یادداشت؛
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی بندرجاسک:
حجت الاسلام و المسلمین پناهیان:
دانشگاه شریف در مسیر بازسازی اعتماد و احیای نشاط دانشجویی/ تحریم‌ها مانع رشد علمی ما نمی‌شود
به گزارش خبرنگار آنا، حوادث دی‌ماه و چالش‌های پیرامون آن، زنگ خطری جدی برای نظام آموزش عالی کشور به شمار رفت تا بیش از پیش به واکاوی ریشه‌های شکاف نسلی، نفوذ روایت‌های بیرون از دانشگاه و لزوم بازنگری در ساختار‌های فرهنگی و ارتباطی بپردازد. دانشگاه‌ها به عنوان مهد تفکر و پویایی جامعه، اینک بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازتعریف پل‌های ارتباطی میان استاد، دانشجو و مدیریت کلان هستند؛ فضایی که در آن گفت‌و‌گو جایگزین سوءتفاهم شود و امید به آینده بر طبل ناامیدی غلبه کند. از سوی دیگر، تقابل نهاد علم با استاندارد‌های دوگانه غرب، تحریم‌های ظالمانه و پدیده موسوم به «آپارتاید علمی»، ابعاد جدیدی از مقاومت فناورانه را پیش روی دانشگاه‌های برتر کشور قرار داده است.
در همین راستا، مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری آنا، ضمن واکاوی ابعاد پیچیده حوادث دی‌ماه و ضرورت بازسازی میدان روایت و گفت‌و‌گو با نسل جدید، به تشریح برنامه‌های این دانشگاه برای توسعه نشاط علمی، تقویت اکوسیستم نوآوری با استقرار بیش از ۸۶۰ شرکت دانش‌بنیان، و پیگیری حقوقی آپارتاید علمی غرب در مجامع بین‌المللی پرداخته است که مشروح آن در ادامه می‌آید.
با گذشت مدتی از حوادث دی‌ماه، تحلیل شما از ریشه‌های اعتراضات دانشجویی چیست و چرا فضای دانشگاه‌ها با چنین تنش‌هایی مواجه شد؟
ریشه اصلی این اتفاقات به مسئله «روایتگری» بازمی‌گردد. واقعیت این است که نسل جدید ما اساساً روایتش را از ما دریافت نمی‌کند و حتی برخی از ما را قبول ندارد. این موضوع را در ارتباط روزمره می‌بینیم؛ برخی از اعضای هیئت‌علمی وقتی با دانشجویان وارد گفت‌و‌گو می‌شوند، احساس می‌کنند زبان مشترکی وجود ندارد و انگار اصلاً امکان گفت‌و‌گو نیست. حتی خانواده‌ها نیز در جریان نبودند؛ بار‌ها از زبان والدین شنیده‌ایم که می‌گفتند «ما فکر می‌کردیم فرزندمان در اتاقش درس می‌خواند و هیچ‌وقت تصور نمی‌کردیم در چنین شرایط یا فضا‌هایی باشد.»
بنابراین، ریشه اصلی حوادث این بود که ما میدان را واگذار کردیم و دشمن روایتگری را به دست گرفت. چون ما با فرزندان و دانشجویانمان صحبت نکردیم، این تفاوت و شکاف نسلی بسیار عمیق شد. وقتی با برخی از بچه‌ها صحبت می‌کنیم، می‌گویند اصلاً تصور نمی‌کردیم کاری که انجام می‌دهیم اشتباه یا فحاشی باشد. مواردی داشتیم که دانشجو می‌گفت من اصلاً آدم سیاسی نیستم، اما وقتی در خانواده مطرح می‌شد دانشجوی فلان دانشگاه یا شریف هستی، رفتار‌ها و آن فحاشی‌ها به‌گونه دیگری قضاوت می‌شد. دی‌ماه یک پدیده فوق‌العاده پیچیده بود؛ از یک طرف ناشی از کم‌کاری ما بود و از طرف دیگر، طراحی و برنامه‌ریزی کاملاً منسجم دشمن.
