ارتباطات بدون نگاه بینرشتهای کارآمد نیست/ راهاندازی رشته «ارتباطات سلامت» در دانشگاه تهران از مهر امسال
عباس قنبریباغستان عضو هیات علمی گروه علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرنگار آنا، یکی از چالش مهم در حوزه ارتباطات را ضعف رویکردهای بینرشتهای دانست و اظهار کرد: در دو دهه اخیر در دانشگاههای جهان یک روند جدی شکل گرفته و آن توجه به نگاههای بینرشتهای است. دیگر دوران پاسخگویی به مسائل پیچیده با یک رشته تخصصی به پایان رسیده است. امروزه دیگر نمیتوان جنگ را تنها با عنوان روزنامه نگاری صرف پوشش خبری داد و روابطعمومیهای کشور دیگر با نگاه روابطعمومی صرف نمیتوانند سازوکارهای ارتباطاتی و رویکردهای تعاملی و چند سویه را دنبال کنند؛ بنابراین نیازمند نگاههای بینرشتهای هستیم.
او توضیح داد: امروز برای مواجهه با چالشهای مدرن به نگاههای ترکیبی یا بینرشتهای نیاز داریم. برای مثال در حوزههایی مانند سلامت، محیط زیست، مدیریت بحران یا حتی مردمشناسی، باید از ظرفیت دانش ارتباطات در کنار سایر رشتهها استفاده شود.
قنبریباغستان تأکید کرد: متأسفانه در این زمینه نیز از تحولات روز جهان عقب هستیم و لازم است دانشگاهها با جدیت بیشتری به سمت ایجاد رشتهها و گرایشهای بینرشتهای حرکت کنند.
وی با اشاره به ضرورت تحول در آموزش علوم ارتباطات، اظهار کرد: تغییر و تحول در این حوزه تنها بر عهده وزارت علوم نیست و این حرکت باید از بدنه دانشگاهها آغاز شود.
به گفته او، دانشگاهها باید به سمت شناخت دانش روز ارتباطات حرکت کنند و بدانند امروز این دانش چه میخواهد و چه نیازهایی را پاسخ میدهد.
او با اشاره به ضعف ارتباط میان دانشگاه و جامعه افزود: یکی از مشکلات اساسی در کشور، نبود تعامل مؤثر میان دانشگاه و صنعت یا جامعه است. در حالی که دانشگاه به عنوان کانون تولید علم باید پاسخگوی نیازهای جامعه و صنعت باشد، از سوی دیگر بخشهای اجرایی نیز باید برای حل مسائل خود به دانشگاه مراجعه کنند.
قنبریباغستان ادامه داد: وقتی این ارتباط و دیالکتیک میان دانشگاه و جامعه شکل نگیرد، هر کدام مسیر خود را جداگانه طی میکنند؛ جامعه کار خود را انجام میدهد و دانشگاه نیز در مسیر خود حرکت میکند. نتیجه چنین وضعیتی، کاهش پویایی در حوزههایی مانند علوم ارتباطات است.
محدود بودن رشتههای ارتباطات در دانشگاهها
این استاد حوزه ارتباطات با اشاره به تعداد محدود رشتههای ارتباطات در کشور گفت: در حال حاضر تنها پنج تا شش دانشگاه از جمله دانشگاه تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه صدا و سیما، دانشگاه امام صادق (ع)، دانشگاه آزاد و برخی مراکز علمیکاربردی رشتههای ارتباطات را ارائه میکنند.
او افزود: اگر تمام رشتهها و گرایشهای حوزه ارتباطات در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری را بشماریم، تعداد آنها از انگشتان دو دست نیز کمتر است. در واقع مجموعه رشتههایی مانند روابطعمومی، روزنامهنگاری، ارتباطات توسعه، رادیو و تلویزیون و چند گرایش دیگر در مجموع کمتر از ۱۰ رشته را تشکیل میدهند.
قنبریباغستان تأکید کرد: چالش نخست این است که آیا سرفصلهای همین رشتههای محدود با نیازهای امروز جامعه و صنعت همخوانی دارد؟ پاسخ به این پرسش منفی است. هرچند گفته میشود سرفصلها هر پنج یا شش سال بهروزرسانی میشوند، اما پویایی لازم متناسب با تحولات فناوری و نیازهای جدید در آنها دیده نمیشود.
عقبماندگی در تنوع رشتههای ارتباطات
او با اشاره به سابقه آموزش ارتباطات در جهان گفت: از سال ۱۹۶۶ که نخستین رشته ارتباطات در ایران راهاندازی شد نزدیک به پنج دهه گذشته، اما در ایران همچنان در همان چند رشته محدود باقی ماندهایم.
قنبریباغستان توضیح داد: در جهان برای حوزه رسانه نزدیک به ۱۹۶ زیرشاخه وجود دارد. در حوزه روابط عمومی حدود ۳۹ گرایش، در روزنامهنگاری ۴۶ گرایش، در رادیو و تلویزیون ۲۴ گرایش و در مطالعات فیلم نیز حدود ۲۴ گرایش تعریف شده است.
او افزود: با این حال در ایران هنوز تنوع رشتهای در علوم ارتباطات بسیار محدود است. البته برخی دانشگاهها تلاشهایی انجام دادهاند؛ برای مثال دانشگاه علامه طباطبایی پس از سالها توانسته چند گرایش جدید ایجاد کند، اما این میزان با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد.
امسال رشته «ارتباطات سلامت» راهاندازی میشود
قنبریباغستان در ادامه از برنامههایی برای توسعه رشتههای جدید خبر داد و گفت: در دانشگاه تهران حدود پنج سال است که پیگیر راهاندازی رشته «ارتباطات سلامت» هستیم و اگر اتفاق خاصی رخ ندهد، به احتمال بسیار زیاد از مهرماه امسال دوره کارشناسی ارشد این رشته راهاندازی خواهد شد.
او با اشاره به تجربه بیش از سه دهه فعالیت خود در حوزه ارتباطات گفت: به نظر میرسد اکنون زمان یک حرکت تازه در این حوزه فرا رسیده است. اگرچه رشته ارتباطات همچنان از نظر فرصتهای شغلی جایگاه مناسبی دارد، اما پیشگامی علمی آن نسبت به گذشته کاهش یافته است.
قنبریباغستان ابراز امیدواری کرد: با مشارکت نسل جوان فعال در رسانهها و روابط عمومیها، تحرک تازهای در این حوزه ایجاد شود تا علوم ارتباطات از وضعیت سکون فعلی خارج شود.
انتهای پیام/
