مدیرعامل متا:
باید دوره پسادکتری را به یک مدل بومی برای استفاده بهینه از ظرفیت نخبگان تبدیل کنیم
به گزارش خبرگزاری آنا، پیمان صالحی در نشست خبری برنامه مشترک پسادکتری فناوری دانشبنیان که امروز در محل معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری برگزار شد، با تشریح جایگاه دورههای پسادکتری در نظام علم و فناوری کشور، از تعریف چهار نوع دوره پسادکتری و سیاستگذاری برای استفاده از ظرفیت دانشآموختگان دکتری در مسیرهای علمی، پژوهشی، صنعتی و فناورانه خبر داد.
پیمان صالحی با اشاره به جایگاه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری اظهار کرد: در سال ۱۳۸۳، همزمان با تصویب قانون تشکیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تشکیل شورایی با ریاست رئیسجمهور و حضور ارکان علم و فناوری کشور نیز به تصویب رسید که با عنوان «شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری» فعالیت میکند.
وی افزود: طبق قانون، مصوبات شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری لازمالاجراست و رئیسجمهور این مصوبات را ابلاغ میکند. یکی از مصوبات این شورا نیز به موضوع پسادکتری اختصاص دارد.
صالحی با اشاره به روند جهانی توسعه دورههای پسادکتری گفت: رویکردهایی که امروز در ایران دنبال میکنیم، در تمام دنیا نیز وجود دارد و توجه به دورههای پسادکتری بهصورت روزافزونی در جهان در حال افزایش است.
وی افزود: ظرفیت جذب هیئت علمی در تمام دنیا محدود است و این محدودیت فقط مختص ایران نیست. در تمام دنیا تعداد زیادی دانشجوی دکتری وجود دارند و همه آنها قرار نیست عضو هیئت علمی شوند.
دبیر شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری ادامه داد: از سوی دیگر، صنایع و بخشهای تحقیقاتی، اعم از حوزههای بنیادی، کاربردی و صنعتی، نیازهای بسیار زیادی دارند که پاسخگویی به آنها صرفاً از عهده یک محقق باتجربه و تماموقت برمیآید.
محققان پسادکتری؛ موتور پژوهش و فناوری
صالحی با اشاره به نقش دانشجویان تحصیلات تکمیلی در فرآیند پژوهش گفت: موتور تحقیق ما دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری هستند. دانشجوی دکتری تقریباً نیمی از دوره خود را به گذراندن دروس اختصاص میدهد و پس از آن نیز دغدغه خروجیهای پایاننامه و رساله و انتشار مقالات خود را دارد.
وی افزود: محقق پسادکتری فردی است که بهصورت حرفهای حقوق دریافت میکند، دوره کارشناسی ارشد و دکتری را پشت سر گذاشته و میتواند بهصورت مستقل پژوهش انجام دهد. بنابراین، محقق پسادکتری با سایر نیروهای پژوهشی تفاوتهای جدی دارد.
صالحی با اشاره به آمار دورههای پسادکتری در آمریکا گفت: بر اساس گزارشی که بنیاد ملی علوم ایالات متحده منتشر کرده است، از حدود ۴۰۰ هزار دانشجوی دکتری که در ایالات متحده مشغول تحصیل هستند، سالانه حدود ۶۰ هزار نفر از بهترین فارغالتحصیلان دورههای دکتری در جهان به عنوان محقق پسادکتری جذب این کشور میشوند.
وی افزود: زمانی که این آییننامه را تصویب کردیم، در ایران حدود ۱۵۰ هزار دانشجوی دکتری در مقابل کمتر از هزار محقق پسادکتری داشتیم؛ یعنی در سال ۱۴۰۱ حدود ۱۵۰ هزار دانشجوی دکتری داشتیم، اما در طول یک سال کمتر از هزار نفر از آنها به عنوان محقق پسادکتری جذب شدند.
صالحی با اشاره به ظرفیت دانشآموختگان دکتری در کشور گفت: یک ظرفیت بالقوه بسیار زیاد در کشور وجود دارد و ما دانشجویان و فارغالتحصیلان دکتری خود را میشناسیم و میدانیم که چه افراد برجستهای در میان آنها حضور دارند.
وی افزود: این نیاز در کشور ما وجود دارد که از این ظرفیت به شکل مناسبی استفاده شود. در کشورهای مختلف نیز به دنبال محققانی هستند که حضور فعالی در شرکتهای دانشی، دانشبنیان و صنعتی داشته باشند و همین موضوع اهمیت دورههای پسادکتری را نشان میدهد.
دبیر شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری ادامه داد: برای نمونه، در دانشگاههای بزرگ دنیا ممکن است در یک رشته و یک بخش حدود ۳۰ عضو هیئت علمی حضور داشته باشند، اما در همان رشته و همان بخش حدود ۴۰۰ محقق پسادکتری فعالیت کنند. بنابراین، موتور اصلی پژوهش و فناوری در دنیا، محققان پسادکتری کارآمد هستند.
