توسعه فناوری‌های دانش‌بنیان برای مدیریت آب و مقابله با سرمازدگی در کشاورزی/ سنسور‌های بومی در مسیر توسعه بازار

به گزارش خبرگزاری آنا، توسعه فناوری‌های نوین در بخش کشاورزی طی سال‌های اخیر به یکی از مسیر‌های مهم برای افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید و مدیریت منابع محدود آب تبدیل شده است؛ با این حال، پایین بودن ضریب نفوذ فناوری در میان کشاورزان و برخی موانع اقتصادی و مالیاتی همچنان از جمله چالش‌های پیش روی شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در این حوزه محسوب می‌شود.

میترا سادات اسمعیل‌زاده حسینی، فعال حوزه دانش‌بنیان کشاورزی، در گفت‌و‌گو با خبرنگاراقتصادی آنا با اشاره به فعالیت‌های این مجموعه در زمینه توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی اظهار کرد: یکی از مشکلات جدی که در تعامل با کشاورزان با آن مواجه هستیم، موضوع مالیات بر ارزش افزوده است. ضریب نفوذ فناوری‌های نوین در بخش کشاورزی هنوز بالا نیست و بسیاری از کشاورزان، حتی کشاورزان پیشرو که علاقه‌مند به استفاده از فناوری هستند، هنگام خرید تجهیزات و خدمات فناورانه با مسئله پرداخت ارزش افزوده مواجه می‌شوند.

وی افزود: در بسیاری از موارد وقتی قیمت یک فناوری به کشاورز اعلام می‌شود و گفته می‌شود که مبلغ ارزش افزوده نیز باید به آن اضافه شود، کشاورز از خرید منصرف می‌شود. این مسئله باعث شده شرکت‌های فعال در این حوزه نیز با چالش مواجه شوند، زیرا از یک سو تمایلی ندارند قیمت واقعی محصول خود را افزایش دهند و از سوی دیگر نمی‌توانند هزینه ارزش افزوده را نادیده بگیرند.

این فعال حوزه دانش‌بنیان کشاورزی ادامه داد: مسئله تنها پرداخت ارزش افزوده نیست؛ برخی کشاورزان نسبت به ثبت اطلاعات و کد ملی خود در سامانه مودیان نیز نگرانی‌هایی دارند. از آنجا که فروش محصولات کشاورزی توسط کشاورزان مشمول معافیت‌های مربوط به ارزش افزوده است، برخی از آنها نگران هستند که ثبت اطلاعاتشان در سامانه مودیان موجب ایجاد تعهدات یا حساسیت‌های مالیاتی جدید برای آنها شود. بنابراین لازم است که با اطلاع رسانی در این خصوص به کشاورزان فرهنگ سازی مورد نیاز انجام شود. 

سامانه هوشمند برای پیش‌بینی و مدیریت سرمازدگی

این فعال حوزه فناوری کشاورزی در ادامه به محصولات دانش‌بنیان این مجموعه اشاره کرد و گفت: یکی از محصولات دانش بنیان تولید شده توسط گروه «سامانه پایش، پیش‌بینی و مدیریت سرمازدگی» است که بخشی از سامانه هوشمند مدیریت یکپارچه آب و کشاورزی محسوب می‌شود و در زمینه پیشگیری و مدیریت خسارت ناشی از سرمازدگی بهاره به کشاورزان کمک می‌کند.

وی افزود: این سامانه با نصب تجهیزات و دستگاه‌های پایش در باغ یا زمین کشاورزی، اطلاعات مورد نیاز را جمع‌آوری کرده و داده‌ها از طریق نرم‌افزار در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد. داده‌ها به صورت مستمر تحلیل می‌شوند و متناسب با بازه زمانی مورد نیاز کشاورز و تشخیص کارشناسان فنی، امکان جمع‌آوری اطلاعات حتی در فواصل زمانی کوتاه فراهم است.

