دور کمر؛ شاخصی ساده برای شناسایی چاقی
وقتی گرمای هوا فراتر از عدد دماسنج احساس میشود
به گزارش خبرگزاری آنا؛ دمای هوا یکی از مهمترین شاخصهای شرایط گرمایی است، اما بهتنهایی نشان نمیدهد بدن تا چه اندازه برای خنکشدن تحت فشار قرار گرفته است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) میگوید مقدار گرمایی که در بدن ذخیره میشود، به ترکیبی از عوامل بستگی دارد؛ از جمله دمای بالا، رطوبت، جریان کم هوا، تابش حرارتی، لباس و گرمایی که بدن از محیط دریافت میکند. پیامدهای گرما فقط به شدت آن بستگی ندارد؛ زمان وقوع و مدت رویداد گرمایی و میزان سازگاری جمعیت، زیرساختها و نهادهای محلی با اقلیم نیز در میزان این پیامدها نقش دارند؛ بنابراین دو محیط با دمای یکسان، لزوما فشار یکسانی بر بدن وارد نمیکنند. یکی از مهمترین تفاوتها نیز مقدار رطوبت هواست.
چرا رطوبت اهمیت دارد؟
بدن برای خنکشدن، بخشی از گرمای خود را از طریق تعریق و تبخیر عرق از دست میدهد. اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) توضیح میدهد که در هوای مرطوب، تبخیر عرق کندتر میشود؛ در نتیجه یکی از مهمترین مسیرهای دفع گرمای بدن کارایی کمتری پیدا میکند. به همین دلیل NOAA تأکید میکند که فقط گرما یا فقط رطوبت تعیینکننده نیست، بلکه ترکیب این دو اهمیت دارد.
برای بیان اثر همزمان دما و رطوبت، NOAA از شاخصی به نام «شاخص گرما» (Heat Index) استفاده میکند. این شاخص دمای هوا و رطوبت نسبی را با هم در نظر میگیرد تا دمای ظاهری یا همان حسی (apparent temperature) را برآورد کند؛ یعنی معیاری برای بیان میزان گرمایی که در این شرایط احساس میشود. برای مثال، در جدول NOAA، دمای ۳۸ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی ۴۰ درصد، شاخص گرمای ۴۳ درجه سانتیگراد را نشان میدهد. این مقدار برای شرایط سایه محاسبه شده و NOAA هشدار میدهد تابش مستقیم خورشید میتواند شاخص گرما را تا حدود ۸ درجه سانتیگراد دیگر افزایش دهد.
البته این عدد به معنای آن نیست که دمای واقعی بدن به ۴۳ درجه رسیده است؛ شاخص گرما ابزاری برای بیان اثر ترکیبی دما و رطوبت بر شرایط گرمایی بدن است.
بدن چگونه خودش را خنک میکند؟
NOAA توضیح میدهد بدن انسان برای دفع گرمای اضافی چند راه در اختیار دارد: تغییر در گردش خون، تعریق و در نهایت نفسنفسزدن. در شرایط گرما، بدن با افزایش جریان خون در سطح پوست تلاش میکند بخشی از حرارت را به محیط منتقل کند. قلب خون بیشتری پمپاژ میکند، رگهای خونی گشاد میشوند و خون بیشتری به مویرگهای نزدیک سطح پوست میرسد. در این شرایط، بخشی از گرمای بدن میتواند از طریق تابش و همرفت به محیط منتقل شود. منظور از همرفت، انتقال گرما از سطح پوست به هوای اطراف است.
اما در گرمای شدید، تعریق اهمیت ویژهای پیدا میکند. عرق هنگام تبخیر، گرما را از سطح پوست میگیرد و به خنکشدن بدن کمک میکند. به همین دلیل، وقتی رطوبت هوا بالا باشد و تبخیر عرق دشوارتر شود، یکی از مهمترین مسیرهای دفع گرما نیز کارایی خود را از دست میدهد.
وقتی بدن دیگر نمیتواند گرما را دفع کند
WHO میگوید اگر بدن نتواند دمای داخلی خود را تنظیم و گرمای اضافی را دفع کند، خطر خستگی گرمایی و گرمازدگی افزایش مییابد. تلاش بدن برای خنکشدن همچنین به قلب و کلیهها فشار وارد میکند. به همین دلیل گرمای شدید میتواند بیماریهای قلبیعروقی، تنفسی، روانی و دیابت را تشدید کند و خطر آسیب حاد کلیه را افزایش دهد. گرمازدگی نیز یک وضعیت اورژانسی پزشکی با خطر مرگ بالاست.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) نیز میگوید هر فردی ممکن است در هوای گرم دچار بیماری مرتبط با گرما شود، اما برخی گروهها آسیبپذیرترند؛ از جمله افراد ۶۵ ساله و بالاتر، نوزادان و کودکان خردسال، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماری قلبی و کسانی که در فضای باز کار یا ورزش میکنند.
گرمای شبانه هم مهم است
خطر گرما فقط به داغترین ساعت روز محدود نمیشود. WHO توضیح میدهد که دورههای طولانی دمای بالای روز و شب میتوانند فشار تجمعی بر بدن ایجاد کنند و خطر بیماری و مرگ را افزایش دهند. به همین دلیل موج گرما فقط مجموعهای از چند بعدازظهر بسیار داغ نیست؛ ادامهدار بودن شرایط گرم در شب نیز اهمیت دارد.
WHO همچنین گزارش میدهد که مرگومیر مرتبط با گرما در افراد بالای ۶۵ سال بین دورههای ۲۰۰۰–۲۰۰۴ و ۲۰۱۷–۲۰۲۱ حدود ۸۵ درصد افزایش یافته است. برآوردهای مورد استناد این سازمان نشان میدهد در فاصله سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹، سالانه حدود ۴۸۹ هزار مرگ مرتبط با گرما در جهان رخ داده است.
چگونه خطر گرما را کمتر کنیم؟
راهکارهای پیشگیری، بیش از آنکه پیچیده باشند، به کاهش مواجهه و کمک به خنکماندن بدن مربوطاند. WHO توصیه میکند در گرمترین ساعات روز از فعالیت شدید و حضور غیرضروری در فضای باز پرهیز شود و تا حد امکان در سایه یا محیط خنک ماند. پوشیدن لباس سبک و گشاد، خنککردن پوست و نوشیدن منظم آب نیز از توصیههای این سازمان است.
CDC نیز بر ماندن در سایه، استراحت در هوای گرم، انجام فعالیتهای بیرونی در ساعات خنکتر و توجه به علائم بیماریهای مرتبط با گرما تأکید دارد. گرفتگی عضلانی، تعریق شدید، تنگی نفس، سرگیجه، سردرد، ضعف و تهوع از جمله علائمی هستند که این سازمان برای داغشدن بیش از حد بدن ذکر میکند.
در نهایت، آنچه یک روز گرم را خطرناک میکند فقط عدد روی دماسنج نیست. بدن باید بتواند گرمای تولیدشده و گرمای دریافتشده از محیط را دفع کند؛ هر عاملی که این فرایند را دشوارتر کند، از رطوبت و تابش گرفته تا مدت مواجهه و وضعیت سلامت فرد، میتواند فشار گرمایی را افزایش دهد. به همین دلیل، برای درک خطر گرما باید به جای یک عدد منفرد، مجموعهای از شرایط محیطی و انسانی را در نظر گرفت.
انتهای پیام/