صالحی با اشاره به مشکلات توسعه دورههای پسادکتری در کشور گفت: یکی از مسائل مربوط به پرداخت حقوق است؛ چراکه اساتید یا دانشگاهها با محدودیتهای مالی مواجه هستند؛ بنابراین شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری توجه ویژهای به حوزه دورههای پسادکتری داشته است.
وی اظهار کرد: باید با توجه به تجربیاتی که در کشور خودمان و همچنین تجربیات موجود در دنیا داریم، دوره پسادکتری را به یک مدل بومی تبدیل کنیم تا بتوانیم از این ظرفیت به شکل بهینه در کشور استفاده کنیم.
بیش از ۱۴۵ هزار دانشجوی دکتری در کشور
دبیر شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره به آمار دانشجویان دکتری کشور گفت: در حال حاضر بیش از ۱۴۵ هزار دانشجوی دکتری در کشور داریم که این ظرفیت شامل دانشجویان دانشگاههای زیرمجموعه وزارت علوم، وزارت بهداشت، دانشگاه آزاد اسلامی و سایر دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی میشود.
صالحی افزود: شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، شورای وزارت علوم، وزارت بهداشت یا معاونت علمی نیست، بلکه شورای علوم، تحقیقات و فناوری کشور است و همه بازیگران عرصه علم، تحقیقات و فناوری کشور را دربرمیگیرد. بنابراین، مصوبات این شورا شامل دانشگاه آزاد اسلامی، جهاد دانشگاهی، دانشگاههای غیرانتفاعی و سایر مجموعههای آموزش عالی میشود.
وی ادامه داد: زمانی که درباره دانشجویان دکتری و سیاستهای مرتبط با دورههای پسادکتری صحبت میکنیم، منظور کل دانشجویان دکتری دانشگاههایی است که از بخشهای مختلف نظام آموزش عالی کشور تأییدیه دارند.
صالحی اظهار کرد: این دانشجویان اکنون در کلاسهای درس حضور دارند و قطعاً قرار نیست همه آنها در آینده عضو هیئت علمی دانشگاهها شوند؛ بنابراین باید برای مسیرهای شغلی و پژوهشی متنوع این افراد برنامهریزی شود.
وی گفت: یکی از موضوعاتی که در این زمینه دنبال کردهایم، توسعه و ساماندهی دورههای پسادکتری است تا بتوان از ظرفیت دانشآموختگان دکتری در مسیرهای مختلف علمی، پژوهشی، صنعتی و فناورانه استفاده کرد.
صالحی افزود: آییننامه مربوط به دورههای پسادکتری تدوین و ابلاغ شده است. در این آییننامه، تنوع دورههای پسادکتری پیشبینی شده و تلاش شده است تمامی بازیگران و بخشهای مؤثر در نظام علم، تحقیقات و فناوری کشور دیده شوند.
وی با اشاره به اهمیت موضوع پسادکتری در شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری اظهار کرد: در شورای عالی عتف یک کارگروه ویژه برای دورههای پسادکتری تشکیل شده و مسئولیت این کارگروه از ابتدا بر عهده دکتر شریفی بوده است.
دبیر شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری ادامه داد: یکی دیگر از اقداماتی که در این زمینه انجام شده، پیگیری مبانی قانونی دورههای پسادکتری است. در بند «ب» ماده ۹۴ قانون برنامه هفتم پیشرفت نیز به این موضوع اشاره شده و مؤسسات آموزشی و پژوهشی مکلف شدهاند ۲۰ درصد پژوهشگران پسادکتری خود را در فعالیتهای صنعتی و فناورانه به کار گیرند.
وی افزود: این حکم قانونی به این معناست که دورههای پسادکتری نباید صرفاً به فعالیتهای پژوهشی بنیادی محدود شوند، بلکه بخشی از ظرفیت پژوهشگران پسادکتری باید در مسیر صنعت و فناوری نیز مورد استفاده قرار گیرد.
چهار نوع دوره پسادکتری؛ از تحقیقات بنیادی تا صنعت
صالحی با تشریح انواع دورههای پسادکتری گفت: چهار نوع دوره پسادکتری با توجه به ظرفیت بیش از ۱۴۵ هزار نفری دانشجویان دکتری در کشور تعریف شده است که هر یک با هدف مشخصی طراحی شدهاند.
وی افزود: نخستین نوع، پسادکتری با محوریت تحقیقات بنیادی است. بر اساس تکالیف قانونی، تا پایان برنامه هفتم توسعه باید به رتبه چهاردهم تولید علم جهان دست پیدا کنیم؛ بنابراین دورههای مرتبط با تحقیقات بنیادی با همکاری بیشتر بنیاد ملی علم ایران دنبال میشود و در این نوع، توجه ویژهای به تولیدات علمی و کیفیت آنها وجود دارد.
صالحی با اشاره به نوع دوم دورههای پسادکتری اظهار کرد: نوع دوم، تحقیقات کاربردی است که منظور از آن، قراردادهای ارتباط با صنعت و جامعه است. استادانی که قراردادهای ارتباط با جامعه و صنعت دارند، میتوانند برای اجرای این قراردادها، طبق آییننامه مربوطه، پژوهشگر پسادکتری جذب کنند.
