رئیس واحد تهران جنوب خبر داد
سدهای تهران با ۱۸ درصد ظرفیت؛ صرفهجویی ۲۰ درصدی آب برای کاهش تنش پایتخت
به گزارش خبرگزاری آنا، بررسی تازهترین آمارهای شرکت آب و فاضلاب استان تهران نشان میدهد که چالش آب در پایتخت دیگر صرفاً یک هشدار برای آینده نیست، بلکه به واقعیتی جاری در زندگی روزمره شهروندان تبدیل شده است. بر اساس دادههای رسمی، تا اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵ حجم آب ذخیرهشده در سدهای پنجگانه تأمینکننده آب تهران به حدود ۳۴۵ میلیون مترمکعب رسیده است؛ رقمی که تنها حدود ۱۸ درصد ظرفیت مخازن را تشکیل میدهد و به این معناست که بیش از ۸۲ درصد ظرفیت سدهای پایتخت خالی مانده است. فاصله ذخایر موجود با شرایط نرمال نیز قابل توجه است؛ بهطوری که میزان آب ذخیرهشده در سدهای تهران بیش از ۳۶۰ میلیون مترمکعب کمتر از میانگین بلندمدت برآورد میشود و حتی نسبت به سال گذشته نیز حدود ۹۰ میلیون مترمکعب کاهش نشان میدهد. این آمارها در حالی منتشر میشود که تهران با جمعیتی بیش از ۱۳ میلیون نفر ساکن و شناور، وابستگی بالایی به همین منابع محدود آبی دارد و هرگونه تغییر در وضعیت ذخایر سدها میتواند مستقیماً بر امنیت آبی این کلانشهر تأثیر بگذارد.
ساختار تأمین آب تهران بر دو پایه اصلی منابع سطحی و منابع زیرزمینی استوار است و در بخش منابع سطحی پنج سد امیرکبیر (کرج)، لتیان، لار، ماملو و طالقان نقش کلیدی در تأمین آب شرب شهروندان ایفا میکنند. در میان این سدها، سد طالقان طی سالهای اخیر به یکی از منابع راهبردی برای پایتخت تبدیل شده و اکنون با حدود ۵۰ درصد پرشدگی بخش مهمی از بار تأمین آب تهران را بر عهده دارد. در مقابل، برخی دیگر از سدها شرایط به مراتب دشوارتری را تجربه میکنند. سد امیرکبیر به عنوان یکی از قدیمیترین سدهای کشور که همواره منبع مهم تأمین آب غرب تهران بوده، به دلیل کاهش بارندگیها و افت ورودی رودخانه کرج با کاهش محسوس ذخایر مواجه شده است. سد لتیان که تأمینکننده بخشی از آب شرق و شمالشرق تهران است نیز از پیامدهای خشکسالیهای پیدرپی مصون نمانده و سطح ذخایر آن کاهش یافته است.
در میان سدهای تأمینکننده آب تهران، سد لار یکی از بحرانیترین شرایط را تجربه میکند. این سد که زمانی از مهمترین پشتوانههای آبی پایتخت به شمار میرفت، در مقاطعی از سال جاری تنها حدود ۹ درصد پرشدگی داشته است. سد ماملو نیز که بخشی از نیاز آبی جنوب و جنوب شرق استان تهران را تأمین میکند، با کاهش قابل توجه ذخایر روبهرو شده و در میان سدهای استان کمترین حجم آب ذخیرهشده را در اختیار دارد. مجموعه این شرایط نشان میدهد که چالش امسال تنها به کاهش حجم آب در مخازن محدود نمیشود، بلکه فاصله قابل توجه ذخایر موجود با میانگین بلندمدت، زنگ هشدار جدیتری برای مدیریت منابع آبی پایتخت به صدا درآورده است.
کارشناسان معتقدند این وضعیت حاصل ترکیبی از عوامل اقلیمی و مصرفی است. تهران طی پنج سال گذشته با دورهای از خشکسالیهای متوالی مواجه بوده و کاهش بارشهای مؤثر در حوضههای آبریز سدها، همراه با افزایش دما و تبخیر، فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد کرده است. هرچند میزان بارندگی در سال آبی جاری نسبت به سال گذشته حدود ۱۸.۵ درصد افزایش داشته، اما همچنان حدود ۳۵ درصد کمتر از میانگین بلندمدت ثبت شده است. در شرایطی که میزان نرمال بارش برای استان تهران حدود ۲۸۰ میلیمتر در سال برآورد میشود، پایتخت همچنان با حدود ۱۰۰ میلیمتر کسری بارندگی روبهرو است؛ مسئلهای که نشان میدهد حتی بهبود نسبی بارشها نیز به معنای خروج از شرایط خشکسالی نیست.
