یادداشت عبدالرحیم سعیدیراد
رئیس ستاد اربعین دانشگاه آزاد اسلامی خبر داد
خدمات روانشناسی، مشاوره و مددکاری برای مردم میناب ادامه دارد/ آثار روانی بحران ممکن است ماهها بعد آشکار شود
به گزارش خبرنگار آنا، صبح شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با آغاز حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران، مدرسه شجره طیبه در شهر میناب نیز هدف حمله قرار گرفت؛ حملهای که در زمانی رخ داد که بخشی از دانشآموزان هنوز در مدرسه حضور داشتند و شماری از والدین نیز برای تحویل گرفتن فرزندان خود به مدرسه مراجعه کرده بودند. در نتیجه این حمله، 168 نفر از جمله دانشآموزان، معلمان، کارکنان مدرسه و تعدادی از والدین جان خود را از دست دادند و دهها نفر دیگر نیز مجروح شدند. حادثه مدرسه شجره طیبه خیلی زود به یکی از مهمترین پروندههای انسانی جنگ ۴۰ روزه تبدیل شد؛ نه فقط به دلیل شمار بالای قربانیان، بلکه به این دلیل که یک مرکز آموزشی در جریان درگیریهای نظامی هدف قرار گرفته بود.
با پایان عملیات امدادرسانی و آواربرداری، توجهها از ابعاد نظامی حادثه به پیامدهای انسانی آن معطوف شد. خانوادههایی که عزیزان خود را از دست داده بودند، کودکانی که شاهد این حمله بودند، دانشآموزانی که همکلاسیهای خود را از دست دادند و معلمانی که از این حادثه جان سالم به در بردند، هر کدام با پیامدهایی روبهرو شدند که رسیدگی به آنها تنها با درمان آسیبهای جسمی امکانپذیر نبود. تجربه جنگها در نقاط مختلف جهان نیز نشان میدهد که آثار روانی چنین حوادثی معمولاً در هفتهها و ماههای بعد از بحران آشکار میشود و به همین دلیل، حمایتهای روانی و اجتماعی بخشی جداییناپذیر از فرآیند بازتوانی آسیبدیدگان محسوب میشود.
در همین راستا، پس از حادثه مدرسه شجره طیبه، دستگاههای مختلف از جمله سازمان بهزیستی، وزارت بهداشت، آموزش و پرورش و تشکلهای مردمی برای ارائه خدمات حمایتی وارد عمل شدند. با این حال، نحوه هماهنگی میان این دستگاهها، میزان اثربخشی خدمات و وضعیت کنونی سلامت روان بازماندگان، از جمله پرسشهایی است که همچنان درباره این حادثه مطرح میشود. سید حسن موسوی چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، در گفتوگو با خبرنگار آنا به تشریح اقدامات این سازمان، چالشهای مدیریت خدمات روانی و اجتماعی و وضعیت حمایت از آسیبدیدگان حادثه مدرسه شجره طیبه پرداخته است.
موضوع میناب در حوزه سلامت روان و اجتماعی بد مدیریت شد
سید حسن موسوی چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، با تشریح اقدامات این سازمان پس از حادثه میناب، در عین حال از ناهماهنگی میان دستگاههای مختلف در مدیریت این بحران انتقاد کرد و گفت: موضوع میناب در حوزه سلامت روان و اجتماعی بد مدیریت شد و هنوز هم پس از گذشت این مدت به یک جمعبندی مشخص نرسیدهایم.
وی با بیان اینکه سازمان بهزیستی از همان روزهای نخست در منطقه حضور پیدا کرد، اظهار کرد: مدیرکل بهزیستی استان و همکاران ما از همان ابتدا در شهرستان حاضر شدند. یکی از دختران شهید این حادثه نیز فرزند مادری بود که تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار داشت و طبیعی بود که اولویت نخست ما رسیدگی به افرادی باشد که مستقیماً درگیر این حادثه شده و آسیب دیده بودند.
موسوی چلک با اشاره به اقدامات انجامشده از سوی سازمان بهزیستی گفت: از همان روز اول به مسئولان استان و شهرستان اعلام کردیم که تمام افرادی که در میناب به خدمات روانشناسی، مشاوره و مددکاری اجتماعی نیاز دارند، میتوانند بدون هیچ محدودیتی و به صورت رایگان از خدمات سازمان بهزیستی استفاده کنند؛ چه تحت پوشش سازمان باشند و چه نباشند.
وی افزود: همچنین اعلام کردیم اگر خانوادهها به خدمات توانبخشی نیاز داشته باشند، همه مراکز بهزیستی در اختیار آنها قرار دارد و این آمادگی همچنان ادامه دارد.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با انتقاد از نحوه مدیریت حادثه میناب اظهار کرد: مشکل این بود که هنوز هم بعد از این همه مدت به یک جمعبندی نرسیدهایم. استانداری میگوید من کار میکنم، فرمانداری میگوید من کار میکنم، آموزش و پرورش مسئولیت خودش را مطرح میکند، وزارت بهداشت برنامه خودش را دارد و گروههای مردمی هم هر کدام مشغول فعالیت خود هستند، اما در نهایت واقعیت این است که در حوزه سلامت روان نمیدانیم برای مردم دقیقاً چه کاری انجام شده است.
وی ادامه داد: در کمیسیون فرهنگی و اجتماعی دولت نیز پیشنهاد تشکیل یک دبیرخانه برای هماهنگی خدمات به خانوادههای میناب مطرح شد. ما هم آمادگی کامل خود را برای همکاری اعلام کردیم، زیرا اگر این دبیرخانه به درستی شکل بگیرد، میتواند هماهنگی و همافزایی میان دستگاههای مختلف را ایجاد کند.
