور خود را روشن میکرد تا مدار را در ارتفاع حدود ۵۰۰ کیلومتری دایرهای کند. Isar بلافاصله جزئیات دقیق ارتفاع و زاویه مدار نهایی را منتشر نکرد، اما ارتباط یکی از CubeSatها با زمین نشان داد محمولهها به مدار رسیدهاند.
اروپا بهدنبال گزینهای ارزانتر برای پرتاب است
موفقیت این پرتاب برای آژانس فضایی اروپا و صنعت فضایی این قاره اهمیت زیادی دارد. اروپا در حال حاضر برای مأموریتهای اصلی خود به موشکهای Ariane ۶ و Vega-C متکی است که توسط شرکتهای باسابقهای مانند Arianespace و Avio توسعه یافتهاند. این برنامهها میلیاردها یورو حمایت دولتی دریافت کردهاند و اگرچه به قابلیت عملیاتی رسیدهاند، از نظر قیمت و سرعت تولید همچنان با فشار رقابت شرکتهایی مانند اسپیسایکس روبهرو هستند.
مقامهای اروپایی امیدوارند ورود شرکتهای خصوصی مانند Isar فضای رقابتیتری ایجاد کند و هزینههای پرتاب را پایین بیاورد. ساختار سنتی صنعت فضایی اروپا براساس مدلی موسوم به «بازگشت جغرافیایی» شکل گرفته است که در آن کشورهای تأمینکننده بودجه معمولاً انتظار دارند سهمی از تولید تجهیزات نیز در داخل مرزهای آنها انجام شود. شرکتهای خصوصی تازهوارد آزادی بیشتری در انتخاب تأمینکننده و محل تولید دارند و میتوانند ساختاری نزدیکتر به استارتاپهای فضایی آمریکایی ایجاد کنند.
بحث استقلال فضایی اروپا پررنگتر شده است
توانایی پرتاب مستقل ماهوارهها علاوه بر جنبه اقتصادی، برای اروپا اهمیت راهبردی نیز دارد. دولتهای اروپایی در سالهای اخیر گاهی برای پرتاب ماهوارههای خود ناچار شدهاند میان استفاده از موشکهای گرانتر اروپایی و خرید خدمات ارزانتر از شرکتهایی مانند اسپیسایکس انتخاب کنند. توسعه یک پرتابگر تجاری داخلی میتواند گزینه دیگری در اختیار مؤسسات دولتی و شرکتهای خصوصی قرار دهد.
به گفته متزلر، دسترسی راهبردی به فضا و کاهش وابستگی به یک ارائهدهنده انحصاری برای امنیت، اقتصاد و استقلال اروپا اهمیت زیادی دارد. دولت آلمان نیز از موفقیت این پرتاب استقبال کرده و فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، آن را آغاز دورهای تازه برای صنعت فضایی کشور توصیف کرده است. دولت آلمان البته Spectrum را از ابتدا از طریق قرارداد مستقیم توسعه نداده، اما آژانس فضایی این کشور در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۱ میلیون یورو برای حمایت از توسعه موشک و مأموریت ماهوارههای کوچک اختصاص داده بود.
بزرگترین موشک ساختهشده عمدتاً در آلمان
Spectrum همچنین نخستین موشکی است که عمدتاً در آلمان ساخته شده و توانسته به مدار زمین برسد. آلمان پس از جنگ جهانی دوم بخش بزرگی از تمرکز فضایی خود را روی ماهوارهها، مأموریتهای علمی و ساخت اجزای فضاپیماها قرار داده بود و در برنامههای پرتاب اروپایی، فرانسه نقش اصلیتری در توسعه موتور و مراحل موشکهای Ariane داشت.
موفقیت Isar از این نظر برای صنعت فضایی آلمان نیز نقطه عطف محسوب میشود. این کشور اکنون برای نخستین بار یک شرکت خصوصی داخلی دارد که توانایی ساخت و پرتاب یک وسیله مداری کامل را نشان داده است و میتواند در آینده بخشی از نیازهای پرتاب اروپا را بدون اتکا به سازندگان سنتی تأمین کند.
ظرفیت حمل یک تن محموله
Spectrum برای بخشی از بازار طراحی شده که میان موشکهای بسیار کوچک و پرتابگرهای متوسط قرار میگیرد. این موشک میتواند تا حدود یک تن محموله را به مدار پایین زمین منتقل کند؛ ظرفیتی نزدیک به موشک Alpha شرکت Firefly Aerospace و بیشتر از Electron شرکت Rocket Lab، اما پایینتر از Vega-C اروپا.
