یادداشت عبدالرحیم سعیدیراد
رئیس ستاد اربعین دانشگاه آزاد اسلامی خبر داد
دیپلماسی نخبگانی حلقه مفقوده در راهبرد کریدوری ایران/ ضرورت بهرهگیری از ظرفیت اندیشکدهها در تحولات پرشتاب منطقه
به گزارش خبرگزاری آنا، تحولات جاری در منطقه قفقاز، دیگر نه یک رقابت ساده بر سر ایجاد مسیرهای ترانزیتی، بلکه بخشی از یک آرایش نوین و پیچیده ژئوپلیتیکی در پیرامون ایران است. امروز قفقاز به کانون تلاقی منافع بازیگران فرامنطقهای تبدیل شده که تلاش دارند با دستکاری در نقشه ترانزیتی منطقه، موازنههای قدرت را به ضرر تهران تغییر دهند. در این میان، پروژه موسوم به «کریدور زنگزور» تنها یک طرح زیرساختی ساده نیست؛ بلکه قطعهای از یک پازل بزرگتر برای محاصره ژئوپلیتیک ایران و محدودسازی دسترسیهای راهبردی کشور در شمال غرب است. چنین شرایطی، هوشیاری مضاعف دستگاههای تصمیمگیر و تغییر پارادایم در مواجهه با چالشهای منطقهای را میطلبد.
در این میان، دیپلماسی نشستمحور بهتنهایی پاسخگوی سرعتِ تحولات نیست. برای مقابله با این آرایش میدانی، اتصال ارگانیک و هدفمند میان نهادهای رسمی دیپلماتیک و بدنه نخبگانی کشور به یک ضرورت گریزناپذیر تبدیل شده است. سیاست خارجی هوشمند در قفقاز، زمانی محقق میشود که خروجیِ ذهنهای خلاق و کارشناسان اندیشکدهای، از حصارِ اتاقهای فکر خارج شده و مستقیماً به بستههای جامع سیاستی، پیشنهادهای اجرایی و دستورالعملهای عملیاتی در سطح دولت تبدیل گردد.
جمهوری اسلامی ایران برای حفظ منافع بلندمدت خود و تثبیت جایگاه ژئوپلیتیکی در منطقه، نیازمند یک بازآرایی استراتژیک است. این بازآرایی جز با عبور از رویکردهای واکنشی و جایگزینی آن با دیپلماسی فعال و پیشدستانه -مبتنی بر پیوندهای راهبردی با همسایگان- ممکن نخواهد بود. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری در اتاقهای فکر و دستگاههای دیپلماسی کشور مورد نیاز است، تبدیل دانش کارشناسی به قدرت عمل است تا سهم ایران در معادلات ترانزیتی و امنیتی منطقه، نه تنها حفظ شود، بلکه با شتاب و قاطعیت ارتقا یابد.
در حالی که تحولات حوزه قفقاز فراتر از یک رقابت ساده بر سر مسیرهای ترانزیتی بوده و در حال تبدیل شدن به یک آرایش جدید ژئوپلیتیکی در پیرامون ایران است، کارشناسان بر لزوم شتابگیری تصمیمات راهبردی تهران تأکید دارند. استاد دانشگاه با اشاره به ضرورت عبور از فضای گفتوگوهای آکادمیک به سمت تدوین اسناد سیاستی، پیشنهاد میکند جمهوری اسلامی ایران با الگوبرداری از مدل همکاری با ارمنستان، پیمانهای مشارکت راهبردی را با سایر کشورهای منطقه نیز دنبال کند.
تبدیل دیدگاههای نخبگانی به اسناد بالادستی
احسان موحدیان استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا، با ارزیابی مثبت از تعاملات فعلی میان نهادهای دیپلماتیک و فضای نخبگانی کشور گفت: خوشبختانه در سالهای اخیر ارتباط وزارت امور خارجه، بهویژه سفارت جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان با نخبگان و جامعه کارشناسی وضعیت مطلوبی داشته است. وی افزود: برگزاری نشستهای مشترک میان کارشناسان ایرانی و اندیشکدههای ارمنستان، گام مهمی در مسیر انتقال دیدگاههای تخصصی به بدنه تصمیمگیر بود، اما نباید به همین سطح از تعاملات بسنده کرد.
این کارشناس مسائل بینالملل در ادامه تصریح کرد: صرف برگزاری نشستهای کارشناسی کافی نیست؛ خروجی این جلسات باید به اسناد سیاستی، پیشنهادهای اجرایی، دستورالعملها و برنامههای عملیاتی تبدیل شود تا در اختیار دولت و دستگاههای تصمیمگیر قرار گیرد. موحدیان معتقد است زمانی میتوان یک بسته جامع سیاستی برای قفقاز تدوین کرد که مجموعه دیدگاههای کارشناسی، نظرات دستگاههای اجرایی و ملاحظات نهادهای مختلف در یک ساختار همافزا در کنار یکدیگر قرار گیرند.
ارمنستان الگویی برای پیمانهای مشارکت راهبردی
وی با تبیین ضرورت تعمیق روابط تهران و ایروان افزود: یکی از نتایج ملموس این فرآیندِ تصمیمسازی، میتواند تدوین یک «پیمان مشارکت راهبردی» میان ایران و ارمنستان باشد. موحدیان در تشریح مزایای این رویکرد گفت: چنین توافقی میتواند ضمن تعمیق روابط سیاسی، اقتصادی، امنیتی و زیرساختی دو کشور، دغدغههای مشترک تهران و ایروان را نیز در قالب یک چارچوب رسمی و نظاممند سامان دهد.
این استاد دانشگاه در ادامه خاطرنشان کرد: علاوه بر ارمنستان، ایران باید چنین الگوهایی را در روابط خود با دیگر کشورهای منطقه قفقاز و آسیای مرکزی نیز دنبال کند. به گفته وی، این مدل میتواند ضمن گسترش همکاریهای منطقهای، زمینه را برای کاهش مداخلات بازیگران فرامنطقهای فراهم کرده و از تنشآفرینیهایی که منجر به تخریب روابط میان کشورهای منطقه میشود، جلوگیری کند.
قفقاز میدان آرایش جدید ژئوپلیتیکی
موحدیان در بخش از سخنان خود با هشدار نسبت به ماهیت تحولات جاری در منطقه گفت: آنچه امروز در قفقاز در حال وقوع است، صرفاً یک رقابت بر سر احداث یک مسیر ترانزیتی نیست، بلکه بخشی از یک آرایش جدید ژئوپلیتیکی در پیرامون جمهوری اسلامی ایران است.
وی در پایان تصریح کرد: از این رو، دستگاه دیپلماسی و نهادهای ذیربط کشور باید متناسب با سرعت تحولات منطقه، تصمیمات راهبردی، اقتصادی و زیرساختی خود را با شتاب و دقت بیشتری دنبال کنند تا ضمن حفظ منافع بلندمدت، جایگاه ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران در این گذرگاه حیاتی تثبیت شود.
انتهای پیام/
