آخرین مطالب
گفتوگوی آناتک با یک استاد تاریخ دانشگاه آزاد به مناسبت ۲۲ تیرماه، روز بزرگداشت خوارزمی
اگر خوارزمی نبود، مسیر رسیدن به هوش مصنوعی هموار نمیشد
بیستودوم تیر، روز بزرگداشت محمد بن موسی خوارزمی، فرصتی برای بازخوانی میراث دانشمندی است که با بنیانگذاری علم جبر و ارائه روشهای گامبهگام حل مسئله، اثری ماندگار بر تاریخ علم گذاشت. به گفته یک استاد و پژوهشگر تاریخ علم، اگر خوارزمی این تحول را در ریاضیات ایجاد نکرده بود، مسیر رسیدن به بسیاری از فناوریهای امروز، از جمله هوش مصنوعی، به این همواری طی نمیشد.
دانشمند «دانشگاه هاروارد» در گفتوگو با آناتک بررسی کرد
هورمون استرس چگونه یادگیری مغز را محدود میکند
پژوهشگران برای نخستین بار مسیر زیستی تازهای را شناسایی کردهاند که نشان میدهد هورمون استرس کورتیزول از طریق سلولهایی به نام آستروسیتها به بسته شدن «دورههای بحرانی» رشد مغز کمک میکند؛ کشفی که میتواند در آینده به درک بهتر اختلالاتی مانند اوتیسم، اسکیزوفرنی و دوقطبی بینجامد، هرچند هنوز فاصله زیادی تا کاربردهای درمانی آن وجود دارد.
در گفتوگو با پژوهشگر دانشگاه دامپزشکی وین بررسی شد
سگها هم راستدست و چپدست هستند
سگها هنگام انجام کارهای مختلف ممکن است بهطور مداوم از یک پنجه بیشتر از پنجه دیگر استفاده کنند؛ ویژگیای که میتواند اطلاعاتی درباره رفتار، واکنش به استرس و شیوه تعامل آنها با محیط ارائه دهد. پژوهشگران اکنون روشی تازه طراحی کردهاند که به جای بررسی یک رفتار منفرد، مجموعهای از فعالیتهای حرکتی سگها را کنار هم قرار میدهد تا تصویر دقیقتری از الگوی استفاده آنها از پنجهها به دست آید.
رئیس مرکز پیشبینی زلزله در گفتوگو با آناتک پاسخ میدهد
پس از لرزش ونزوئلا، حلقه آتش اقیانوس آرام به لرزه درمیآید؟
«حلقه آتش اقیانوس آرام» یکی از مهمترین کمربندهای لرزهای و آتشفشانی زمین است که بخش بزرگی از زلزلههای بزرگ جهان در آن رخ میدهد. پس از وقوع زلزله اخیر ونزوئلا در شبکههای اجتماعی از فعال شدن دوباره حلقه آتش اقیانوس آرام صحبت میشود؛ اما این حلقه چیست و چه ارتباطی با زلزلههای بزرگ اخیر دارد؟
گفتوگو با پژوهشگر دانشگاه کورتین استرالیا درباره یک راز ۴۵۰۰ ساله
چگونه انسانهای نوسنگی سنگ ششتنی «استونهنج» را ۷۰۰ کیلومتر جابهجا کردند
«سنگ بَرواره استونهنج»، یکی از مرموزترین سنگهای این بنای باستانی، احتمالا نه به وسیله یخچالها بلکه با کمک انسانهای عصر نوسنگی مسیری حدود ۷۰۰ کیلومتری را طی کرده تا به جنوب انگلستان برسد. پژوهشی تازه منشأ این سنگ را شمال شرق اسکاتلند معرفی کرده است. این یعنی سازندگان باستانی اثری از خود به جا گذاشتهاند که از نظر مسافت جابهجایی، رکوردی خارقالعاده برای دوران نوسنگی محسوب میشود.
در گفتوگو با پژوهشگر «دانشگاه دارتموث» بررسی شد
اختاپوسها از آینه برای شناخت محیط اطراف خود استفاده میکنند
اختاپوسها میتوانند یاد بگیرند از آینه برای پیدا کردن غذایی استفاده کنند که مستقیماً نمیبینند. پژوهشی از دانشگاه دارتموث نشان میدهد این جانوران میتوانند رابطه میان تصویر منعکسشده در آینه و موقعیت واقعی یک هدف در محیط را درک کنند؛ تواناییای که پیش از این بیشتر در برخی مهرهداران گزارش شده بود.