نسل جوان کمتر کتاب می‌خواند
دانشجویان در حال حاضر چه نگاهی به آن روز‌ها دارند و دانشگاه برای عدم تکرار این حوادث چه تدبیری اندیشیده است؟
بسیاری از بچه‌هایی که در آن فضا حضور داشتند، امروز وقتی با آنها صحبت می‌کنید ابراز ندامت می‌کنند و صادقانه می‌گویند نمی‌دانستیم تبعات این رفتار‌ها چیست. بچه‌های نسل جدید متأسفانه کمتر کتاب می‌خوانند و کمتر وارد فضا‌های عمیق فکری می‌شوند. اگر بخواهیم با این نسل سخن بگوییم، باید ساختار‌های دانشگاه تغییر رویکرد دهند؛ یعنی گروه معارف، مرکز مشاوره، معاونت فرهنگی و دانشجویی و سیستم آموزشی ما باید عمیقاً فکر کنند و برنامه‌های جدید بریزند. نمی‌شود کار‌هایی که سه سال پیش انجام می‌دادیم را بدون بازنگری تکرار کنیم.
اگر بتوانیم فضای امید و نشاط واقعی در دانشگاه بسازیم، با بچه‌ها وارد گفتگوی مستمر شویم و روایت‌های خودمان را صادقانه ارائه دهیم، مطمئنم این اتفاقات دیگر تکرار نخواهد شد. اما اگر غفلت کنیم، به هر حال جوان است، خامی و کم‌تجربگی دارد و ممکن است مجدداً بهانه ایجاد شود. خوشبختانه امروز فضای دانشگاه بسیار آرام است و خیلی از دانشجویان اذعان دارند که نگاه دشمن و حملاتی که به کشور شد، ماهیت واقعی آنها را آشکار کرد و نشان داد که دشمن اصلاً موجودیت این کشور را نمی‌خواهد. خون شهدا حقایق را آشکار کرد، اما هنر ما از این به بعد این است که تدبیر کنیم و به اعتمادسازی بپردازیم؛ چراکه بچه‌ها هنوز تا حدی گارد دارند و کمتر به گفت‌و‌گو تمایل نشان می‌دهند.
استادان به جای تدریس صِرف با دانشجویان گفت‌و‌گو کنند
برای شکستن این فضا و ایجاد نشاط و گفت‌و‌گو، چه اقداماتی در سطح اساتید و ساختار دانشگاه شریف آغاز شده است؟
اعتمادسازی و حل این مسئله کار یک نفر، رئیس یا معاون دانشگاه نیست؛ وظیفه تمام اعضای هیئت‌علمی، انجمن‌ها و نهاد‌های درون دانشگاه است. خوشبختانه فارغ‌التحصیلان دانشگاه شریف پای کار آمده‌اند؛ در راه‌اندازی اردوگاه‌های فرهنگی، تجهیز سالن آمفی‌تئاتر و تقویت مرکز مشاوره مشارکت مستقیم دارند.
دانشجوی ما نیاز به ورزش و نشاط دارد؛ اگر دانشگاه سوت‌وکور باشد، ناامیدی چیره می‌شود. متأسفانه طبل ناامیدی در جامعه بسیار بلند نواخته می‌شود، در حالی که برای امیدواری کمتر برنامه داریم. ایران کشور کوچکی نیست؛ شما توانمندی‌های صنایع و چرخه تولید را ببینید، باوجود همه ضربه‌ها، اقتصاد رو به جلوست. ما برای تبدیل این توانمندی به امید، نیاز به برنامه، حامیان مالی مناسب و مدیریت منابع داریم.
در دانشگاه شریف، اردو‌های فرهنگی را احیا کرده‌ایم، مسابقات ورزشی را فعال ساخته و تقریباً برای هر هفته برنامه مدون داریم. علاوه بر این، از اساتید خواسته‌ایم وارد گفتگوی مستقیم با دانشجویان شوند. بنده حتی به همکاران گروه معارف گفتم اگر از سرفصل تاریخ اسلام جلسات هم کم شود اتفاقی نمی‌افتد؛ مهم این است که با دانشجو حرف بزنید، چراکه تحولات امروز خود تاریخ است. جلسات مجزایی با اساتید داشتیم تا شرایط نسل جدید را تحلیل کنیم و خوشبختانه بسیاری از اساتید پای کار آمده‌اند؛ هرچند غفلتی که چندین سال طول کشیده، نیازمند زمان و صبوری برای جبران است.