موضوع میناب در حوزه سلامت روان و اجتماعی بد مدیریت شد
موسوی چلک با صراحت گفت: به نظر من موضوع میناب در حوزه سلامت روان و اجتماعی بد مدیریت شد. شما نباید صرفاً خدمات زیاد ارائه دهید؛ مهم این است که خدمات هدفمند، هماهنگ و متناسب با نیاز مردم باشد.
وی افزود: تعدد مدیریت باعث شد هر کسی بخواهد کار خودش را انجام دهد. این ویژگی را در بسیاری از بحرانهای طبیعی هم دیدهایم؛ هر دستگاه میخواهد فعالیت خودش را انجام دهد، اما خروجی نهایی برای مردم آن چیزی نیست که باید باشد.
میناب میتوانست به یک برند جهانی تبدیل شود
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به ابعاد بینالمللی این حادثه گفت: به نظر من میناب این ظرفیت را داشت که به یک برند جهانی برای حمایت از محیطهای آموزشی تبدیل شود؛ اینکه مدارس در هیچ شرایطی و در هیچ جنگی نباید هدف حمله قرار بگیرند.
وی افزود: همانطور که ژاپن توانست از هیروشیما یک نماد جهانی بسازد، ما هم میتوانستیم از ظرفیت حادثه میناب برای دفاع از امنیت مدارس و دانشآموزان در همه بحرانها و جنگها استفاده کنیم، اما متأسفانه این اتفاق نیفتاد.
خدمات بهزیستی برای مردم میناب زمان ندارد
موسوی چلک تأکید کرد: ما برای ارائه خدمات سلامت روان، مشاوره و مددکاری به مردم میناب هیچ زمان پایانی تعیین نکردهایم. هر زمان که مردم این منطقه به خدمات سازمان بهزیستی نیاز داشته باشند، این خدمات به صورت رایگان در اختیار آنها قرار خواهد گرفت.
وی همچنین از هماهنگی میان وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی در سطح استان خبر داد و گفت: این هماهنگی با پیگیریهای انجامشده از تهران شکل گرفت، زیرا معتقدیم سلامت روان مردم موضوعی نیست که یک دستگاه به تنهایی بتواند آن را مدیریت کند.
همه افراد به یک اندازه آسیب ندیدهاند
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به تفاوت میزان آسیب افراد گفت: همه کسانی که در این حادثه حضور داشتند، به یک اندازه نیازمند خدمات روانشناختی نیستند. برخی افراد آسیبهای عمیقتری دیدهاند و به مداخلات تخصصی بیشتری نیاز دارند، در حالی که ممکن است برخی دیگر اساساً نیازی به دریافت این خدمات نداشته باشند.
موسوی چلک با اشاره به حضور گسترده گروههای مختلف در منطقه اظهار کرد: تیم مرهم، گروههای جهادی، آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، تشکلهای غیردولتی، هنرمندان و مجموعههای مختلف دیگری به منطقه رفتند، اما به نظر من این تعدد حضور و هدفمند نبودن فعالیتها، شرایطی را ایجاد کرد که مدیریت بحران با مشکل مواجه شد.
وی تصریح کرد: هرچه سریعتر باید هماهنگی میان دستگاهها توسط مجموعهای که مسئول مدیریت موضوع میناب است ایجاد شود، زیرا در غیر این صورت هر دستگاه مسیر خودش را میرود.
آثار روانی بحران ممکن است ماهها بعد آشکار شود
موسوی چلک در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت سلامت روان کودکان گفت: شدت بحران، مدت آن، گستردگی حادثه، میزان حمایتهایی که افراد پس از بحران دریافت میکنند و همچنین وضعیت سلامت روان آنها پیش از وقوع بحران، همگی بر میزان آسیبپذیری افراد تأثیر میگذارند.
وی افزود: جنگ ۱۲ روزه به دلیل کوتاهتر بودن، آثار روانی کمتری داشت، اما در جنگ ۴۰ روزه طبیعی است که نگرانیها بیشتر باشد.
۲۰ درصد شرکتکنندگان در طرح ملی به مداخلات جدی نیاز دارند
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان گفت: در این طرح بیش از ۴۳۵ هزار نفر از افراد بالای ۱۸ سال شرکت کردند و نتایج نشان داد نزدیک به ۲۰ درصد آنها به مداخلات جدی در حوزه سلامت روان نیاز دارند.
وی ادامه داد: بررسی وضعیت کودکان زیر ۱۸ سال نیز در پنج شهر انجام شده است. اگرچه هنوز جمعبندی نهایی این دادهها اعلام نشده، اما یافتههای اولیه نیز نگرانی ما درباره وضعیت سلامت روان کودکان را تأیید میکند.
مردم میناب را تنها نگذاشتهایم و نخواهیم گذاشت
موسوی چلک در پایان تأکید کرد: آثار روانی بحرانها معمولاً در همان روزها و هفتههای اول خود را نشان نمیدهد و ممکن است ماهها بعد بروز پیدا کند. اگر مداخلات بهموقع و مؤثر انجام نشود، این آسیبها تشدید خواهد شد و کودکان بیش از دیگران آسیب خواهند دید.
وی افزود: ما مردم میناب را تنها نگذاشتهایم و نخواهیم گذاشت و هر زمان که مردم این منطقه به خدمات سلامت روان، مشاوره یا مددکاری اجتماعی نیاز داشته باشند، سازمان بهزیستی این خدمات را به صورت رایگان در اختیار آنها قرار خواهد داد.
انتهای پیام/