گفتوگو با پژوهشگر «دانشگاه بن» آلمان درباره راز جهتیابی کبوترها
کبوترها چگونه بدون نقشه راه خانه را پیدا میکنند
توانایی کبوترها برای بازگشت از فاصلههای طولانی به خانه، دهههاست یکی از معماهای جذاب زیستشناسی است. اکنون پژوهشی جدید نشان میدهد که پاسخ این راز ممکن است در اندامی غیرمنتظره یعنی کبد نهفته باشد؛ جایی که سلولهای ایمنی حاوی آهن میتوانند با میدان مغناطیسی زمین تعامل داشته باشند و به جهتیابی این پرندگان کمک کنند.
چگونه میکروبهای ساکن روده ماهیها میتوانند درک ما از چرخه کربن جهان را بازنویسی کنند؟
گفتوگو با پژوهشگر دانشگاه میامی درباره کشف اثرگذاری ماهیها در مبارزه با تغییرات اقلیمی
پژوهشگران شواهدی یافتهاند که نشان میدهد ماهیها با کمک باکتریهای رودهشان، کربن را به سنگ تبدیل میکنند و در کف دریا دفن میکنند. این یعنی ماهیها نقشی فراتر از یک موجود دریایی دارند و در تنظیم آب و هوای زمین اثرگذار هستند.
استرس چگونه «مکانیاب» درونی مغز را مختل میکند
گفتوگو با پژوهشگر دانشگاه «رور بوخوم» آلمان درباره کشف سازوکار عصبیِ گمکردن مسیر، تحت تاثیر کورتیزول
افرادی که تحت استرس شدید قرار میگیرند ممکن است در جهتیابی فضایی با دشواری بیشتری روبهرو شوند. اکنون پژوهشگران در بوخوم آلمان علت احتمالی این موضوع را شناسایی کردهاند.
گفتوگوی آناتک با پژوهشگر ایتالیایی درباره راز بزرگ اوتیسم
کشف دو الگوی متفاوت مغزی در اوتیسم
اگر فکر میکنید اوتیسم یک بیماری با یک علت واحد است، سخت در اشتباه هستید. دانشمندان با اسکن مغز متوجه شدهاند که مغز افراد مبتلا به اوتیسم، دو حالت کاملا متضاد دارد؛ یا ارتباطات درونش مثل یک روستای خلوت است و کم کار یا مثل یک شهر شلوغ و بیشفعال. این یافته یعنی داروها و روشهای درمانی نمیتوانند برای همه یکسان باشند. حالا محققان امیدوارند با این کشف بزرگ، بتوانند در آینده نزدیک، درمان را دقیقا مطابق با «نوع مغز» هر فرد اوتیسمی تنظیم کنند.
گفتوگوی آناتک با پژوهشگر آلمانی درباره کشف قطعهای از «ایلیاد» هومر درون یک مومیایی مصری
کشف قطعهای از «ایلیاد» هومر درون یک مومیایی مصری، فقط یافتن یک متن ۱۶۰۰ ساله نیست؛ این یافته روایتی از سفر یک اثر ادبی میان یونان، روم و مصر است و از نقش متون در شکل دادن به هویت فرهنگی جوامع باستانی حکایت دارد.
گفتوگو با یک استاد دانشگاه تهران درباره کشف گچبری منسوب به آخرین شاه ساسانی در آتشکده بازه هور
پیدا شدن آخرین ردپای یزدگرد سوم بعد از ۱۴۰۰ سال
یزدگرد سوم، آخرین شاه ساسانی، پس از شکست و سقوط تیسفون به سمت شرق ایران گریخت؛ اما میان برخی از ایستگاههای این گریز تاریخی، هنوز پرسشی بیپاسخ باقی مانده بود: او در فاصله میان حضورش در طوس و مرو کجا بوده است؟ اکنون یک یافته باستانشناسی در آتشکده بازه هور، احتمال تازهای درباره این بخش مبهم تاریخ ساسانیان مطرح کرده است.
اگر به عصر پارینهسنگی سفر کنیم، زنده میمانیم؟
تصور کنید هزاران سال به عقب بازگردید؛ به روزگاری که خبری از شهر، کشاورزی، خانههای امروزی و حتی خط نبود. انسان در دل سرما، در غارها و پناهگاههای صخرهای، با ابزارهای سنگی و تکیه بر شکار و گردآوری خوراک، برای زنده ماندن میجنگید. این گفتوگو روایتی است از همین جهان دور و دشوار؛ جهانی که بخش عمده تاریخ بشر را دربر میگیرد.
