چرا قیمت رم اینقدر بالا رفته و چه زمانی ارزان میشود؟
به گزارش خبرگزاری آنا بازار جهانی حافظه که سالها با روندی نسبتاً قابل پیشبینی و کاهشی در قیمت محصولات مصرفی همراه بود، اکنون تحت فشار تقاضای سنگین صنعت هوش مصنوعی قرار گرفته است. بخش قابلتوجهی از ظرفیت تولید شرکتهایی مانند سامسونگ، اسکی هاینیکس و مایکرون به حافظههای مورد استفاده در مراکز داده و شتابدهندههای هوش مصنوعی اختصاص یافته و همین مسئله عرضه حافظههای موردنیاز رایانههای شخصی و دیگر محصولات الکترونیکی را محدودتر کرده است.
رم چیست و چرا اهمیت دارد؟
رم یا حافظه دسترسی تصادفی یکی از اجزای اصلی هر رایانه و گوشی هوشمند است که دادههای موردنیاز پردازنده را برای دسترسی سریع در خود نگه میدارد. اطلاعات بهطور دائمی روی حافظه ذخیرهسازی دستگاه قرار دارد، اما سرعت این حافظه برای پاسخگویی مستقیم به نیازهای پردازنده کافی نیست؛ به همین دلیل رم بین حافظه ذخیرهسازی و پردازنده قرار میگیرد و دادههایی را که قرار است بلافاصله پردازش شوند، موقتاً در اختیار پردازنده قرار میدهد.
هرچه ظرفیت رم بیشتر باشد، داده بیشتری میتواند همزمان در دسترس پردازنده باقی بماند و سیستم در اجرای چند برنامه یا پردازشهای سنگین عملکرد روانتری خواهد داشت. به همین دلیل، افزایش قیمت رم فقط مشکل کاربران رایانههای شخصی نیست و در صورت ادامه این روند میتواند هزینه تولید گوشیهای هوشمند، تبلتها، لپتاپها و دیگر محصولات الکترونیکی را نیز افزایش دهد.
چه شرکتهایی بیشترین رم جهان را تولید میکنند؟
بازار جهانی رم در اختیار تعداد محدودی از شرکتهای بزرگ قرار دارد و سامسونگ، اسکی هاینیکس و مایکرون بخش عمده تولید حافظههای DRAM را در اختیار دارند. تولید این تراشهها به کارخانههای بسیار پیشرفته، تجهیزات دقیق و سرمایهگذاری چند میلیارد دلاری نیاز دارد و افزایش سریع ظرفیت تولید نیز فرایندی زمانبر است.
حافظه رم در انواع مختلفی تولید میشود. در رایانههای شخصی معمولاً حافظههای DDR و در گوشیهای هوشمند و دستگاههای کممصرفتر حافظههای LPDDR مورد استفاده قرار میگیرند. در طرف دیگر، حافظه HBM یا حافظه با پهنای باند بالا قرار دارد که برای پردازشهای سنگین مراکز داده و شتابدهندههای هوش مصنوعی طراحی شده است.
HBM از نظر ساختار و کاربرد با رمهای معمولی متفاوت است، اما هر دو به منابع تولیدی مشابهی نیاز دارند. در نتیجه، زمانی که سازندگان حافظه ظرفیت بیشتری را به HBM اختصاص میدهند، بخشی از ظرفیت بالقوه تولید حافظههای مصرفی مانند DDR۵ نیز از بازار خارج میشود. به گفته سانجی مهروترا، مدیرعامل مایکرون، تولید هر واحد HBM تقریباً به سه برابر ظرفیت ویفر موردنیاز برای حافظه DDR۵ مصرفی نیاز دارد.
قیمت رم چقدر افزایش یافته است؟
روند قیمت حافظههای DDR۵ در ۱۸ ماه گذشته نشان میدهد که افزایش قیمت تنها یک نوسان معمول بازار نیست. بر اساس دادههای پایگاه PCPartPicker، قیمت یک کیت شامل دو ماژول ۱۶ گیگابایتی DDR۵-۴۸۰۰ که در ابتدای سال ۲۰۲۵ کمتر از ۱۰۰ دلار قیمت داشت، اکنون به بیش از ۴۰۰ دلار رسیده است. در بخش مدلهای سریعتر نیز شرایط حتی شدیدتر است. یک کیت ۳۲ گیگابایتی DDR۵-۶۰۰۰ که پیشتر کمی کمتر از ۲۵۰ دلار قیمت داشت، اکنون با قیمتی بالاتر از ۱۲۰۰ دلار دیده میشود؛ رقمی که با قیمت یک لپتاپ کامل مانند مکبوک ایر برابری میکند.
