مغز فقط از سن فرد خبر نمیدهد. یک مطالعه جدید روی هزاران تصویربرداری معمول امآرآی نشان میدهد افرادی که در محلههای دارای محرومیت اجتماعی و اقتصادی بیشتر زندگی میکنند، ممکن است مغزهایی با سن ظاهری بالاتر و حجم کلی کمتر داشته باشند؛ حتی زمانی که در تصاویر مغز آنها نشانه آشکاری از بیماری دیده نشود. پژوهشگران در این بررسی دریافتند اختلاف میان سن واقعی افراد و سن تخمینی مغز آنها در ساکنان محرومترین مناطق، حدود ۳ سال بیشتر از سایر افراد است.
وقتی میدان مغناطیسی زمین را از مگسها گرفتند، بیشتر عمر کردند. این اتفاق در مگسهایی دیده شد که در یکی از ژنهای مرتبط با عملکرد سلولهایشان نقص داشتند. آنها در محیطی با میدان مغناطیسی بسیار ضعیف، حدود ۲۰ درصد بیشتر از حد معمول زنده ماندند؛ اما چرا کاهش میدان مغناطیسی باید طول عمر یک موجود زنده را تغییر دهد؟ پژوهشگران برای یافتن پاسخ، سراغ میتوکندریها رفتند؛ بخشهایی از سلول که تولید انرژی را بر عهده دارند و به نظر میرسد در این واکنش غیرمنتظره نقش داشته باشند.
یک عضو هیات علمی «دانشگاه استنفورد» در گفتوگو با آناتک:
مغز، یکدست ساخته نمیشود. دانشمندان دانشگاه استنفورد دریافتهاند سلولهایی که در نهایت بخشهای مختلف مغز را میسازند، از همان مراحل نخست رشد جنین از دو جمعیت سلولی کاملاً متفاوت میآیند؛ یافتهای که نشان میدهد بخشهای مختلف مغز از همان ابتدای شکلگیری، مسیرهای کاملا جداگانهای را دنبال میکنند.
سرنوشت سلولها قابل پیشبینی شد. هر سلول در جنین در مسیر تبدیل شدن به یک نوع سلول مشخص، مجموعهای از پیامهای مولکولی را دریافت میکند؛ پیامهایی که فعالیت ژنها را تغییر میدهند و در نهایت به شکلگیری قلب، روده، ریه، دستگاه عصبی و دیگر بافتهای بدن میانجامند. پژوهشگران اکنون نشان دادهاند که بخشی از این تاریخچه را میتوان از روی الگوی فعالیت ژنهای سلول بازسازی کرد.
سلولهای مرده باید از بافت پاک شوند. سلولی که میمیرد، باید از بافت خارج شود؛ اما این اتفاق نباید باعث ایجاد شکاف در ساختاری شود که سلولهای زنده برای محافظت از بدن ساختهاند. پژوهشگران اکنون نشان دادهاند سلولهای پوششی میتوانند برای حل این مساله از همان سامانهای استفاده کنند که در حالت عادی سلولها را به یکدیگر متصل نگه میدارد.
یک استادیار دانشگاه شهید بهشتی در گفتوگو با آناتک:
هر بار که بدن به حرکت درمیآید، مغز هم وارد فرایندی میشود که فراتر از فعالیت عضلات و اندامهای حرکتی است. ارتباط نزدیک میان بدن و مغز باعث میشود فعالیت بدنی بتواند بر فرایندهای مرتبط با احساس، رفتار و سلامت روان اثر بگذارد و مغز را به سمت آرامش و بازسازی هدایت کند؛ به همین دلیل، رابطه میان تحرک، سلامت مغز و کیفیت زندگی در سالهای اخیر به یکی از موضوعات مورد توجه در مطالعات علمی تبدیل شده است.
امید فقط یک حس نیست. در روانشناسی معاصر، امید بهعنوان فرآیندی شناختی، انگیزشی و تا حدی هیجانی بررسی میشود که میتواند بر نحوه مواجهه انسان با دشواریها، تعیین اهداف و ادامه مسیر پس از شکست اثر بگذارد. بر خلاف تصور رایج، امیدوار بودن به معنای اطمینان از اینکه آینده حتماً مطابق میل انسان پیش خواهد رفت نیست؛ بلکه بیشتر به این معناست که فرد بتواند آینده را دارای امکان تغییر ببیند و برای رسیدن به وضعیت مطلوب، هدف و مسیرهایی قابل تصور داشته باشد.
