وقتی «تنوره دیو» به لندن رسید

به گزارش خبرگزاری آنا؛ تصاویر منتشرشده از این رخداد در روزنامه «دِ سان» (The Sun) در ۱۰ اوت ۲۰۲۶، ستونی چرخان از گردوغبار و برگ‌های خشک را در «گرینویچ پارک» در جنوب شرق لندن نشان می‌دهد که بر اثر حرکت آن، ذرات خاک و بقایای سبک به هوا بلند شدند و افرادی که در مسیرش بودند از آن فاصله گرفتند. 

این رخداد را در شرایطی توصیف می‌شود که لندن و بخش‌هایی از بریتانیا با دوره‌ای از گرمای شدید و خشکی روبه‌رو بوده‌اند.

«مِت آفیس»، اداره هواشناسی بریتانیا، تنوره دیو را گردابه‌ای از هوا توصیف می‌کند که با حرکت رو به بالا، گردوغبار را نیز با خود حمل می‌کند. این پدیده معمولا در مناطق بیابانی و نیمه‌خشک رخ می‌دهد؛ جایی که خشکی زمین و دمای بالای سطح آن می‌تواند جریان‌های صعودی قوی ایجاد کند. برخلاف تورنادو، تنوره دیو از سطح زمین به سمت بالا رشد می‌کند، نه اینکه از ابر به سمت زمین شکل بگیرد.

تنوره دیو چگونه شکل می‌گیرد؟

مِت آفیس» توضیح می‌دهد که خشکی زمین و دمای بالای سطح آن می‌تواند جریان‌های صعودی قوی ایجاد کند. چرخش اولیه این جریان نیز ممکن است بر اثر ناهمواری‌ها و بی‌نظمی‌های سطح زمین شکل بگیرد. در ادامه، تنوره دیو به‌صورت ستونی چرخان از هوای گرم و صعودکننده رشد می‌کند و گردوغبار و مواد سبک سطح زمین را با خود بالا می‌برد.

خدمات ملی هواشناسی ایالات متحده آمریکا (NWS) سازوکار را با جزئیات بیشتری توضیح می‌دهد. بر اساس این توضیحات، تنوره‌های دیو معمولا زمانی شکل می‌گیرند که سطح زمین در اثر تابش خورشید به‌شدت گرم شده باشد و هوای نزدیک سطح، گرم‌تر و سبک‌تر از هوای بالای خود شود. هوای گرم به سرعت صعود می‌کند و هم‌زمان، هوای اطراف به سمت پایه این جریان حرکت می‌کند. این جریان ورودی می‌تواند شروع به چرخش کند و کشیده‌شدن آن در راستای عمودی، سرعت چرخش را افزایش دهد؛ NWS برای توضیح این فرایند، آن را به چرخش سریع‌تر یک اسکیت‌باز هنگام جمع‌کردن دست‌هایش تشبیه می‌کند.

با ادامه صعود هوای گرم، گردابه روی سطح زمین حرکت می‌کند و با بلندکردن خاک و سایر مواد سبک، قابل مشاهده می‌شود. NWS توضیح می‌دهد که اگر همچنان هوای گرم و ناپایدار در دسترس باشد، تنوره دیو می‌تواند به حرکت خود ادامه دهد؛ اما با از بین رفتن این شرایط، گردابه نیز فروکش می‌کند.

چرا  لندن؟

اینجاست که رخداد گرینویچ جذاب می‌شود. گزارش The Sun این رخداد را در روز‌هایی توصیف می‌کند که لندن با گرمای شدید و شرایط خشک روبه‌رو بوده است. این روزنامه می‌نویسد سطح پارک در پی هفته‌های گرم و خشک اخیر، خشک و غبارآلود شده بود. از سوی دیگر، مِت آفیس می‌گوید خشکی زمین و دمای بالای سطح آن از شرایطی هستند که می‌توانند جریان‌های صعودی قوی ایجاد کنند. بنابراین، می‌توان گفت شرایط گرم و خشک آن روز‌ها می‌توانسته زمینه مناسبی برای شکل‌گیری تنوره دیو در پارک فراهم کند؛ اما اطلاعات منتشرشده، اندازه‌گیری مستقیمی از شرایط جوی دقیق در نقطه شکل‌گیری این گردابه ارائه نمی‌کند.

این رخداد در شرایطی اتفاق افتاده که خشکی در بخش‌هایی از انگلستان به یک مسئله جدی تبدیل شده است. گزارش The Sun می‌گوید نیمی از انگلستان و سراسر ولز در وضعیت خشکسالی قرار گرفته و بیش از ۲۵ میلیون خانوار تحت محدودیت استفاده از شلنگ آب قرار دارند. بر اساس همین گزارش، استفاده از شلنگ، آب‌پاش و دستگاه‌های فشارقوی برای برخی مصارف ممنوع شده است و نقض مقررات می‌توانست تا هزار پوند جریمه داشته باشد. این اطلاعات، زمینه اقلیمی و محیطی رخداد گرینویچ را روشن‌تر می‌کند: زمین خشک، پوشش گیاهی خشک‌شده و گرمای شدید، شرایط سطحی متفاوتی با یک تابستان معمولی لندن ایجاد کرده بود.

