آمریکا باید تا پایان سپتامبر ۲۰۲۶ از عراق خارج شود/ تأکید مقاومت بر استقلال بغداد

«امیر موسوی» تحلیلگر ارشد مسائل عراق، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا، اظهار کرد: میان دولت محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر سابق عراق، و آمریکا درباره خروج نیرو‌های نظامی آمریکایی از عراق توافقی صورت گرفت. این توافق سال گذشته امضا شد و قرار بر این بود که روند اجرای آن تا پایان سپتامبر ۲۰۲۶ به سرانجام برسد.

وی افزود: آمریکایی‌ها در همین چارچوب، بخشی از نیرو‌های خود را از پایگاه عین‌الاسد و برخی مناطق جنوب و مرکز عراق به سمت اقلیم کردستان منتقل کردند. بخش قابل توجهی از نیرو‌های نظامی آمریکا نیز در این مناطق متمرکز شده‌اند.

سفارت آمریکا تقریباً تخلیه شده است

این دیپلمات پیشین ایرانی ادامه داد: سفارت آمریکا در بغداد نیز تقریباً تخلیه شده و تنها نیرو‌های حفاظتی و نیرو‌های محدودی در آن حضور دارند. البته وضعیت این سفارتخانه از سوی برخی ناظران، شخصیت‌ها و نخبگان عراقی مورد انتقاد قرار گرفته است؛ چراکه آنها معتقدند این مجموعه صرفاً یک سفارتخانه نیست و از امکاناتی همچون فرودگاه، سامانه‌های پدافندی و تجهیزات لجستیکی برخوردار است.

وی یادآور شد: آمریکا علاوه بر سفارت خود در بغداد، یک مرکز پشتیبانی در فرودگاه بغداد، موسوم به پایگاه ویکتوریا، نیز در اختیار دارد که مجموع این موارد نشان‌دهنده ابعاد گسترده حضور نظامی آمریکا در عراق است.

پایگاه حریر؛ مرکز اصلی نیرو‌های آمریکایی در اقلیم کردستان

کارشناس ارشد مسائل عراق با اشاره به حضور نیرو‌های آمریکایی در اقلیم کردستان عراق تصریح کرد: اکنون پایگاه حریر در اربیل به یکی از مراکز اصلی حضور نیرو‌های آمریکایی تبدیل شده و نیرو‌های نظامی متفرقه آمریکا در این منطقه متمرکز شده‌اند. علاوه بر آن، سفارت و کنسولگری آمریکا در عراق نیز فعال هستند.

وی ادامه داد: باید دید در پایان سپتامبر ۲۰۲۶، آمریکایی‌ها واقعاً این مناطق را تخلیه خواهند کرد یا خیر؛ چراکه طبق توافق انجام‌شده، قرار است وضعیت نظامی آمریکا در عراق در این تاریخ پایان یابد و نیرو‌های نظامی این کشور از عراق خارج شوند، نه اینکه صرفاً از مناطق مرکزی و جنوبی به اقلیم کردستان منتقل شوند.

شرط گروه‌های مقاومت برای خلع سلاح

وی درباره بحث خلع سلاح گروه‌های مقاومت در عراق توضیح داد: دولت عراق اعلام کرده است که همزمان با تخلیه نیرو‌های نظامی آمریکا، گروه‌های مقاومت نیز باید خلع سلاح شوند. با این حال، گروه‌های مقاومت برای پذیرش این موضوع شروطی را مطرح کرده‌اند.

موسوی افزود: یکی از مهم‌ترین شروط آنها این است که حضور تمامی نیرو‌های نظامی خارجی در عراق پایان یابد. برای نمونه، حتی حضور نظامی ترکیه در شمال عراق نیز باید خاتمه پیدا کند. در حال حاضر، حدود ۳۷ پایگاه نظامی ترکیه در شمال عراق وجود دارد که از نگاه گروه‌های مقاومت، این حضور نیز باید پایان یابد.

وی همچنین به حضور گروه‌های مسلح مخالف کشور‌های منطقه در اقلیم کردستان اشاره کرده تصریح نمود: گروه‌های مسلح مخالف جمهوری اسلامی ایران که در اقلیم کردستان عراق حضور دارند، همچنین گروه‌های مخالف ترکیه در این منطقه، از دیگر موضوعاتی هستند که گروه‌های مقاومت خواستار تعیین تکلیف آنها شده‌اند.

تأکید مقاومت بر استقلال مالی و هوایی عراق

موسوی با اشاره به یکی دیگر از شروط گروه‌های مقاومت اظهار کرد: آنها همچنین تأکید دارند که منابع و اموال عراق باید در اختیار دولت این کشور قرار گیرد و بغداد از استقلال مالی برخوردار باشد.

وی توضیح داد: در حال حاضر، درآمد‌های نفتی عراق در خزانه آمریکا نگهداری می‌شود و با درخواست دولت عراق، این منابع به بغداد منتقل می‌شود. این وضعیت باعث شده دولت عراق برای اجرای بسیاری از پروژه‌ها با محدودیت مواجه باشد و در مواردی نیازمند موافقت آمریکا باشد.