طبیعت چگونه با سیستم ایمنی انسان ارتباط پیدا میکند
برای سلامت بدن، شاید فقط تماشا و حضور طبیعت کافی نباشد و بدن به تماس با آن هم نیاز داشته باشد. پژوهشهای جدید نشان میدهد تماس با خاک، گیاهان و خزه میتواند تنوع میکربهای روی پوست را افزایش دهد و با تغییراتی در تنظیم سیستم ایمنی همراه باشد. این یافتهها هنوز به معنای اثر درمانی طبیعت نیست؛ اما میتواند استفاده بیشتر از فضای سبز، باغبانی و حضور عناصر طبیعی در مهدکودکها، مدارس و محیطهای کاری را بهعنوان بخشی از یک سبک زندگی سالم مطرح کند.
یک پژوهشگر ارشد دانشگاه کمبریج در گفتوگو با آناتک:
قند را حذف کردهاید، اما از ضرر شیرینکنندهها خبری ندارید. شیرینکنندههای مصنوعی برای افراد مبتلا به دیابت و بسیاری از ورزشکاران، راهی برای کمکردن مصرف شکر در چای، قهوه، نوشیدنیها و خوراکیهای روزمره هستند، اما حالا یک پژوهش تازه نشان داده است که این مواد میتوانند روی باکتریهای روده نیز اثر بگذارند. این یافتهها در شرایط آزمایشگاهی به دست آمدهاند و هنوز مشخص نیست که این اثر دقیقاً در بدن انسان رخ میدهد یا چه پیامدی برای سلامت دارد.
یک عضو انجمن روانشناسی آمریکا در گفتوگو با آناتک بررسی کرد
نگرانی فقط یک فکر نیست؛ یک چرخه است. گاهی یک فکر آنقدر در ذهن تکرار میشود که تمرکز ما را تحت تأثیر قرار میدهد و ذهن را درگیر خود نگه میدارد. اما چرا بعضی نگرانیها از ذهن عبور میکنند و بعضی بارها برمیگردند؟ چه اتفاقی در مغز میافتد و مرز میان نگرانیِ سازنده و فکرهای تکراری کجاست؟ برای پاسخ، باید نگرانی را از زاویه عملکرد مغز، توجه و فرایندهای شناختی بررسی کنیم.
خواب اضافه میتواند بخشی از آثار یک شب بدخوابی را جبران کند؛ اما خوابیدن طولانی در آخر هفته همیشه بهترین راهحل نیست. شواهد علمی نشان میدهد بدن پس از کمبود خواب، بخشی از فشار فیزیولوژیک و افت عملکرد شناختی ناشی از بیخوابی را با استراحت بیشتر کاهش میدهد؛ با این حال، اگر خواب جبرانی به تغییر شدید زمان خواب و بیداری منجر شود، ممکن است ساعت زیستی بدن را نیز از نظم خارج کند و بازگشت به برنامه عادی را دشوارتر سازد.
یک استاد دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو در گفتوگو با آناتک:
شکلگیری قلب، فقط نیازمند اینکه چه ژنهایی در سلول وجود دارند نیست؛ اینکه DNA چطور درون سلول قرار گرفته هم اهمیت دارد. برای اینکه قلب از همان روزهای اول رشد درست شکل بگیرد، تعداد زیادی از دستورهای داخل سلول باید دقیق و بهموقع اجرا شوند. پژوهشگران حالا فهمیدهاند ژنی به نام «تیبیایکس ۵» (TBX5) در این میان نقشی دارد که شاید تا امروز کمتر به آن توجه شده باشد؛ پروتئین حاصل از این ژن به سازمانیافتن DNA کمک میکند و کاهش مقدار آن میتواند این نظم را بههم بزند.