چرا قیمت رم ناگهان اینقدر بالا رفته است؟
پاسخ کوتاه، هوش مصنوعی است. شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی برای آموزش و اجرای مدلهای بزرگ به مراکز داده عظیمی نیاز دارند و این مراکز نیز به حجم بسیار بالایی از حافظه مجهز میشوند.
بازار رم طی سالهای گذشته تقریباً قابل پیشبینی بود. تولیدکنندگان میتوانستند بر اساس میزان فروش سالانه رایانهها، گوشیها و سرورها، نیاز بازار را تخمین بزنند و ظرفیت تولید را متناسب با آن تنظیم کنند. اما رشد سریع هوش مصنوعی این تعادل را برهم زده است، زیرا شرکتهای فناوری با سرمایهگذاریهای بسیار سنگین تلاش میکنند هرچه سریعتر زیرساخت محاسباتی خود را توسعه دهند.
گزارشهایی از صنعت نیمهرساناها نشان میدهد که بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید حافظه برای سالهای آینده از قبل رزرو شده است. به همین دلیل، شرکتهای سازنده رایانه و گوشی ممکن است برای تأمین رم موردنیاز محصولات خود با هزینههای بیشتری مواجه شوند و این افزایش هزینه در نهایت به مصرفکننده منتقل شود.
مراکز داده هوش مصنوعی چه مقدار حافظه مصرف میکنند؟
مقیاس این تقاضا زمانی بهتر مشخص میشود که به مراکز داده هوش مصنوعی نگاه کنیم. برای نمونه، مرکز داده Colossus شرکت xAI در ممفیس که برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی استفاده میشود، طبق برآوردهای منتشرشده صدها هزار پردازنده گرافیکی دارد و هرکدام از این شتابدهندهها به مقدار قابلتوجهی حافظه مجهز هستند.
بر اساس مشخصات گزارششده، این مرکز میتواند شامل حدود ۵۲۰ هزار پردازنده Grace Blackwell ۲۰۰ با حداکثر ۱۹۲ گیگابایت حافظه، ۳۰ هزار پردازنده Grace Blackwell ۳۰۰ با حداکثر ۲۸۸ گیگابایت حافظه و حدود ۳۰ هزار پردازنده H۱۰۰ و H۲۰۰ باشد. اگر این ارقام و حداکثر ظرفیت حافظه را در نظر بگیریم، حجم حافظه مورد استفاده در چنین زیرساختی به بیش از ۱۱۲ میلیون گیگابایت میرسد.
البته این حافظهها مستقیماً قابل استفاده در گوشی یا رایانه شخصی نیستند و از نظر فناوری با رم مصرفی تفاوت دارند، اما برای تولید آنها همچنان به منابع و ظرفیتهای مشابه صنعت حافظه نیاز است. با توجه به اینکه تعداد مراکز داده هوش مصنوعی در سراسر جهان نیز در حال افزایش است، فشار ایجادشده بر زنجیره تأمین حافظه احتمالاً محدود به یک یا دو پروژه بزرگ نخواهد بود.
آیا وضعیت در سالهای آینده بهتر میشود؟
در حال حاضر پیشبینی دقیقی برای زمان بازگشت قیمتها به سطوح قبلی وجود ندارد. اگر سرمایهگذاری عظیم در هوش مصنوعی کند شود یا حباب این صنعت زودتر از انتظار فروکش کند، ممکن است تقاضا برای HBM و سایر حافظههای مورد استفاده در مراکز داده کاهش پیدا کند و بخشی از ظرفیت تولید دوباره به سمت بازار مصرفکننده برگردد.
با این حال، سازندگان حافظه انتظار ندارند این اتفاق در کوتاهمدت رخ دهد. کواک نو جونگ، مدیرعامل اسکی هاینیکس، هشدار داده است که شرایط عرضه و تقاضا ممکن است در سال ۲۰۲۷ حتی دشوارتر شود و فشار تقاضا میتواند پس از آن نیز ادامه پیدا کند. مدیرعامل مایکرون نیز گفته است که شرایط محدود عرضه ممکن است تا بعد از سال ۲۰۲۷ و حتی سال ۲۰۲۸ ادامه داشته باشد. برخی پیشبینیهای صنعتی نیز احتمال عادیشدن بازار را تا حدود سال ۲۰۳۰ مطرح میکنند.
