پیوند دانشگاه و صنعت با انتقال دانش روز به عرصه اجرا /دانش حلقه مفقوده حل پایدار چالش‌های آب در کشور

گروه اقتصاد خبرگزاری آنا، مجید سیاری، معاون سابق برنامه‌ریزی و امور اقتصادی شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران- در مواجهه با چالش‌های کلان و چندوجهی کشور، به‌ویژه در بخش حساس آب، یکی از مهم‌ترین موانع پیش‌روی سیاست‌گذاران، گسست میان «دانشگاه» و «بدنه اجرایی» است. با گذشت سال‌ها از طرح ضرورت ارتباط صنعت و دانشگاه، واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که ما هنوز با یک پیوند ارگانیک و کارآمد میان این دو بخش فاصله داریم؛ شکافی که هزینه‌های سنگینی را بر پیکره مدیریت منابع آب کشور تحمیل کرده است.

تجربه سال‌ها فعالیت در بدنه اجرایی کشور، حقیقتی غیرقابل‌انکار را برای من آشکار کرده است: نه مدیران اجرایی به تنهایی قادر به حل تمامی پیچیدگی‌های فنی و زیست‌محیطی هستند و نه دانشگاهیانِ محصور در محیط‌های آکادمیک می‌توانند بدون لمس مسائل میدانی، راهکاری راهگشا ارائه دهند. حقیقت این است که فرمول موفقیت، در «هم‌افزاییِ» میان این دو نهفته است.

بهترین الگو‌هایی که در پروژه‌های بزرگ آبی شاهد بوده‌ام، مربوط به استادانی است که نقش «پل ارتباطی» را ایفا کرده‌اند؛ کسانی که در کنار تدریس و پژوهش، در میدان عمل، به عنوان مشاور، طراح، ناظر یا بازوی فنی پیمانکاران حضور یافته‌اند. حضور در کارگاه‌ها و سایت‌های اجرایی، باعث می‌شود مسائل واقعی صنعت –نه مسائل انتزاعی– از نزدیک لمس شود. در چنین شرایطی، پژوهش‌های دانشگاهی از قالب «تئوری‌های محض» خارج شده و به ابزاری برای حل چالش‌های روز تبدیل می‌شوند.

این یک «خیابان دوطرفه» است. استادی که در محیط اجرایی حضور دارد، آخرین دستاورد‌های علمی و جهانی را به پروژه منتقل می‌کند و هم‌زمان، گره‌های کور و چالش‌های لاینحلِ میدانی را برای یافتن پاسخ‌های فناورانه به دانشگاه بازمی‌گرداند. این تعامل، همان کیمیایی است که می‌تواند صنعت آب کشور را از آزمون‌وخطا‌های هزینه‌بر نجات دهد.

با این حال، برای تحقق این هدف، ساختار‌ها باید تغییر کنند. ما امروزه شاهد هستیم که فرصت‌های مطالعاتی اساتید عمدتاً به دانشگاه‌های دیگر یا مراکز پژوهشی خارج از کشور اختصاص می‌یابد. اگرچه این اقدام ارزشمند است، اما چرا «فرصت‌های مطالعاتی در صنعت» را برای اعضای هیئت علمی تعریف نمی‌کنیم؟

وقت آن رسیده است که سازوکار‌هایی طراحی شود تا اساتید دانشگاه در دوره‌های زمانی مشخص، نه در مقام ناظر بیرونی، بلکه به عنوان بخشی از بدنه فعال در کارخانه‌ها، شرکت‌های مهندسین مشاور و مجموعه‌های صنعتی حاضر شوند. اگر یک استاد دانشگاه چند ماه به صورت مستقیم درگیر حل یک مسئله در یک پروژه اجرایی باشد، قطعاً تأثیر آن در کاهش فاصله دانشگاه و صنعت، بیش از سال‌ها تولید مقالات غیرکاربردی خواهد بود.

تقویت این ارتباط و حرکت به سمت راهکار‌های دانش‌بنیان، یک انتخاب لوکس نیست، بلکه پیش‌نیاز حیاتی مدیریت پایدار منابع آب در کشور است. عبور از بحران‌های آبی نیازمند دانشِ میدانی است؛ دانشی که تنها از پیوندِ عمیق، مستمر و ساختارمندِ میان کلاس‌های درس دانشگاه و کارگاه‌های اجرایی صنعت حاصل می‌شود. بدون این پیوند، دستیابی به راهکار‌های ماندگار، همچنان دشوار و پرهزینه باقی خواهد ماند.