اسمعیل‌زاده حسینی بیان کرد: اطلاعات مربوط به دمای هوا، رطوبت هوا، دمای خاک و رطوبت خاک از جمله چهار پارامتر اصلی هستند که در مدیریت سرمازدگی اهمیت زیادی دارند و از طریق نرم‌افزار به صورت آنلاین در اختیار کشاورز قرار می‌گیرند و کشاورز می‌تواند وضعیت باغ یا زمین خود را از طریق نمودار‌های مختلف رصد کند.

پیش‌بینی کوتاه‌مدت و بلندمدت برای کاهش خسارت

وی ادامه داد: علاوه بر پایش لحظه‌ای، پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت نیز در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد و نیاز سرمایی گیاه به روش‌های مختلف محاسبه می‌شود. در نهایت، سامانه زمان مناسب برای آغاز عملیات مقابله با سرمازدگی را به کشاورز اعلام می‌کند تا عملیات در بهترین زمان ممکن انجام شود.

این فعال حوزه دانش‌بنیان کشاورزی با اشاره به استفاده از روش‌های کم‌هزینه در کنار فناوری‌های نوین گفت: کشاورزان می‌توانند پس از دریافت هشدار و تعیین زمان مناسب مقابله با سرما، از روش‌های ساده و کم‌هزینه برای مدیریت باغ استفاده کنند. به عنوان نمونه، یکی از روش‌هایی که در برخی باغ‌ها مورد استفاده قرار گرفته، استفاده از پوست پسته و ترکیب آن با گازوئیل و آب است که با ایجاد اشتعال در نقاط مشخص باغ، گرمای مورد نیاز برای کاهش اثر سرمازدگی ایجاد می‌شود اما نکته مهم زمان دقیق اجرای عملیات است که نتیجه دهی را تضمین می کند و این زمان از طریق سامانه مذکور قابل تشخیص می شود. 

وی خاطرنشان کرد: این سامانه در زمینه مقابله با سرمازدگی بهاره نتایج قابل توجهی داشته است و در برخی باغ‌هایی که از این فناوری استفاده کرده‌اند، گزارش‌های میدانی از کاهش قابل توجه خسارت و حتی پیشگیری کامل از سرمازدگی ارائه شده است. بخش قابل توجهی از این موارد مربوط به ماه‌های فروردین و اردیبهشت و دوره سرمازدگی بهاره است.

تولید سنسور‌های بومی برای مدیریت مصرف آب

اسمعیل‌زاده حسینی با اشاره به یکی دیگر از محصولات جدید این شرکت گفت: در حوزه مدیریت مصرف آب نیز فعالیت‌های گسترده‌ای انجام داده‌ایم و یکی از محصولات جدید شرکت، سنسور‌های رطوبت خاک در مدل‌های مختلف است.

وی افزود: سنسور‌های خازنی، مقاومتی، FDR و بلوک گچی از جمله محصولاتی هستند که در این مجموعه توسعه داده شده‌اند و می‌توانند در گلخانه‌ها، باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی برای مدیریت دقیق‌تر آبیاری مورد استفاده قرار گیرند.

این فعال حوزه دانش‌بنیان کشاورزی با اشاره به وابستگی گذشته این بخش به نمونه‌های خارجی اظهار کرد: بخش قابل توجهی از سنسور‌های مورد استفاده در این حوزه پیش از این از خارج از کشور تأمین می‌شدند که علاوه بر قیمت بالا، موجب خروج ارز می‌شدند و در بسیاری از موارد نیز پشتیبانی فنی مناسبی برای آنها وجود نداشت.

وی ادامه داد: در برخی موارد کشاورزان اعلام کرده‌اند که سنسور‌های خارجی خریداری‌شده پس از مدتی به دلیل شرایط خاص خاک، از جمله شوری بالا و میزان بالای EC، دچار مشکل شده‌اند و امکان دریافت پشتیبانی فنی مناسب نیز برای آنها وجود نداشته است.

سنسور‌های بومی در مسیر توسعه بازار

اسمعیل‌زاده حسینی با بیان اینکه سنسور‌های جدید این شرکت به تازگی وارد بازار شده‌اند، گفت: در حوزه سنسور‌های FDR، نمونه تولیدشده در داخل کشور را توسعه داده‌ایم و از آن در گلخانه‌ها و زمین‌های کشاورزی استفاده شده است. این محصول با وجود اینکه مدت کوتاهی است وارد بازار شده، با استقبال خوبی از سوی کشاورزان مواجه شده است.