یک شیرخوار 6 ماهه هنوز زبان ندارد؛ اما انتظار دارد بزرگسالان بیتفاوت نباشند. وقتی او با گریه مواجه میشود، فقط صدا را نمیشنود؛ به واکنش بزرگسال هم توجه میکند و از همان ماههای نخست، الگوهایی درباره پاسخگویی و مراقبت شکل میدهد. بیتوجهی به نشانههای ناراحتی کودک ممکن است با انتظاراتی که او از رفتار مراقب در ذهن خود ساخته است، ناسازگار باشد. این یافتهها بار دیگر اهمیت پاسخگویی به نشانههای هیجانی نوزاد را در ماههای نخست زندگی برجسته میکند؛ دورهای که پایههای نخستین رشد اجتماعی و هیجانی کودک در آن شکل میگیرد.
اقیانوس آرام نسبت به قبل گرمتر و پرخروشتر شده است. شواهد تازهای که از اسکلت مرجانهای جزایر «گالاپاگوس» به دست آمده، نشان میدهد شدت نوسانهای «النینو» (El Niño) در دهههای اخیر از هر دوره دیگری در 1000 سال گذشته بیشتر بوده است؛ تغییری که تنها به افزایش دمای اقیانوس محدود نمیشود و میتواند الگوهای بارش، خشکسالی، سیلاب و رخدادهای شدید آبوهوایی را در مناطق گستردهای از جهان تحت تأثیر قرار دهد.
برنده جایزه مغز و استاد علوم اعصاب دانشگاه نیویورک در گفتوگو با آناتک:
خاطرات مثل یک فیلم، دقیق ثبت نمیشوند. بعضی لحظهها سالها در ذهنمان میمانند و بعضی دیگر، خیلی زود محو میشوند. حتی خاطراتی که به یاد میآوریم هم همیشه دقیقاً همان چیزی نیستند که در ابتدا تجربه کردهایم. مغز در طول زمان آنها را انتخاب، تغییر و دوباره بازسازی میکند.
زمینلرزه بزرگ را هنوز نمیتوان زمانبندی کرد، اما دانشمندان حالا یک قدم به شناسایی محل وقوع آن نزدیکتر شدهاند. پژوهشگران روشی تازه پیدا کردهاند که با بررسی حرکتهای بسیار کوچک پوسته زمین، بخشهایی از گسل را که سالها و دههها در حال انباشت کرنش هستند شناسایی میکند؛ مناطقی که ممکن است در یک گسیختگی بزرگ نقش مهمی داشته باشند.
یک روز خستهکننده میتواند انتخابهای ما را هم تغییر دهد. وقتی ساعتها درگیر کار و فعالیت هستیم، ممکن است ذهن برای تصمیمگیری مثل همیشه آماده نباشد و انتخابهای سادهتر، آشناتر و کمدردسرتر را ترجیح دهد. اما خستگی چطور میتواند شیوه فکر کردن و انتخاب کردن ما را تغییر دهد؟
موها یک روز تصمیم به سفیدشدن نمیگیرند؛ سلولهای رنگساز بهتدریج توان خود را از دست میدهند. زمان آغاز این فرایند در افراد مختلف یکسان نیست و تفاوت میان کسی که نخستین تارهای سفید را در جوانی میبیند و فردی که تا سالها موهای تیره خود را حفظ میکند، تا حد زیادی به برنامهای زیستی مربوط است که در ژنها، سلولهای سازنده رنگدانه و محیط اطراف فولیکول مو شکل گرفته است.
دهان فقط ورودی دستگاه گوارش نیست. پژوهشهای جدید نشان میدهند مجموعه گستردهای از میکروارگانیسمهایی که در دهان زندگی میکنند، میتواند با سلامت دندانها، لثهها و حتی برخی بیماریهای مهم خارج از حفره دهان ارتباط داشته باشد.
عضو هیات مدیره انجمن ویروسشناسی ایران در گفتوگو با آناتک:
عامل انتقال تب دنگی، بال دارد. پشه آئدس میتواند در نزدیکترین محیط به زندگی ما، از زیرگلدانی و سطل آب تا لاستیکهای رهاشده، تکثیر شود و ویروس را از فرد آلوده به فرد سالم منتقل کند. به همین دلیل، حذف آبهای راکد اطراف خانه و محل کار، یکی از سادهترین اقداماتی است که میتواند به کاهش خطر گسترش دنگی کمک کند.