پیشنهاد سردبیر
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان:
علم و پژوهش
با زیاد دویدن، گلبولهای قرمزتان را پیر میکنید
دویدنهای بسیار طولانی فقط عضلات را فرسوده نمیکنند. مسابقات فوقاستقامتی میتوانند به گلبولهای قرمز خون آسیب بزنند؛ سلولهایی که مسئول رساندن اکسیژن به تمام بدناند. در دوندگان «اولتراماراتن» (هر نوع مسابقه دو که مسافت آن از ماراتن استاندارد، یعنی ۴۲ کیلومتر و ۱۹۵ متر بیشتر باشد)، نشانههایی دیده شده که شبیه پیری زودرس این سلولهاست؛ تغییری که در ماراتنهای معمولی بسیار خفیفتر است.
چرا برخی مغزها در شب آرام نمیگیرند
بیخوابی ممکن است ناشی از تاخیر در ریتمهای شبانهروزی باشد که مانع از کاهش فعالیت مغز در شب میشود. دانشمندان استرالیایی شواهد محکمی یافتهاند که نشان میدهد بیخوابی مزمن ممکن است از اختلال در چرخه داخلی ۲۴ ساعته فعالیت ذهنی مغز ناشی شود. این یافتهها توضیح میدهد چرا برخی افراد حتی زمانی که از نظر جسمی خستهاند، برای «خاموش کردن» ذهن خود در شب با دشواری روبهرو هستند.
راز افزایش جهانی نزدیکبینی
نور کمِ محیطهای سرپوشیده و تمرکز طولانیمدت بر فاصله نزدیک ممکن است به طور پنهانی محرک افزایش جهانی نزدیکبینی باشند. این یافته تازه پژوهشگران در کالج بیناییسنجی دانشگاه ایالتی نیویورک (SUNY) است.
اختراع پسری که سالها در صف آب میایستاد
برنده نوبل شیمی ۲۰۲۵ دستگاهی ساخت که از هوای خشک آب تولید میکند
در محلهای بیابانی در اَمان (واقع در اردن)، زمزمه «آب در راه است» مثل خبر نجات میپیچید و پسربچهای با هر ظرفی که پیدا میکرد به استقبالش میدوید. سالها بعد، همان کودک در جهانی ایستاده است که میلیونها نفر هنوز با تشنگی دستوپنجه نرم میکنند؛ اما اینبار او راهی یافته تا از دل هوای خشک، آب بیرون بکشد.
ژنی که موزهای جهان را نجات میدهد
یک ژن پنهان در موزی وحشی ممکن است به نجات محبوبترین میوه جهان از یک تهدید قارچی بیامان کمک کند.
دانشمندان منبعی قدرتمند برای مقاومت طبیعی در برابر یک بیماری قارچی که محصولات موز در سراسر جهان را تهدید میکند، شناسایی کردهاند؛ منبعی که در یک زیرگونه وحشی این میوه کشف شده است.
گفتوگوی آناتک با استاد و پژوهشگر «دانشگاه سنتاندروز» درباره تخیل حیوانات
پژوهشگران دانشگاه «جانز هاپکینز» برای نخستین بار در آزمایشهای کنترل شده نشان دادهاند که یک «بونوبو» (شامپانزه کوتوله) میتواند اشیای خیالی را در ذهن دنبال کند؛ یافتهای که تعریف ما از تخیل و بودن آن در انحصار انسان و مرزهای شناخت حیوانات را به چالش میکشد.
مردان با پیرشدن هویت ژنتیکی خود را از دست میدهند
کروموزوم Y با افزایش سن ناپدید میشود. در بدن بسیاری از مردان، با بالا رفتن سن بخشی از سلولها یکی از بنیادیترین اجزای ژنتیکی خود را از دست میدهند؛ اتفاقی که سالها بیاهمیت تصور میشد. اما اکنون پژوهشها نشان میدهد این حذف تدریجی ممکن است با بیماریهای قلبی، اختلالات عصبی و حتی کاهش طول عمر مرتبط باشد و کوچکترین کروموزوم انسان، نقشی بزرگتر از آنچه گمان میرفت در سلامت مردان داشته باشد.
انسان وابستهترین نوزاد را در میان پستانداران متولد میکند
نوزاد انسان ناتوان متولد میشود؛ او نمیتواند راه برود، قادر به تغذیه مستقل نیست و حتی ماهها طول میکشد تا بتواند سرش را ثابت نگه دارد. در مقایسه با بسیاری از پستانداران که تنها چند ساعت پس از تولد میایستند یا مادرشان را دنبال میکنند، این وابستگی طولانی عجیب به نظر میرسد. پژوهشهای تازه نشان میدهد این ناتوانی، نتیجه یک سازش تکاملی پیچیده است؛ سازشی که رشد مغز بزرگ انسان را ممکن کرده و در عین حال، زمان تولد را پیش از کامل شدن رشد عصبی تعیین کرده است.
کشف باکتری باستانی مقاوم به دارو در یخهای هزارانساله
پژوهشگران گونهای باکتری را از دل یخهای ۵ هزار ساله یک غار زیرزمینی استخراج کردهاند که برخلاف انتظار، در برابر چندین آنتیبیوتیک رایج امروزی مقاوم است. این کشف نشان میدهد مقاومت دارویی پدیدهای تازه نیست و ریشههای آن به هزاران سال پیش بازمیگردد.
کشفی نادر از تدفین نوزادان در پیش از تاریخ ایران
مرگ و شیوه مواجهه انسان با آن، یکی از مهمترین پنجرهها برای شناخت فرهنگهای باستانی است. پژوهشی تازه درباره دو تدفین نادر نوزاد در محوطه باستانی چپرآباد در شمالغرب ایران نشان میدهد جوامع پیش از تاریخی ایران، حتی برای نوزادانی که هرگز زنده نماندند، آیینهای تدفینی ویژهای داشتهاند. این یافتهها که درون ظروف سفالی بوده و یکی از آنها همراه با بقایای جانوری و اشیای تزئینی کشف شده است، تصویری تازه از باورها و سنتهای پس از مرگ در اواسط هزاره پنجم پیش از میلاد ارائه میکنند.