استاندارد دوگانه غرب و آپارتاید علمی علیه دانشگاه‌های ایران
یکی از موضوعات مهم در سال‌های اخیر، اعمال فشار‌های بین‌المللی و تعبیر به «آپارتاید علمی» علیه دانشمندان ایرانی است؛ دانشگاه شریف چقدر با این موضوع درگیر بوده است؟
متأسفانه امروز در عرصه بین‌المللی با یک آپارتاید علمی آشکار مواجهیم. وقتی از مسئولان وزارت امور خارجه پیگیری می‌کنیم، صراحتاً می‌گویند تحریم دانشگاه شریف یک تصمیم کاملاً سیاسی است؛ یعنی اراده‌ای وجود دارد که اجازه ندهد این دانشگاه از زیر بار تحریم‌ها خارج شود. ما حتی مواردی داشتیم که یک مقاله صرفاً در حوزه کشاورزی و مربوط به آب‌پرتقال بوده، تمام مراحل داوری علمی‌اش سپری شده، اما در نهایت به‌دلیل تحریم اتحادیه اروپا از انتشار آن جلوگیری کرده‌اند.
کسانی که ادعای آزادی بیان، علم و دموکراسی دارند، یک رویکرد دوگانه و تبعیض‌آمیز دارند. از یک سو دنیا نظاره‌گر جنایات فجیع در غزه است و هیچ واکنشی از مدعیان حقوق بشر دیده نمی‌شود، اما از سوی دیگر دانشگاهی را که مأموریتش حل معضلات کشور است تحریم می‌کنند؛ اجازه چاپ مقاله نمی‌دهند، فروش تجهیزات و دستگاه‌های پیشرفته آزمایشگاهی را مسدود می‌کنند و حتی برای شرکت در کنفرانس‌های علمی از صدور ویزا برای نخبگان خودداری می‌کنند. دانشمندان و فارغ‌التحصیلان ما مانند مرحوم مریم میرزاخانی و صد‌ها چهره دیگر در بالاترین سطوح به علم و بشریت خدمت کرده‌اند؛ این رفتار‌ها نشان‌دهنده کم آوردن غرب و ماهیت دوگانه و دور از تمدن آنهاست.
رویکرد شما برای خنثی‌سازی و مقابله با این تحریم‌ها و فشار‌های علمی چه بوده است؟
دنیای علم دیگر منحصر به غرب نیست. امروز کشور‌های قدرتمندی در شرق مانند چین، روسیه، اندونزی، مالزی و کره جنوبی وجود دارند و ما تعاملات بین‌المللی خود را به این سمت برنامه‌ریزی کرده‌ایم. البته این تحریم‌ها و آپارتاید علمی برای ما هزینه‌ساز بوده و کار را سخت‌تر می‌کند، اما مانع رشد ما نمی‌شود.
ما یک برنامه راهبردی جامع برای ارتقای تاب‌آوری دانشگاه در برابر این تحریم‌های ظالمانه و ضدحقوق‌بشری تدوین کرده‌ایم. علاوه بر آن، با تشکیل یک کارگروه حقوقی از وکلای برجسته، چند پرونده مشخص را به‌صورت حقوق بشری در دادگاه‌های بین‌المللی اروپا کلید زده‌ایم تا در تاریخ ثبت شود که ما در برابر این ظلم آشکار ساکت ننشسته‌ایم. ما یک بار با صرف هزینه‌های سنگین دانشگاه شریف را از لیست تحریم خارج کردیم، اما در کمتر از ۲۴ ساعت بهانه‌ای دیگر تراشیدند و دوباره دانشگاه را در لیست قرار دادند؛ این یعنی دشمن اساساً خواهان رشد علمی ما نیست.
ایجاد ۱۲ هزار شغل در ناحیه نوآوری شریف
با تمام این محدودیت‌ها، دانشگاه صنعتی شریف هم‌اکنون به لحاظ سرانه مقالات و کیفیت پژوهش‌ها بالاترین رتبه را در کشور دارد و دارای پویاترین اکوسیستم نوآوری است. در حال حاضر بالغ بر ۸۶۰ شرکت دانش‌بنیان در ناحیه نوآوری شریف مستقر هستند که موفق به ایجاد بیش از ۱۲ هزار اشتغال تخصصی شده‌اند؛ این شرکت‌ها به‌طور دقیق در نقشه فناوری ما جانمایی شده‌اند.
با توجه به افزایش چشمگیر تقاضا و ارزش افزوده این منطقه، در حال گسترش اراضی و فاز‌های جدید ناحیه نوآوری هستیم. ما دست روی دست نگذاشته‌ایم؛ معتقدیم باید نقاط ضعف را برطرف، نقاط قوت را تقویت و اکوسیستم نوآوری و فناوری را چنان توسعه دهیم که هزینه‌ها و خسارت‌های تحریم و فشار‌های خارجی به حداقل ممکن برسد.
انتهای پیام/