چرا سامسونگ، مایکرون و اسکی هاینیکس رم بیشتری تولید نمیکنند؟
افزایش تولید رم مانند راهاندازی چند خط تولید جدید در یک کارخانه معمولی نیست. ساخت کارخانههای جدید حافظه به میلیاردها دلار سرمایه، تجهیزات بسیار تخصصی، نیروی انسانی آموزشدیده و چند سال زمان نیاز دارد. حتی کوچکترین آلودگی میتواند در فرایند تولید تراشه مشکل ایجاد کند و به همین دلیل کارخانههای تولید نیمهرسانا به اتاقهای تمیز با استانداردهای بسیار سختگیرانه نیاز دارند.
برای نمونه، کارخانه مایکرون در بویزی ایالت آیداهو دارای اتاق تمیزی با استاندارد بسیار بالا است که میزان ذرات معلق در هوا باید در آن به حداقل برسد. چنین زیرساختی را نمیتوان در مدت چند ماه ایجاد کرد.
اسکی هاینیکس نیز برای ساخت دو کارخانه جدید حافظه در کره جنوبی حدود ۳۸.۱ میلیارد دلار سرمایهگذاری کرده است، اما تولید در این تأسیسات طبق برنامه فعلی زودتر از سال ۲۰۲۹ آغاز نخواهد شد؛ بنابراین حتی اگر شرکتها امروز تصمیم بگیرند ظرفیت تولید را به شکل جدی افزایش دهند، تأثیر آن بر بازار مصرفکننده ممکن است چند سال زمان ببرد.
از طرف دیگر، حافظههای HBM برای تولیدکنندگان سود بیشتری نسبت به بسیاری از محصولات مصرفی دارند و شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی نیز حاضرند برای دسترسی مطمئن به این حافظهها هزینه بالایی پرداخت کنند. همین موضوع انگیزه اقتصادی تولیدکنندگان را برای اختصاص ظرفیت بیشتر به HBM افزایش داده است.
مایکرون حتی در پایان سال ۲۰۲۵ از بازار رم مصرفی با برند Crucial خارج شد تا منابع خود را روی بخشهای سودآورتر و سریعتر در حال رشد متمرکز کند. این تصمیم نشان میدهد که بحران فعلی فقط نتیجه کمبود موقت تراشه نیست و تغییر اولویت تولیدکنندگان نیز در آن نقش دارد.
باید همین حالا رم بخریم؟
اگر برای ارتقای رایانه یا ساخت یک سیستم جدید واقعاً به رم نیاز دارید، خرید آن در شرایط فعلی میتواند منطقی باشد، اما خرید هیجانی یا احتکار رم توصیه نمیشود. افزایش شدید قیمتها به این معنا نیست که قیمتها حتماً هر ماه بیشتر خواهند شد و در صورت کاهش تقاضای هوش مصنوعی، امکان اصلاح جدی بازار نیز وجود دارد.
اگر در حال حاضر سیستم شما پاسخگوی نیازتان است و ارتقای رم ضرورت فوری ندارد، صبر کردن میتواند گزینه منطقیتری باشد. اما اگر بهطور قطعی در ماههای آینده به حافظه بیشتری نیاز خواهید داشت، بهخصوص برای یک سیستم کاری یا رایانهای که قرار است چند سال مورد استفاده قرار گیرد، به تعویق انداختن خرید نیز ریسک افزایش بیشتر قیمت را به همراه دارد.
مشکل اصلی بازار رم در حال حاضر کمبود ساده یک محصول در فروشگاهها نیست، بلکه رقابت شدید میان بازار مصرفی و زیرساخت هوش مصنوعی بر سر ظرفیت محدود تولید حافظه است. تا زمانی که ظرفیت تولید HBM و DRAM افزایش پیدا نکند یا سرعت سرمایهگذاری در مراکز داده هوش مصنوعی کاهش نیابد، انتظار بازگشت سریع قیمت رم به سطوح سالهای گذشته واقعبینانه نیست.
انتهای پیام/
