یک عضو هیات علمی «دانشگاه استنفورد» در گفتوگو با آناتک:
الگوریتمهای کودک باید به جای ماندگاری، تنوع شناختی را تقویت کنند
گزارش «زیست مجازی کودکان و نوجوانان ایرانی» تصویری دادهمحور از نحوه شکلگیری و تغییر رفتار دیجیتال کودکان و نوجوانان ارائه میکند؛ گزارشی که به سفارش اداره کل دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی و بر اساس پیمایش ملی ۲۴۴۱ نفر تهیه شده است.
یافتههای این پژوهش نشان میدهد زیست مجازی کودکان در سالهای پیش از نوجوانی شکل میگیرد و پس از آن، رفتارهای پنهانی و کاهش نظارت والدین پررنگتر میشود. این روند، ضرورت طراحی فناوریهایی متناسب با سن و مرحله رشد کودک را مطرح میکند و مبنای گفتوگوی آناتک درباره نقش هوش مصنوعی و الگوریتمها در این حوزه با «سیدجواد شیخ الاسلامی، کارشناس و پژوهشگر فضای مجازی» شده است.
دستیار هوشمند متناسب با سن کودک
این کارشناس درباره ظرفیت هوش مصنوعی برای ساخت یک دستیار دیجیتال کودک گفت: تصور کنید کودکی عبارت «چگونه بچه به دنیا میآید؟» را جستوجو میکند. فیلتر معمولی یا آن را میبندد و کنجکاوی را تشدید میکند یا لینکهای بزرگسالانه را نشان میدهد.
وی ادامه داد: دستیار هوشمند به جای سانسور، لایه روایت را تغییر میدهد. پاسخ را به سه سطح تقسیم میکند؛ برای کودک هفتساله، پاسخ زیستشناختی سادهشده، مانند رشد بذر در خاک و برای نوجوان ۱۴ ساله، پاسخ عاطفی ـ فیزیولوژیک همراه با توجه به حریم خصوصی ارائه میشود. این دستیار، «مترجم سنی» محتواست و نقش پلیس راهنمایی و رانندگی را برعهده ندارد.
موتور جستوجوی پالایششده به عنوان راهکار اقتصادی
او با اشاره به ملاحظات اقتصادی اجرای چنین راهکارهایی در ایران گفت: از نظر اقتصادی در ایران، استفاده از هوش مصنوعی برای چنین راهکاری صرفه ندارد. یک راهکار دیگر میتواند بهرهبرداری از «موتور جستوجوی سفیدشده» باشد که صرفاً نتایج را بر اساس فیلترهای کلمات کلیدی و دامنههای معتبر، مانند سایتهای آموزشی، دستهبندی کند.
این پژوهشگر فضای مجازی در ادامه افزود: هزینه این راهکار یکدهم هوش مصنوعی است و میتواند ۸۰ درصد نیاز را رفع کند.
تغییر منطق الگوریتمهای پیشنهاد محتوا
این کارشناس درباره تفاوت الگوریتمهای پیشنهاد محتوا برای کودکان و بزرگسالان اظهار کرد: الگوریتم بزرگسالان «چسبندگی» را که با بیشنمایی و طعمهای کلیکی مقیاسگذاری میشود، بهینه میکند. الگوریتم کودک باید «گسترش افق» را بهینه کند.
وی توضیح داد: تفاوت دقیقاً در «نسبت تنوع به تکرار» است. برای بزرگسال، دیدن ۱۰ ویدیوی مشابه یعنی تأیید سلیقه؛ برای کودک، یعنی تنگشدن مدارهای عصبی.
تقویت تنوع شناختی در تجربه کودک
او ادامه داد: الگوریتم کودک باید عمداً «ناهمگونی شناختی» ایجاد کند. اگر کودک عاشق ماشین است، الگوریتم نباید فقط ماشین جدید پیشنهاد دهد؛ گاهی باید ویدیوی مکانیک ساده، گاهی طراحی صنعتی و گاهی تاریخ حملونقل را پیشنهاد کند تا «درخت دانش» او پهن شود، نه اینکه به یک شاخه باریک تبدیل شود.
این کارشناس تأکید کرد: الگوریتم بزرگسالان بهینهسازی «نرخ کلیک» و «زمان ماندگاری» است. الگوریتم کودک باید بهینهسازی «تنوع شناختی» باشد.
این پژوهشگر فضای مجازی در بخش دیگری از گفتوگوی خود با خبرنگار ما اضافه کرد: اگر کودک سه ویدیوی شیمی دید، الگوریتم کودک میتواند عمداً ویدیوی نقاشی یا تاریخ پیشنهاد دهد تا مغز در یک شاخه تخصصی فرو نرود. این یعنی «ضریب تکرار» را عمداً پایین میآوریم؛ رویکردی که برخلاف منافع پلتفرمهای تجاری است و نیاز به قانونگذاری دارد.
هوش مصنوعی مولد با رویکرد تربیتی
این کارشناس درباره ضرورت طراحی نسخه ویژه ابزارهای هوش مصنوعی مولد برای کودکان گفت: تفاوت اصلی در «حالت پرسشگری» است. مدل بزرگسال جواب نهایی را تحویل میدهد؛ مدل کودک باید به جای جواب، یک سؤال مکمل بپرسد تا کودک به تفکر وادار شود.
وی افزود: این مدل همچنین باید یک «دیوار دانش» محکم داشته باشد؛ برای مثال نتواند به سؤالهای مربوط به روابط بزرگسالانه یا خشونت گرافیکی پاسخ دهد.
شیخالاسلامی در پایان خاطرنشان کرد: اجرای چنین راهکاری شدنی است، اما نیاز به یک تیم محتوایی دارد تا میلیونها پاسخ اشتباه را فیلتر کند.
انتهای پیام/