گفتوگوی آناتک با دکتر محمد هاشمی درباره مکملهای ورزشی
پروتئین، کراتین، گینر و پیشورزشیها زیر ذرهبین علم تغذیه
چه مکملهای ورزشی در باشگاهها رایج هستند؟ آیا مصرف خودسرانه آنها ایمن و نتیجهبخش است؟ مصرف بیرویه آنها چه عوارضی را در پیخواهد داشت؟ گروههای پرخطر کدامند؟ برای یافتن پاسخ به این پرسشها و نیز پرسشهای دیگر با دکتر محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو به گفتوگو نشستهایم.
در گفتوگوی آناتک با سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران بررسی شد
زهره و مشتری امشب منظرهای تماشایی در آسمان رقم میزنند
گاهی برای تماشای یکی از زیباترین مناظر آسمان شب نیازی به تلسکوپ یا تجهیزات پیچیده نیست. مقارنه زهره و مشتری در شامگاههای هجدهم و نوزدهم خرداد فرصتی کمنظیر برای مشاهده دو سیاره بسیار درخشان منظومه شمسی است.
در گفتوگوی آناتک با رئیس اداره پیش بینی و مخاطرات جوی استان تهران بررسی شد
آیا پاییزی پربارش در راه است؟
آیا پاییز امسال شاهد بازگشت بارشهای چشمگیر خواهیم بود؟ در حالی که زمزمههایی از ترسالی در شبکههای اجتماعی به گوش میرسد، آیا نشانههای علمی قابل اتکایی برای آن وجود دارد؟ رئیس اداره پیشبینی و مخاطرات جوی استان تهران در پاسخ به این پرسش، ضمن تشریح پیشبینیهای فصلی و نقش پدیدههایی، چون النینو، به جنبههای مهمی از جمله عدم قطعیت این پیشبینیها و چالشهای حیاتی مدیریت منابع آبی اشاره میکند که نباید نادیده گرفت.
درگفتوگو با پژوهشگر دانشگاه «مموریال نیوفاندلند کانادا» بررسی شد
۳ سال زندگی بدون دهان، معده و مغز؛ راز بافتهای نامیرای خیار دریایی
دانشمندان در پژوهشی تازه دریافتند بافت جداشده از یک خیار دریایی آبهای سرد میتواند بدون دهان، دستگاه گوارش یا اتصال به بدن اصلی، بیش از سه سال در آب طبیعی دریا زنده بماند، ترمیم شود و حتی رشد سلولی و سازماندهی دوباره نشان دهد؛ یافتهای که میتواند نگاه دانشمندان به ترمیم زخم و بازسازی بافت را تغییر دهد.
استادیار دانشگاه تگزاس دالاس در گفتوگو با آناتک:
مغز در هر سنی میتواند بهتر شود
یک پژوهش سهساله روی نزدیک به ۴ هزار نفر نشان میدهد افت شناختی مغز، سرنوشتی اجتنابناپذیر در روند سالمندی نیست. پژوهشگران مرکز «BrainHealth» در دانشگاه تگزاس در دالاس دریافتند که حتی ۵ تا ۱۵ دقیقه تمرین روزانه و عادتهای ساده اما مداومِ سالم برای مغز، میتواند سلامت و عملکرد مغز را در تمام سنین ــ از جوانی تا سالمندی ــ بهبود دهد.
دانشیار دانشکده پزشکی هاروارد پاسخ میدهد
چگونه از میان انبوه برچسبهای فریبنده، مکمل واقعی را تشخیص دهیم؟
مصرف بیرویه مکملهای غذایی، در حالی که در بسیاری از موارد شواهد علمیِ قوی برای اثربخشی آنها وجود ندارد؛ به یک عادت تبدیل شده است. در گفتوگوی «آناتک» با دانشیار دانشکده پزشکی هاروارد؛ او به ما نشان میدهد که چگونه میتوان از میان انبوهِ تبلیغات و ادعاهای روی برچسبها عبور کرد و با اتکا به علم و مشورت تخصصی، سلامت خود و فرزندانمان را در اولویت قرار دهیم.
در گفتوگو با استاد تاریخ دانشگاه آزاد بیان شد
مدارس نظامیه؛ نخستین تجربههای آموزش سازمانیافته در جهان اسلام
مدارس نظامیه که در قرن پنجم هجری به ابتکار خواجه نظامالملک طوسی در شهرهای مهم قلمرو سلجوقیان تأسیس شدند، از مهمترین نهادهای آموزشی جهان اسلام در سدههای میانه به شمار میآیند. شکلگیری این مدارس در دورهای بود که رقابتهای مذهبی در جهان اسلام شدت گرفته بود و همزمان خواجه نظامالملک در اندیشه سیاسی خود به طرح دوباره نظریه «ایرانشهری» نیز توجه داشت.