چنین ظرفیتی میتواند برای ماهوارههای کوچک و متوسط یا پرتاب اختصاصی مجموعهای از CubeSatها مناسب باشد. بسیاری از مشتریان کوچک ترجیح میدهند بهجای اشتراک یک پرتاب بزرگ با دهها ماهواره دیگر، مأموریتی اختصاصی با زمان و مدار مشخص داشته باشند و Isar تلاش دارد بخشی از همین بازار را در اختیار بگیرد.
آژانس فضایی اروپا ۱۹۷ میلیون یورو دیگر سرمایهگذاری کرده است
تنها یک ماه پیش از این پرتاب، آژانس فضایی اروپا قراردادی به ارزش حدود ۱۹۷.۸ میلیون یورو در قالب برنامه European Launcher Challenge به Isar اختصاص داد. این برنامه با هدف حمایت از توسعه پرتابگرهای تجاری اروپایی راهاندازی شده و قرارداد Isar بزرگترین قرارداد در میان سه شرکت منتخب بوده است.
دو برنده دیگر، Rocket Factory Augsburg آلمان و PLD Space اسپانیا هستند که قصد دارند نخستین پرتابهای مداری خود را تا پایان سال انجام دهند. شرکت MaiaSpace، زیرمجموعه ArianeGroup، نیز در حال مذاکره برای پیوستن به این برنامه است. یکی از شروط اصلی دریافت حمایت، دستیابی به پرتاب مداری حداکثر تا سال ۲۰۲۷ است و Isar حالا تنها چند روز پس از دریافت قرارداد خود این مرحله را پشت سر گذاشته است.
چالش بعدی، تکرار موفقیت است
رسیدن یک موشک به مدار تنها نخستین مرحله برای تبدیل شدن به یک ارائهدهنده تجاری قابل اتکاست. شرکتهای تازهوارد معمولاً چند سال زمان نیاز دارند تا بتوانند نرخ پرتاب منظم ایجاد کنند و یک یا چند موفقیت اولیه بهتنهایی تضمینکننده پایداری عملیاتی نیست. Isar اکنون باید نشان دهد میتواند Spectrum را در تعداد بالا و با کیفیت ثابت تولید کند و مأموریتهای مشتریان را طبق برنامه انجام دهد.
به گفته مدیرعامل شرکت، پنج موشک دیگر هماکنون در خط تولید قرار دارند و کارخانه تازهای به مساحت حدود ۱۰ هکتار در نزدیکی مونیخ برای ساخت حداکثر ۴۰ پرتابگر در سال طراحی شده است. رسیدن واقعی به چنین ظرفیتی چند سال زمان خواهد برد، زیرا تولید موشک به کنترل بسیار دقیق کیفیت نیاز دارد و حتی خطایی در حد چند میکرومتر در یکی از دهها هزار قطعه میتواند نتیجه یک مأموریت را تغییر دهد.
قیمت هر پرتاب بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون دلار
Isar قصد دارد هر پرتاب Spectrum را با قیمتی در حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون دلار عرضه کند. اگر شرکت بتواند چنین قیمتی را در کنار نرخ پرتاب منظم حفظ کند، میتواند برای مجموعهای از مأموریتهای ماهوارهای کوچک و متوسط به گزینهای رقابتی تبدیل شود.
فهرست مشتریان فعلی شامل آژانس فضایی اروپا و چند شرکت تجاری مانند Astroscale است که در زمینه خدمات مداری و کاهش زبالههای فضایی فعالیت میکند. شرکت همچنین مراحل اولیه توسعه یک پایگاه پرتاب دوم در کانادا را آغاز کرده و احتمال استفاده از مرکز فضایی Kourou در گویان فرانسه نیز در آینده مطرح شده است.
موشک بزرگتر و استفاده مجدد در برنامه آینده قرار دارد
Spectrum قرار است در نسخههای آینده اندکی بزرگتر شود تا توان حمل محموله بیشتری پیدا کند، اما برنامههای بلندمدت Isar به همین موشک محدود نیست. متزلر اشاره کرده است که یک پرتابگر «بسیار بزرگتر» نیز در نقشه راه شرکت قرار دارد و تیمی جداگانه روی فناوریهای موردنیاز برای ساخت موشک قابل استفاده مجدد کار میکند، هرچند جزئیات بیشتری از این پروژهها منتشر نشده است.
اولویت فعلی شرکت افزایش تولید Spectrum و استانداردسازی طراحی آن است. به گفته متزلر، Isar میخواهد فرایند ساخت را تا حد امکان ساده و تکرارپذیر کند تا بتواند تعداد بیشتری موشک با کیفیت یکسان تولید کند. موفقیت پرواز دوم نشان داده است طراحی پایه Spectrum میتواند به مدار برسد؛ مرحله بعدی این است که شرکت ثابت کند این موفقیت را میتوان بارها و با فاصله زمانی کوتاهتر تکرار کرد.
انتهای پیام/
