همزیستی انسان و ماشین؛ مراقب نظم و دقت فریبنده هوش مصنوعی باشید

به گزارش خبرگزاری آنا، دکتر حامد افشاری معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی در سومین همایش کنفرانس ملی و نخستین کنفرانس بین‌المللی هوش مصنوعی و اینترنت اشیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس با موضوع «کار تمام شد؛ زنده باد کار» به تشریح آثار تحول‌آفرین هوش مصنوعی بر آینده کار، دانشگاه و مهارت‌های انسانی پرداخت.

وی با اشاره به سرعت روزافزون توسعه ابزار‌های هوش مصنوعی اضافه کرد: امروز ابزار‌های هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف از جمله تولید نرم‌افزار، پردازش و تحلیل داده‌ها با سرعت قابل توجهی در حال پیشرفت هستند و همین موضوع موجب شده بخشی از فعالیت‌هایی که پیش از این به نیروی انسانی بیشتری نیاز داشت، با تعداد بسیار کمتری از افراد انجام شود.

معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی افزود: نمونه‌های متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد هوش مصنوعی در حال افزایش سرعت پردازش، تحلیل اطلاعات و تولید محتواست و کاری که در گذشته به همکاری چندین نفر نیاز داشت، اکنون می‌تواند با استفاده از ابزار‌های هوشمند در زمان بسیار کوتاه‌تری انجام شود.

افشاری متذکر شد: این تحول یک سؤال اساسی را پیش روی ما قرار می‌دهد؛ اگر کار در حال تغییر است، نقش دانشگاه نیز باید تغییر کند؛ بنابراین شاید بتوان گفت «کار تمام شد، زنده باد دانشگاه»، اما دانشگاهی که قرار است در آینده موفق باشد، دانشگاهی است که متفاوت فکر کند، متفاوت برنامه‌ریزی کند و متناسب با شرایط جدید وارد عرصه شود.

وی با اشاره به ظرفیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی در زمینه داده و هوش مصنوعی گفت: دانشگاه آزاد اسلامی به دلیل گستردگی و پراکندگی واحد‌های دانشگاهی، حجم قابل توجهی از اطلاعات و داده در اختیار دارد که می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه سامانه‌های هوشمند فراهم کند. ایجاد سامانه‌های هوش مصنوعی فارسی‌زبان و استفاده از داده‌های دانشگاهی برای پردازش و تصمیم‌سازی، از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب به آن دست یافت.

معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: اطلاعات مربوط به اعضای هیئت علمی، دانشجویان، پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها، فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی و سایر داده‌های دانشگاهی، در صورت تجمیع، پردازش و تحلیل صحیح، می‌تواند به یک سرمایه ارزشمند برای تصمیم‌گیری و ارائه خدمات هوشمند تبدیل شود.

افشاری با بیان اینکه هوش مصنوعی می‌تواند بسیاری از فعالیت‌های سنتی دانشگاه را متحول کند، تبیین کرد: باید درباره تعریف جدید بسیاری از فرآیند‌ها فکر کنیم. برای مثال، ممکن است در آینده مفهوم حضور استاد یا شیوه ارائه خدمات آموزشی به شکل امروز نباشد و شکل جدیدی پیدا کند. مهم این است که چشم‌انداز روشنی از آینده داشته باشیم و از هم‌اکنون برای آن برنامه‌ریزی کنیم.

وی، یکی از مهم‌ترین الزامات استفاده از هوش مصنوعی را برخورداری از تفکر انتقادی دانست و تشریح کرد: نباید اجازه دهیم هوش مصنوعی ما را فریب دهد. یکی از خطرات این است که یک پاسخ اشتباه، به دلیل آنکه بسیار منظم، دقیق و حرفه‌ای ارائه شده است، از سوی کاربر پذیرفته شود. اگر فرد متخصص نباشد یا قدرت ارزیابی نداشته باشد، ممکن است مسیر تصمیم‌گیری او تغییر کند.

معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: بنابراین انسان در کنار هوش مصنوعی باید همچنان نقش نظارتی و تخصصی خود را حفظ کند و بتواند خروجی‌های هوش مصنوعی را ارزیابی و اعتبارسنجی کند.

وی با اشاره به تفاوت هوش مصنوعی با فناوری‌های پیشین افزود: اگر کامپیوتر قدرت محاسبه انسان را افزایش داد و اینترنت قدرت اتصال و دسترسی به اطلاعات را افزایش داد، هوش مصنوعی در حال افزایش توانایی‌های شناختی و مولد انسان است. به همین دلیل، هوش مصنوعی را نمی‌توان صرفاً یک فناوری جدید دانست؛ بلکه با یک تغییر پارادایم مواجه هستیم.

معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: با گسترش هوش مصنوعی، به نوعی «فراوانی هوش» در حال شکل‌گیری است. وقتی هوش و توانایی پردازش و تولید محتوا به شکل گسترده و ارزان در دسترس قرار می‌گیرد، برخی مهارت‌های سنتی دیگر کمیاب نخواهند بود و در مقابل، مهارت‌هایی مانند قضاوت، معنا دادن، انتخاب کردن و ایجاد ارتباط انسانی ارزش بیشتری پیدا می‌کنند.

وی تأکید کرد: در جهانی که محتوا فراوان است، «معنا» کمیاب می‌شود و در جهانی که اطلاعات فراوان است، «قضاوت» اهمیت پیدا می‌کند. دیگر صرفاً دانستن کافی نیست؛ بلکه باید بتوانیم از میان حجم زیادی از اطلاعات، گزینه درست را انتخاب کنیم.

افشاری با تأکید بر ضرورت حرکت دانشگاه از «دانایی» به سمت «توانایی» بیان کرد: دانشگاه در پارادایم سنتی بیشتر به دنبال انتقال دانایی بوده است، اما دانشگاه آینده باید علاوه بر دانش، توانایی ایجاد کند؛ یعنی فرد بتواند یک مسئله واقعی را شناسایی کند، برای آن راه‌حل پیدا کند و آن راه‌حل را به اجرا برساند.

وی افزود: در شرایط جدید، رقابت انسان و ماشین لزوماً به معنای جایگزینی کامل انسان نیست، بلکه نوعی همزیستی میان انسان و ماشین شکل خواهد گرفت. در این شرایط، ارزش انسان در حوزه‌هایی مانند انتخاب، قضاوت، خلاقیت، همدلی، ارتباط و حل مسائل پیچیده بیشتر آشکار می‌شود.

معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اهمیت مهارت‌های ارتباطی و کار تیمی در نسل جدید مطرح کرد: دانشگاه موفق آینده دانشگاهی است که علاوه بر آموزش تخصص، ارتباطات انسانی، کار تیمی، همدلی، نحوه فکر کردن، قضاوت کردن و انتخاب کردن را نیز آموزش دهد.

افشاری ادامه داد: اگر قرار باشد دانشگاه صرفاً فرمول‌ها و اطلاعاتی را آموزش دهد که هوش مصنوعی می‌تواند به‌سرعت در اختیار افراد قرار دهد، نقش سنتی دانشگاه کم‌رنگ خواهد شد؛ بنابراین باید کار‌های جدیدی را تعریف کنیم و دانشجویان را برای رقابت و همکاری در آینده‌ای آماده کنیم که انسان و ماشین در کنار یکدیگر فعالیت خواهند کرد.

وی درباره آینده پژوهش نیز گفت: پژوهشگر آینده باید بیش از گذشته به سمت تفکر انتقادی حرکت کند؛ چراکه در محیطی سرشار از اطلاعات و پاسخ‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی، توانایی تشخیص اطلاعات درست از نادرست و انتخاب مسیر مناسب، اهمیت بسیار زیادی خواهد داشت.

معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی همچنین بر ضرورت حرکت سازمان‌ها به سمت مفهوم «AI Native» تأکید کرد و گفت: در شرایط امروز دیگر نمی‌توان هوش مصنوعی را صرفاً به عنوان یک ابزار جانبی به فرآیند‌های قدیمی اضافه کرد. باید از ابتدا فرآیند‌ها و فعالیت‌ها را با نگاه هوش مصنوعی طراحی کنیم و این مفهوم را در ساختار سازمان‌ها و شرکت‌ها جدی بگیریم.

وی خاطرنشان کرد: دانشگاه‌ها نیز باید خود را با این تغییر هماهنگ کنند و به جای اینکه صرفاً رشته‌های تخصصی را به شکل سنتی ارائه دهند، ترکیب تخصص و هوش مصنوعی را مورد توجه قرار دهند. به عنوان نمونه، پزشک آینده باید علاوه بر دانش پزشکی، توانایی کار با هوش مصنوعی را داشته باشد و همین رویکرد باید در مهندسی، کشاورزی، علوم انسانی و سایر حوزه‌ها دنبال شود.

معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی در پایان گفت: در آینده، تفاوت افراد صرفاً در میزان دانشی که دارند نخواهد بود؛ بلکه در نوع سؤالاتی که می‌پرسند، ارزش‌هایی که دنبال می‌کنند، مسئولیت‌هایی که می‌پذیرند و آینده‌ای که انتخاب می‌کنند، رقم خواهد خورد.

وی افزود: در کنار هوش مصنوعی که استفاده از آن اجتناب‌ناپذیر است، باید بتوانیم انتخاب‌های درست داشته باشیم و از این فناوری به بهترین شکل استفاده کنیم تا بتوانیم آینده‌ای بهتر برای خود، دانشگاه و جامعه بسازیم.