وی افزود: این نوع دوره پسادکتری از زمان راهاندازی پیشبینی و اجرا شده و تعدادی از پژوهشگران نیز تاکنون در این چارچوب مشغول به فعالیت شدهاند. در آییننامه مربوطه نیز جزئیاتی از جمله میزان حقوق این پژوهشگران، نحوه پرداخت و سهم هر بخش پیشبینی شده است.
صالحی با اشاره به نوع سوم دورههای پسادکتری که موضوع اصلی این نشست است، گفت: نوع سوم، پسادکتری فناوری دانشبنیان است که در این زمینه سامانه مربوط به طرح راهاندازی شده و امکان اجرای آن فراهم شده است.
وی یکی از محورهای اصلی این طرح را «همرسانی» دانست و افزود: یکی از موضوعات جدی که مورد توجه قرار گرفته، مسئله همرسانی میان دانشآموختگان و نیازهای واقعی شرکتها و صنایع است. یکی از بزرگترین مشکلات شرکتهای دانشبنیان، جذب نیروی کارآمد است.
صالحی ادامه داد: ما از یک سو نیروی کارآمد و متخصص داریم و از سوی دیگر شرکتهای دانشبنیانی داریم که به این نیروها نیاز دارند، اما در بسیاری از موارد این دو ظرفیت به یکدیگر متصل نمیشوند و همرسانی لازم اتفاق نمیافتد.
وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در زمینه همرسانی نیروی متخصص با صنایع گفت: بر اساس یک گزارش در ایالات متحده، ۲۵ درصد افرادی که دورههای تحقیقاتی خود را در صنایع گذراندهاند، در همان مجموعهها استخدام شدهاند. این موضوع نشان میدهد یک نظام مشخص برای اتصال نیروی متخصص به صنایع میتواند به اشتغال آنها در همان مجموعهها منجر شود.
وی افزود: در طرح مورد نظر نیز دانشآموخته دکتری میتواند بخشی از دوره خدمت خود، اعم از سربازی، امریه یا دورههای مشابه را در یک شرکت دانشبنیان بگذراند، حقوق دریافت کند و از تخصص خود در آن مجموعه استفاده کند.
دبیر شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری ادامه داد: در این فرآیند، شرکت دانشبنیان نیز فرصت دارد توانمندی و تخصص این فرد را در محیط واقعی کار شناسایی کند و در صورت نیاز از ظرفیت او بهره بگیرد.
وی تأکید کرد: گذراندن دوره پسادکتری در یک شرکت دانشبنیان هیچ تعهدی برای آن شرکت به منظور جذب فرد ایجاد نمیکند و شرکتها الزام به استخدام پژوهشگران پسادکتری ندارند.
صالحی با اشاره به آمار ۲۵ درصدی اشتغال پژوهشگران در همان صنایع محل انجام تحقیقات اظهار کرد: این آمار نشان میدهد که میتوان یک نظام همرسانی مؤثر ایجاد کرد تا بخشی از نیروهای متخصص پس از آشنایی با محیط واقعی صنعت و شرکتهای دانشبنیان، فرصت ادامه همکاری و اشتغال در همان مجموعهها را پیدا کنند.
وی درباره نوع چهارم دورههای پسادکتری گفت: در بخش صنعتی، افرادی نیز وجود دارند که وارد صنایع بزرگ میشوند و فعالیت خود را در این مجموعهها آغاز میکنند که این موضوع نیز در چارچوب دورههای پسادکتری مورد توجه قرار گرفته است.
صالحی خاطرنشان کرد: آییننامه دورههای پسادکتری میتواند تحول بزرگی در حوزه علم و فناوری کشور ایجاد کند و زمینه تأمین نیروهای متخصص مورد نیاز صنایع، شرکتهای دانشبنیان و دانشگاهها را فراهم آورد.
اختصاص حدود یک همت به صندوق عتف
صالحی با اشاره به منابع مالی اختصاصیافته به حوزه پسادکتری گفت: در جلسات مختلف، موضوع صندوق عتف نیز مورد بررسی قرار گرفته است و در حال حاضر حدود یک همت از منابع قانونی در این صندوق واریز شده و این منابع در چرخه علم و فناوری کشور قرار گرفته است.
وی افزود: موضوع اولویتهای نان نیز به این مجموعه متصل شده است تا بتوان از ظرفیتهای موجود برای حمایت هدفمندتر از فعالیتهای علمی، پژوهشی و فناورانه استفاده کرد.
دبیر شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری درباره امتیاز دوره پسادکتری در فرآیند جذب اعضای هیئت علمی گفت: افرادی که متقاضی عضویت هیئت علمی هستند، در فرآیند جذب امتیازات مختلفی کسب میکنند و در حال حاضر گذراندن دوره پسادکتری نیز برای آنها دارای امتیاز است.
وی ادامه داد: ما به دنبال این هستیم که این امتیاز را ارتقا دهیم تا ارزش و جایگاه دورههای پسادکتری در مسیر حرفهای پژوهشگران و اعضای هیئت علمی، متناسب با رویههای موجود در کشورهای مختلف دنیا افزایش پیدا کند.
انتهای پیام/
