خوشبینی نسخهای رایگان برای زندگی طولانیتر است
به گزارش خبرگزاری آنا؛ پیشتر تصور میشد خوشبینی صرفاً نوعی نگرش مثبت به زندگی است؛ اما اکنون شواهد علمی نشان میدهد این ویژگی روانشناختی میتواند بر عملکرد بدن نیز اثر بگذارد و حتی با افزایش طول عمر ارتباط داشته باشد. افرادی که آینده را امیدوارانهتر میبینند، نهتنها کمتر در معرض ابتلا به برخی بیماریهای مزمن قرار میگیرند، بلکه احتمال مرگ زودرس در آنها نیز کاهش مییابد. این یافتهها نگاه دانشمندان را نسبت به نقش ذهن در سلامت جسم تغییر داده و خوشبینی را از یک ویژگی شخصیتی ساده به عاملی مؤثر در حفظ سلامت تبدیل کرده است.
بررسیهای علمی نشان میدهند که تأثیر خوشبینی تنها به احساس بهتر یا کاهش اضطراب محدود نمیشود. پژوهشگران دریافتهاند این نگرش میتواند از مسیرهای زیستی مختلف، از جمله کاهش التهاب، تنظیم بهتر پاسخ بدن به استرس و تقویت عملکرد دستگاه قلبیعروقی، بر سلامت اثر بگذارد. نکته مهمتر اینکه برخلاف تصور رایج، خوشبینی ویژگی ثابتی نیست که افراد با آن متولد شوند؛ بلکه مهارتی قابل آموزش و تقویت است و تغییر آن میتواند پیامدهایی فراتر از سلامت روان داشته باشد.
وقتی امید به آینده با طول عمر پیوند میخورد
روانشناسان خوشبینی را برای مدتها بهعنوان عاملی مرتبط با سلامت روان مطالعه میکردند؛ اما طی سالهای اخیر، پژوهشهای بزرگ جمعیتی نشان دادهاند این ویژگی با سلامت جسم نیز ارتباطی قابل توجه دارد.
نتایج مطالعات در سایت «هاروارد هلث» (Harvard Health)، که افراد را طی سالهای طولانی دنبال کردهاند، نشان میدهد کسانی که سطح بالاتری از خوشبینی دارند، به طور متوسط بین پنج تا ۱۵ درصد بیشتر عمر میکنند. همچنین احتمال مرگ ناشی از هر علت در این افراد حدود ۱۳ تا ۱۴ درصد کمتر از افرادی است که نگرش بدبینانهتری دارند. پژوهشگران حتی برآورد کردهاند که این تفاوت در برخی جمعیتها میتواند به افزایش چهار تا هشت ساله طول عمر منجر شود، هرچند میزان این اثر در گروههای مختلف متفاوت است.
اهمیت این یافتهها زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم پژوهشگران هنگام تحلیل دادهها، عواملی مانند افسردگی، بیماریهای مزمن، وضعیت اقتصادی و بسیاری از رفتارهای مرتبط با سلامت را نیز در نظر گرفتهاند. بنابراین، نقش خوشبینی مستقل از بسیاری از عوامل شناختهشده سلامت ارزیابی شده است.
قلب هم از خوشبینی سود میبرد
یکی از مهمترین حوزههایی که تأثیر خوشبینی در آن مشاهده شده، سلامت قلب و عروق است. یک «فراتحلیل» (Meta-analysis) که نتایج مطالعات انجامشده روی بیش از ۲۲۰ هزار نفر را با یکدیگر ترکیب کرده، نشان داده است افراد خوشبین حدود یکسوم کمتر در معرض ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی قرار دارند. علاوه بر این، احتمال مرگ آنها در طول دوره مطالعه نیز حدود ۱۴ درصد کمتر بوده است.
پژوهشگران معتقدند نکته قابل توجه این است که قدرت اثر خوشبینی در برخی موارد با عوامل شناختهشده خطر بیماریهای قلبی، مانند فشار خون یا برخی اختلالات متابولیک، قابل مقایسه بوده است. مطالعه دیگری که دادههای بیش از ۱۸۰ هزار نفر را بررسی کرده نیز به نتیجهای مشابه رسیده و نشان داده است نگرش امیدوارانه با کاهش خطر مرگ زودرس ارتباط دارد.
البته پژوهشگران تأکید میکنند این نتایج به معنای آن نیست که خوشبینی جایگزین درمان پزشکی یا سبک زندگی سالم میشود؛ بلکه این ویژگی در کنار سایر عوامل، میتواند بخشی از مجموعه عواملی باشد که بر سلامت اثر میگذارند.