تنوره دیو با پیچَند (تورنادو) تفاوت دارد

شباهت ظاهری این دو پدیده باعث می‌شود هر ستون چرخانی از خاک به‌سرعت «گردباد» نامیده شود، اما از نظر سازوکار تفاوت مهمی دارند.

بر اساس اطلاعات خدمات ملی هواشناسی آمریکا، قطر تنوره‌های دیو معمولا بین حدود ۳ تا ۹۱ متر است و ارتفاع آنها در بسیاری از مناطق به حدود ۱۵۰ تا ۳۰۵ متر می‌رسد. بیشتر این گردابه‌ها تنها چند دقیقه دوام می‌آورند؛ هرچند در شرایط مناسب، نمونه‌های بسیار بزرگ‌تر و بادوام‌تری نیز در مناطق بیابانی مشاهده شده‌اند.

آیا تنوره دیو می‌تواند خطرناک باشد؟

خطر تنوره دیو فقط به بلندکردن گردوغبار در پارک‌ها محدود نمی‌شود. هیئت ملی ایمنی ترابری آمریکا (NTSB) می‌گوید این پدیده در بیش از ۱۷۰ سانحه هوایی که این نهاد از سال ۱۹۸۲ بررسی کرده، حضور داشته است. به گفته NTSB، جریان صعودی چرخانِ تنوره دیو می‌تواند برای خلبانان و هواپیما‌های کوچک، آشفتگی ناگهانی و غیرمنتظره در جریان هوا ایجاد کند. این اختلال ممکن است به کاهش سریع نیروی بَرآ، چرخش ناخواسته هواپیما حول محور طولی یا سمتی، یا دیگر اختلالات حرکتی منجر شود.

NWS همچنین نمونه‌ای از یک تنوره دیو  بزرگ در نمایشگاه شهرستان کوکونینو در آریزونا را ثبت کرده است که در ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۰ موجب خسارت به سازه‌ها و زخمی‌شدن افراد شد. بر اساس برآورد این سازمان، سرعت باد در آن رخداد ممکن است به حدود ۷۵ مایل بر ساعت، معادل حدود ۱۲۱ کیلومتر بر ساعت رسیده باشد. چادرها واژگون شدند، یک باجه بلیت سقوط کرد و یک تیر چوبی در یکی از سازه‌ها شکست.

براساس گزارش مت‌آفیس، در یک حادثه نادر دیگر، سه کودک در یک قلعه بادی در شرق ال‌پاسو، تگزاس، بیش از ۳ متر جابه‌جا شدند.

از آریزونا تا گرینیچ؛ تنوره دیو فقط برای بیابان نیست

در نگاه اول، آریزونا و لندن دو محیط کاملا متفاوت به نظر می‌رسند؛ اما تنوره دیو الزاما به مناطق بیابانی محدود نیست. خدمات ملی هواشناسی ایالات متحده آمریکا (NWS) توضیح می‌دهد که این پدیده در مناطق خشک و بیابانی شایع‌تر است، اما در شرایط مناسب می‌تواند در محیط‌هایی غیر از بیابان نیز شکل بگیرد. در آریزونا، برای نمونه، NWS از امکان شکل‌گیری تنوره دیو حتی در مناطق جنگلی و چمنزار‌ها نیز خبر می‌دهد.

بنابراین، مشاهده تنوره دیو در گرینیچ به معنای بیابانی‌شدن لندن نیست. گزارش The Sun این رخداد را در روز‌هایی توصیف می‌کند که لندن با گرمای شدید و شرایط خشک روبه‌رو بود و سطح پارک نیز خشک شده بود. چنین شرایطی می‌توانسته زمینه مناسبی برای شکل‌گیری تنوره دیو فراهم کند؛ هرچند اطلاعات منتشرشده درباره این رخداد، اندازه‌گیری مستقیمی از دما، سرعت باد و دیگر شرایط جوی دقیق در محل شکل‌گیری آن ارائه نمی‌کند.

در نتیجه، پاسخ به پرسش اصلی گزارش ساده‌تر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد: برای شکل‌گیری تنوره دیو، وجود یک بیابان ضروری نیست؛ آنچه اهمیت دارد، فراهم‌شدن شرایط مناسب در سطح زمین و هوای نزدیک به آن است. در گرینیچ، گرمای شدید و خشک‌شدن سطح زمین می‌توانسته چنین شرایطی را برای مدت کوتاهی فراهم کند.