وی تأکید کرد: این فناوری محدود به یک نوع محصول یا یک محیط کشت خاص نیست و می‌تواند در بخش‌های مختلف کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد. اکنون در مناطقی مانند سمیرم که بخش قابل توجهی از فعالیت کشاورزی آن به باغ‌های سیب اختصاص دارد، استقبال خوبی از استفاده از این فناوری صورت گرفته است.

کاهش مصرف آب با پایش دقیق رطوبت خاک

این فعال حوزه فناوری کشاورزی درباره اهمیت این فناوری در مدیریت منابع آب گفت: مسئله آبیاری امروز برای تمام کشاورزان اهمیت دارد و در برخی محصولات مانند پسته، به دلیل ارزش اقتصادی محصول، توجه بیشتری به مدیریت دقیق آب صورت می‌گیرد؛ اما در مجموع تمام کشاورزان با محدودیت منابع آبی مواجه هستند و به همین دلیل سنجش دقیق رطوبت خاک می‌تواند نقش مهمی در تعیین زمان و میزان آبیاری داشته باشد.

وی افزود: این سنسور‌ها در گلخانه‌ها نیز کاربرد قابل توجهی دارند. برای نمونه، در یکی از گلخانه‌هایی که کشت بادمجان در آن انجام می‌شود، استفاده از این سنسور‌ها موجب کاهش دوره آبیاری شده است؛ به این معنا که با پایش دقیق‌تر وضعیت رطوبت خاک، میزان و دفعات آبیاری مدیریت شده و در نهایت هزینه‌های مربوط به آبیاری نیز کاهش یافته است.

اسمعیل‌زاده حسینی ادامه داد: استقبال کشاورزان از این فناوری به گونه‌ای بوده که برخی از استفاده‌کنندگان، شرکت و محصول را به همکاران خود معرفی کرده‌اند و درخواست‌هایی برای نصب این سنسور‌ها در گلخانه‌های دیگر نیز مطرح شده است.

توسعه فناوری با سرمایه‌گذاری داخلی

وی در پاسخ به این پرسش که آیا توسعه این فناوری‌ها با حمایت دولت، دانشگاه‌ها یا نهاد‌های دیگر انجام شده است، اظهار کرد: تاکنون بخش عمده مسیر از ایده‌پردازی و تحقیق و توسعه تا تولید محصول توسط خود مجموعه طی شده است.

این فعال حوزه دانش‌بنیان کشاورزی گفت: فعالیت‌های تحقیق و توسعه این محصولات همچنان ادامه دارد، زیرا فناوری‌های حوزه کشاورزی محصولاتی نیستند که پس از یک بار تولید، فرآیند توسعه آنها به پایان برسد و لازم است به صورت مستمر روی آنها تحقیق و توسعه انجام شود.

وی افزود: تاکنون برای سنسور‌های جدید رطوبت خاک حمایت مستقیمی دریافت نکرده‌ایم، اما با برخی مجموعه‌های دولتی در حال رایزنی هستیم و از ظرفیت صندوق نوآوری و شکوفایی و مجموعه‌های مرتبط نیز برای دریافت حمایت‌های مورد نیاز استفاده می‌کنیم.

اسمعیل‌زاده حسینی خاطرنشان کرد: این شرکت در گذشته برای توسعه سامانه هوشمند خود از برخی حمایت‌های صندوق نوآوری و شکوفایی و ستاد‌های زیرمجموعه آن بهره‌مند شده است، اما سنسور‌های جدید رطوبت خاک به دلیل تازگی محصول، تاکنون از حمایت مشابهی برخوردار نشده‌اند.

وی تأکید کرد: تداوم حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه کشاورزی می‌تواند به توسعه فناوری‌های بومی، کاهش وابستگی به تجهیزات خارجی، مدیریت مصرف آب و افزایش بهره‌وری در تولید محصولات کشاورزی کمک کند.