ذهن چگونه بر بدن اثر میگذارد؟
شاید مهمترین پرسش این باشد که چگونه یک ویژگی روانشناختی میتواند بر اندامهای مختلف بدن اثر بگذارد. دانشمندان معتقدند این ارتباط از چند مسیر همزمان شکل میگیرد. یکی از این مسیرها، تأثیر خوشبینی بر عملکرد مغز و تواناییهای شناختی است. برخی مطالعات نشان دادهاند افرادی که نگرش مثبتتری نسبت به آینده دارند، در آزمونهای مربوط به حافظه، تمرکز و سایر تواناییهای شناختی عملکرد بهتری از خود نشان میدهند. حتی بررسیها حاکی از آن است که خوشبینی شریک زندگی نیز میتواند با عملکرد شناختی بهتر فرد ارتباط داشته باشد؛ موضوعی که نقش روابط اجتماعی را در سلامت مغز برجسته میکند.
مسیر دوم به رفتارهای مرتبط با سلامت مربوط میشود. افراد خوشبین معمولاً فعالیت بدنی منظمتری دارند، تغذیه سالمتری انتخاب میکنند، خواب باکیفیتتری تجربه میکنند و کمتر به مصرف دخانیات روی میآورند. چنین رفتارهایی بهطور مستقیم احتمال ابتلا به بیماریهای مزمن را کاهش میدهد.
اما همه ماجرا به سبک زندگی محدود نمیشود. پژوهشگران دریافتهاند حتی زمانی که تفاوت در رفتارهای سلامت نیز در محاسبات لحاظ شود، همچنان بخشی از اثر خوشبینی باقی میماند. این موضوع نشان میدهد سازوکارهای زیستی مستقلی نیز در این ارتباط نقش دارند.
التهاب؛ حلقه اتصال ذهن و سلامت
یکی از مهمترین این سازوکارها، کاهش «التهاب مزمن» (Chronic inflammation) است. التهاب واکنش طبیعی بدن برای مقابله با آسیب یا عفونت محسوب میشود، اما اگر این پاسخ برای مدت طولانی فعال بماند، میتواند زمینهساز بیماریهایی مانند بیماریهای قلبی، دیابت، برخی سرطانها و حتی اختلالات عصبی شود.
بررسیهای علمی در سایت «مرکز ملی سلامت مکمل و تلفیقی آمریکا» (NCCIH) نشان دادهاند افراد خوشبین معمولاً شاخصهای التهابی پایینتری دارند. همچنین در این افراد سطح برخی چربیهای خون وضعیت مطلوبتری دارد و عملکرد «دستگاه عصبی خودمختار» (Autonomic nervous system) نیز متعادلتر است. این دستگاه مسئول تنظیم بسیاری از فعالیتهای غیرارادی بدن مانند ضربان قلب، فشار خون و تنفس است و نقش مهمی در بازگشت بدن به حالت طبیعی پس از تجربه استرس دارد. به بیان دیگر، بدن افراد خوشبین پس از قرار گرفتن در شرایط تنشزا، سریعتر به وضعیت تعادل بازمیگردد و همین موضوع میتواند از آسیبهای ناشی از استرس مزمن جلوگیری کند.
انعطافپذیری روانی؛ ویژگی پنهان افراد خوشبین
یکی دیگر از تفاوتهای مهم میان افراد خوشبین و بدبین، نحوه برخورد آنها با مشکلات است. پژوهشگران از اصطلاح «تابآوری» (Resilience) برای توصیف توانایی سازگاری با شرایط دشوار استفاده میکنند. مطالعات نشان دادهاند افراد خوشبین معمولاً هنگام مواجهه با شکست یا بحران، راهبردهای سازگارانهتری برای حل مسئله انتخاب میکنند. آنها همچنین روابط اجتماعی پایدارتری ایجاد میکنند و حمایت بیشتری از اطرافیان دریافت میکنند؛ عواملی که همگی میتوانند فشار روانی را کاهش دهند.
به همین دلیل، بسیاری از دانشمندان معتقدند اثر محافظتی خوشبینی حاصل مجموعهای از فرآیندهای روانی، رفتاری و زیستی است که در کنار یکدیگر عمل میکنند.
خوشبینی از نگاه متخصصان قلب
«انجمن قلب آمریکا» (American Heart Association) خوشبینی را بهعنوان یکی از عوامل روانشناختی مرتبط با سلامت بهتر قلب و افزایش طول عمر معرفی کرده است. در گذشته، بیشتر توجه متخصصان بر عواملی مانند فشار خون، کلسترول یا دیابت متمرکز بود؛ اما اکنون سلامت روان و ویژگیهای روانشناختی نیز بهعنوان بخشی از سلامت عمومی مورد توجه قرار گرفتهاند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند هنوز پرسشهای بسیاری درباره سازوکار دقیق این ارتباط باقی مانده و مطالعات آینده میتواند ابعاد تازهای از نقش ذهن در سلامت بدن را آشکار کند.
