در آیین بزرگداشت شیخ شهابالدین سهروردی تأکید شد
سلولهای بنیادی در مسیر بازسازی دندانهای از دسترفته
به گزارش خبرگزاری آنا؛ در حال حاضر بیشتر درمانهای دندانپزشکی بر ترمیم آسیب تمرکز دارند، نه بازگرداندن دندان به شکل طبیعی. پرکردگی، روکش و ایمپلنت سالهاست به بیماران کمک کردهاند، اما هیچکدام نمیتوانند تمام ویژگیهای یک دندان زنده را بازسازی کنند. به همین دلیل، پژوهشگران در حوزه «دندانپزشکی بازساختی» (Regenerative Dentistry) تلاش میکنند با کمک سلولهای زنده، دندان را از درون ترمیم کنند یا حتی امکان رشد دوباره آن را فراهم کنند؛ رویکردی که میتواند مسیر درمانهای دندانپزشکی را در سالهای آینده تغییر دهد.
سلامت دندان، فراتر از یک لبخند
برای بسیاری از افراد، مراجعه به دندانپزشکی با اضطراب همراه است. همین موضوع باعث میشود برخی افراد معاینات دورهای را به تعویق بیندازند و مشکلات ساده، به مرور به درمانهای پیچیده تبدیل شوند. اما اهمیت دندانها تنها به جویدن غذا یا زیبایی لبخند محدود نمیشود.
پژوهشها در سالهای اخیر نشان دادهاند که سلامت دهان و دندان ارتباط نزدیکی با سلامت کل بدن دارد. التهاب و عفونت لثه میتواند خطر ابتلا به برخی بیماریهای قلبی، عفونتهای تنفسی و حتی بعضی بیماریهای مغزی را افزایش دهد. از سوی دیگر، از دست دادن دندانها بر تغذیه، صحبت کردن، اعتمادبهنفس و کیفیت زندگی افراد تأثیر میگذارد. به همین دلیل، متخصصان امروز دندان را عضوی زنده و مهم میدانند که نقش آن بسیار فراتر از آن چیزی است که تصور میشد.
چرا درمانهای امروزی همیشه کافی نیستند؟
رایجترین درمان پوسیدگی، برداشتن بخش آسیبدیده دندان و پر کردن آن با مواد ترمیمی است. اگر آسیب شدیدتر باشد، ممکن است بیمار به روکش یا حتی ایمپلنت نیاز پیدا کند. این روشها سالهاست با موفقیت استفاده میشوند، اما یک نقطهضعف مشترک دارند؛ آنها دندان را ترمیم میکنند، نه اینکه آن را دوباره بسازند.
مواد پرکننده ممکن است پس از چند سال فرسوده شوند یا ترک بخورند و بیمار دوباره به درمان نیاز پیدا کند. ایمپلنتها نیز هرچند عملکرد بسیار خوبی دارند، اما همچنان جایگزین یک دندان طبیعی هستند، نه خود دندان.
همین محدودیتها باعث شده است دانشمندان به دنبال راهی باشند که به جای استفاده از مواد مصنوعی، از توانایی طبیعی بدن برای بازسازی دندان استفاده کنند.
دندان چگونه ساخته میشود؟
دندان برخلاف ظاهر سادهاش، ساختار بسیار پیچیدهای دارد. لایه بیرونی آن «مینا» (Enamel) نام دارد که سختترین بافت بدن انسان است. زیر مینا، «عاج» (Dentine) قرار دارد که بخش اصلی دندان را تشکیل میدهد. در مرکز دندان نیز «پالپ» (Dental Pulp) قرار گرفته است؛ بافتی زنده که اعصاب و رگهای خونی در آن قرار دارند. ریشه دندان هم با لایهای به نام «سمنتوم» (Cementum) پوشیده شده است.
هر کدام از این بخشها توسط سلولهای متفاوتی ساخته میشوند و به همین دلیل، تولید دوباره یک دندان کامل بسیار دشوارتر از آن چیزی است که به نظر میرسد.
سلولهایی که شاید روزی دندان بسازند
بخش مهمی از این تحقیقات روی «سلولهای بنیادی» (Stem Cells) متمرکز است. این سلولها توانایی تبدیل شدن به انواع مختلف سلولهای بدن را دارند و به همین دلیل، امید زیادی به استفاده از آنها برای بازسازی بافتهای آسیبدیده وجود دارد.