کاهش ذخایر سدها به طور طبیعی وابستگی تهران به منابع زیرزمینی را افزایش داده است. در حال حاضر بخش قابل توجهی از آب مصرفی پایتخت از طریق صدها حلقه چاه فعال در دشت تهران تأمین میشود؛ راهکاری که اگرچه در کوتاهمدت میتواند بخشی از کمبود منابع سطحی را جبران کند، اما در بلندمدت پیامدهای جدی به همراه دارد. مهمترین پیامد برداشت بیرویه از آبخوانها، پدیده فرونشست زمین است؛ بحرانی که اکنون در بخشهایی از جنوب و جنوب غرب استان تهران با یکی از بالاترین نرخهای ثبتشده در کشور مشاهده میشود. فرونشست صرفاً یک مسئله محیطزیستی نیست و میتواند به زیرساختهای شهری، خطوط انتقال انرژی، شبکههای حملونقل، جادهها، راهآهن و حتی ساختمانهای مسکونی آسیب وارد کند. به همین دلیل متخصصان حوزه آب تأکید میکنند که منابع زیرزمینی نباید به عنوان جایگزینی دائمی برای کاهش ذخایر سدها تلقی شوند.
در کنار محدودیت منابع، الگوی مصرف آب در پایتخت نیز یکی از عوامل تعیینکننده در پایداری منابع آبی محسوب میشود. بر اساس اعلام شرکت آب و فاضلاب استان تهران، الگوی مطلوب مصرف برای هر شهروند ۱۳۰ لیتر در شبانهروز تعیین شده است، اما آمارها نشان میدهد متوسط مصرف بسیاری از شهروندان تهرانی بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ لیتر در روز است؛ به بیان دیگر، بخش قابل توجهی از مشترکان بین ۵۰ تا ۹۰ درصد بیش از الگوی استاندارد آب مصرف میکنند. این اختلاف در مقیاس جمعیت چندمیلیونی تهران به اعدادی بسیار بزرگ تبدیل میشود. برای مثال اگر تنها ۱۰ میلیون نفر از جمعیت استان روزانه ۷۰ لیتر بیش از الگوی تعیینشده آب مصرف کنند، میزان مصرف مازاد به حدود ۷۰۰ میلیون لیتر در روز میرسد؛ رقمی معادل ۷۰۰ هزار مترمکعب که در طول یک ماه از ۲۱ میلیون مترمکعب فراتر میرود.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف، معتقد است عبور از شرایط فعلی بدون همراهی شهروندان امکانپذیر نخواهد بود. به گفته علیرضا جزءقاسمی، درخواست کاهش ۲۰ درصدی مصرف آب یک توصیه نمادین نیست، بلکه بر اساس محاسبات فنی و نیاز واقعی شبکه تأمین آب تهران مطرح شده است. به عنوان نمونه، یک خانواده چهار نفره که روزانه حدود هزار لیتر آب مصرف میکند، با کاهش ۲۰ درصدی مصرف میتواند روزانه ۲۰۰ لیتر آب صرفهجویی کند؛ رقمی که در طول یک سال به بیش از ۷۳ هزار لیتر میرسد. اگر تنها یک میلیون خانوار در تهران چنین الگویی را رعایت کنند، حجم آب صرفهجوییشده در یک سال از ۷۳ میلیون مترمکعب فراتر خواهد رفت؛ عددی که با بخشی از ذخایر فعلی سدهای تأمینکننده آب پایتخت قابل مقایسه است.
بررسی روند مصرف در ماههای اخیر نشان میدهد بخشی از شهروندان نسبت به شرایط منابع آبی حساستر شدهاند و سرانه مصرف آب در تهران حدود ۲۵ لیتر کاهش یافته است. با این حال، میانگین مصرف همچنان حدود ۶۵ لیتر بالاتر از الگوی تعیینشده باقی مانده و همین موضوع ضرورت تداوم برنامههای مدیریت مصرف و فرهنگسازی عمومی را دوچندان میکند. کارشناسان معتقدند مدیریت مصرف تنها با توصیههای مقطعی محقق نمیشود و نیازمند شکلگیری فرهنگ پایدار صرفهجویی در میان شهروندان است؛ فرهنگی که از مدرسه و خانواده آغاز میشود و با آموزش عمومی، رسانهها و مشارکت اجتماعی تقویت خواهد شد.
در همین چارچوب، اقداماتی مانند نصب تجهیزات کاهنده مصرف، اصلاح الگوی شستوشو، کاهش استفاده غیرضروری از آب شرب در فضای سبز خانگی و توجه به نگهداری صحیح تأسیسات خانگی میتواند نقش مهمی در کاهش مصرف ایفا کند. حتی نشتهای کوچک نیز میتوانند در مقیاس شهری به هدررفت قابل توجه منابع منجر شوند؛ بهگونهای که برآوردها نشان میدهد تنها ۱۰۰ شیر معیوب میتواند میزان آبی معادل نیاز روزانه حدود ۱۲۰ هزار نفر، جمعیتی برابر با ظرفیت ورزشگاه آزادی، را تحت تأثیر قرار دهد.
مجموعه این دادهها نشان میدهد که بحران آب در تهران تنها یک مسئله فنی یا اقلیمی نیست، بلکه موضوعی اجتماعی و مدیریتی است که حل آن نیازمند مشارکت همگانی است. در شرایطی که ذخایر سدها به پایینترین سطوح خود رسیده و منابع زیرزمینی نیز تحت فشار قرار دارند، صرفهجویی در مصرف آب دیگر یک انتخاب اختیاری محسوب نمیشود، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ پایداری منابع آبی و عبور از تابستانهای پیشرو به شمار میرود.
انتهای پیام/