آیا بدبینی به همان اندازه خطرناک است؟
یکی از نکات جالب پژوهشهای اخیر این است که کاهش بدبینی شاید به همان اندازه افزایش خوشبینی اهمیت داشته باشد. برخی مطالعات نشان دادهاند بدبینی تنها نقطه مقابل خوشبینی نیست، بلکه خود میتواند عاملی مستقل برای آسیب به سلامت باشد. افرادی که همواره انتظار پیامدهای منفی دارند، معمولاً استرس طولانیمدتتری را تجربه میکنند و این وضعیت میتواند بر عملکرد دستگاه ایمنی، سلامت قلب و حتی روند بهبود بیماریها اثر منفی بگذارد.
از همین رو، برخی پژوهشگران پیشنهاد میکنند مداخلات روانشناختی باید علاوه بر تقویت نگرش مثبت، بر کاهش الگوهای فکری بدبینانه نیز تمرکز داشته باشند.
آیا میتوان خوشبینی را یاد گرفت؟
شاید مهمترین پیام این پژوهشها آن باشد که خوشبینی یک ویژگی تغییرناپذیر نیست. بررسیهای علمی نشان دادهاند مغز انسان توانایی تغییر الگوهای فکری خود را دارد؛ پدیدهای که از آن با عنوان «انعطافپذیری عصبی» (Neuroplasticity) یاد میشود. بر همین اساس، تمرینهای روانشناختی مختلف میتوانند به تدریج شیوه پیشبینی آینده را در ذهن تغییر دهند.
یکی از روشهای بررسیشده، تصور آینده مطلوب است. در این تمرین، فرد تلاش میکند آیندهای را تصور کند که در آن اهداف مهم زندگیاش محقق شدهاند. پژوهشگران معتقدند این تمرین به مغز کمک میکند به جای تمرکز بر شکستهای احتمالی، امکان وقوع پیامدهای مثبت را نیز در محاسبات خود لحاظ کند.
روش دیگری که در مطالعات متعدد بررسی شده، ثبت روزانه اتفاقات مثبت است. پژوهشگران از افراد خواستهاند هر شب سه اتفاق خوب روز را همراه با دلیل وقوع آنها یادداشت کنند. نتایج نشان داده است این تمرین ساده میتواند احساس قدردانی، رضایت از زندگی و میزان خوشبینی را افزایش دهد و آثار آن حتی تا چند ماه بعد نیز باقی بماند.
مطالعهای که بیش از ۱۰ هزار نفر از ۳۴ کشور را در بر میگرفت نیز نشان داد تمرین قدردانی با افزایش هیجانهای مثبت، رضایت از زندگی و خوشبینی همراه است.
علاوه بر این، برخی پژوهشها بر استفاده آگاهانه از توانمندیهای فردی تأکید دارند. شناسایی ویژگیهایی مانند پشتکار، کنجکاوی، خلاقیت، مهربانی یا قدردانی و بهکارگیری هدفمند آنها در فعالیتهای روزانه، در مطالعات مختلف با افزایش سلامت روان، کاهش علائم افسردگی و تقویت خوشبینی همراه بوده است.
آیندهای که از ذهن آغاز میشود
نتایج پژوهشهای سالهای اخیر تصویری متفاوت از خوشبینی ارائه میدهد. آنچه زمانی صرفاً یک ویژگی شخصیتی یا نگرش ذهنی تلقی میشد، اکنون بهعنوان عاملی مرتبط با سلامت جسم، عملکرد مغز و حتی طول عمر شناخته میشود. البته دانشمندان تأکید میکنند خوشبینی به معنای نادیده گرفتن واقعیت یا انکار دشواریهای زندگی نیست، بلکه به معنای حفظ این باور است که آینده میتواند بهتر از امروز باشد.
اگرچه هنوز پژوهشهای بیشتری برای شناخت دقیق سازوکارهای این ارتباط لازم است، اما شواهد موجود نشان میدهد پرورش نگرشی امیدوارانه میتواند فراتر از بهبود کیفیت زندگی، در حفظ سلامت بدن نیز نقش داشته باشد. شاید به همین دلیل، خوشبینی دیگر تنها یک احساس مثبت نیست؛ بلکه بهتدریج به یکی از موضوعات مهم پژوهشهای علوم اعصاب، روانشناسی و پزشکی تبدیل شده است؛ موضوعی که نشان میدهد گاهی مسیر سلامت، از شیوه نگاه ما به آینده آغاز میشود.
انتهای پیام/