پژوهشگران تلاش میکنند این سلولها را به سلولهای سازنده مینا و عاج تبدیل کنند. اگر این فرآیند بهدرستی انجام شود، سلولها میتوانند پروتئینها و مواد معدنی لازم را تولید کنند و به تدریج بافت جدید دندانی شکل بگیرد.
این رویکرد میتواند در آینده راه را برای تولید «پرکردگی زنده» (Living Filling) باز کند؛ روشی که در آن، به جای مواد مصنوعی، سلولهای زنده به ترمیم دندان کمک میکنند.
آیا میتوان یک دندان کامل ساخت؟
هدف نهایی بسیاری از گروههای تحقیقاتی، ساخت یک دندان کامل است؛ دندانی که مانند نمونه طبیعی، ریشه، عصب، رگهای خونی و بافتهای مختلف را داشته باشد.
برای رسیدن به این هدف، پژوهشگران از ساختارهایی به نام «اندامواره» (Organoid) استفاده میکنند. انداموارهها نمونههای کوچکی از اندامهای بدن هستند که در آزمایشگاه از سلولهای زنده ساخته میشوند و بسیاری از ویژگیهای اندام واقعی را دارند.
در آزمایشهای اولیه، دانشمندان توانستهاند ساختارهایی شبیه دندان تولید کنند که مراحل اولیه رشد را طی میکنند. هرچند این ساختارها هنوز یک دندان کامل نیستند، اما نشان میدهند که بازسازی دندان از نظر علمی امکانپذیر است.
ایمپلنت هنوز بهترین گزینه است؟
ایمپلنت یکی از موفقترین درمانهای دندانپزشکی است، اما تفاوتهای مهمی با دندان طبیعی دارد. برای مثال، ایمپلنت فاقد اعصاب طبیعی است و مانند دندان واقعی حس فشار را منتقل نمیکند. همچنین ممکن است در اطراف آن التهاب ایجاد شود یا پس از سالها برخی بخشهای آن نیاز به تعویض داشته باشند.
اگر دانشمندان بتوانند دندانهای زیستی تولید کنند، این دندانها میتوانند با استخوان، لثه، اعصاب و رگهای خونی ارتباط طبیعی برقرار کنند و عملکردی بسیار نزدیکتر به دندان واقعی داشته باشند.
چرا انسان مانند بعضی جانوران دندان جدید درنمیآورد؟
برخلاف انسان، بعضی جانوران میتوانند بارها دندانهای خود را جایگزین کنند. کوسهها در طول زندگی خود به طور مداوم دندان جدید تولید میکنند و برخی جانوران دیگر نیز چندین بار دندانهایشان را از نو میسازند.
اما انسان تنها دو مجموعه دندان، شیری و دائمی، دارد. پس از کامل شدن دندانهای دائمی، سلولهای مسئول ساخت مینا از بین میروند و بدن دیگر توانایی ساخت یک دندان جدید را ندارد. یکی از اهداف اصلی پژوهشگران این است که این فرایند طبیعی را دوباره فعال کنند.
هنوز راه زیادی باقی مانده است
با وجود نتایج امیدوارکننده، این فناوری هنوز وارد درمانهای روزمره نشده است. بیشتر مطالعات در مرحله آزمایشگاهی یا روی حیوانات انجام شدهاند و دانشمندان باید پیش از آغاز آزمایشهای انسانی، از ایمنی و کارایی این روشها مطمئن شوند.
علاوه بر این، ساخت یک دندان تنها به تولید سلولهای آن محدود نمیشود. دندان باید در جای درست رشد کند، شکل مناسبی داشته باشد و بتواند با استخوان و بافتهای اطراف بهدرستی ارتباط برقرار کند؛ موضوعی که هنوز یکی از بزرگترین چالشهای این حوزه است.
آیندهای که از دل سلولها شکل میگیرد
شاید هنوز سالها تا زمانی که دندانهای بازساختی وارد مطبهای دندانپزشکی شوند فاصله داشته باشیم، اما پیشرفتهای اخیر نشان میدهد این ایده دیگر یک رؤیای دور از دسترس نیست.
اگر پژوهشهای امروز به نتیجه برسند، شاید در آینده به جای پر کردن پوسیدگی یا جایگزین کردن دندان از دسترفته با مواد مصنوعی، بدن انسان بتواند خودش دندان را دوباره بسازد. اتفاقی که میتواند یکی از بزرگترین تغییرات تاریخ دندانپزشکی را رقم بزند و نگاه ما را به درمان بیماریهای دهان و دندان برای همیشه تغییر دهد.
انتهای پیام/