این دیپلمات پیشین ایرانی ادامه داد: معمولاً پرداخت حقوق کارکنان و برخی پروژه‌های کوچک انجام می‌شود، اما در حوزه‌هایی مانند حل مشکل برق، تجهیز نیرو‌های مسلح به برخی انواع تسلیحات و توسعه صنایع سنگین از جمله پتروشیمی و فولاد، همچنین برخی طرح‌های کشاورزی، محدودیت‌هایی وجود دارد. به همین دلیل، یکی از مطالبات گروه‌های مقاومت، استقلال مالی عراق و در اختیار داشتن کامل منابع این کشور است.

موسوی درباره حاکمیت هوایی عراق نیز گفت: گروه‌های مقاومت تأکید دارند که حاکمیت عراق باید در زمین و آسمان این کشور برقرار باشد و اجازه داده نشود آسمان عراق به جولانگاه نیرو‌های هوایی آمریکا و رژیم صهیونیستی تبدیل شود.

بغداد و مقاومت؛ مذاکره به جای تقابل؟

وی در ادامه گفت: پس از مطرح شدن این شروط، قرار است دولت عراق و گروه‌های مقاومت درباره نحوه تحویل سلاح‌ها، تخلیه پایگاه‌ها و سایر مسائل مرتبط به توافق برسند؛ اما دولت عراق تاکنون این شروط را به طور کامل نپذیرفته است.

موسوی افزود: در مقاطعی حتی تهدید‌هایی درباره خلع سلاح گروه‌های مقاومت با استفاده از زور مطرح شده است. با این حال، اکنون گروهی با عنوان «گروه ملی» و با حضور شخصیت‌های مختلف ملی‌گرا و برخی اسلام‌گرایان، جلساتی را برای ایجاد گفت‌وگویی آرام میان دولت عراق و گروه‌های مقاومت برگزار کرده است.

وی اظهار کرد: این گروه هفته گذشته توصیه‌هایی را در این زمینه مطرح کرد، اما تاکنون این توصیه‌ها و قطعنامه‌های مطرح‌شده مورد توجه جدی دولت عراق قرار نگرفته است. البته برخی گروه‌های مقاومت از این روند حمایت کرده‌اند.

خلع سلاح اجباری مقاومت؛ سناریویی پرهزینه برای بغداد

کارشناس ارشد مسائل عراق در پاسخ به پرسشی درباره موضع گروه‌های مقاومت عراق، از جمله حزب‌الله عراق، در برابر احتمال خلع سلاح گفت: تصور نمی‌کنم بتوان این گروه‌ها را با زور خلع سلاح کرد. این گروه‌ها امکانات قابل توجهی دارند و بسیاری از ساختار‌ها و امکانات آنها نیز مخفی است.

وی ادامه داد: برای مثال، درباره حزب‌الله عراق به‌سادگی نمی‌توان مسئولان یا محل استقرار امکانات این گروه را شناسایی کرد. سایر گروه‌ها نیز تا حد زیادی ساختار‌های مخفی دارند و به همین دلیل برخورد قهری با آنها آسان نیست.

این کارشناس مسائل راهبردی افزود: بنابراین، اگر دولت عراق تصمیم بگیرد با زور با این گروه‌ها برخورد کند، بعید است این اقدام به نفع دولت باشد. شخصیت‌هایی مانند هادی العامری و دیگر چهره‌های سیاسی نیز تمایل چندانی به برخورد شدید با گروه‌های مقاومت ندارند؛ چراکه چنین اقدامی می‌تواند پایگاه اجتماعی آنها را تضعیف کند.

احتمال شکل‌گیری تنش در عراق

موسوی با اشاره به مخالفت بخشی از جامعه عراق با خلع سلاح اجباری گروه‌های مقاومت گفت: می‌توان گفت بخش قابل توجهی از مردم مناطق مرکزی و جنوبی عراق با این اقدام مخالف هستند، هرچند گروه‌هایی نیز از خلع سلاح حمایت می‌کنند. در چنین شرایطی، احتمال ایجاد یک وضعیت آشفته و افزایش تنش در عراق وجود دارد.

وی تأکید کرد: در این میان، موضع‌گیری مرجعیت دینی اهمیت زیادی خواهد داشت. در لحظات حساس، نظر مرجعیت می‌تواند تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر تحولات عراق داشته باشد، به‌ویژه در موضوع مقاومت؛ چراکه گروه‌های مقاومت و برخی جریان‌های سیاسی به فتوای مرجعیت درباره تشکیل و فعالیت این گروه‌ها استناد می‌کنند.

احتمال انشعاب در نیرو‌های مسلح عراق

موسوی در پایان خاطرنشان کرد: اگر مرجعیت در این زمینه موضعی اتخاذ کند، چه موافق و چه مخالف، می‌تواند بر آینده تحولات عراق تأثیرگذار باشد؛ هم از نظر حفظ آرامش داخلی و هم در زمینه رویارویی احتمالی میان دولت و نیرو‌های مقاومت  البته نیرو‌های رسمی و ارتش عراق نیز لزوماً تمایل زیادی به چنین برخوردی ندارند و احتمال انشعاب و تشدید اختلافات در میان نیرو‌های مسلح وجود دارد؛ چراکه همه نیرو‌های مسلح عراق با برخورد با نیرو‌های مقاومت موافق نیستند.