شکاف دیجیتال در اقتصاد ایران/ ضرورت پیوند دانش دانشگاهی، فناوری و اصلاح تصمیم‌گیری اقتصادی

به گزارش خبرگزاری آنا، در عصری که فناوری‌های نوین همچون هوش مصنوعی و تحلیل کلان‌داده‌ها شالوده سیاست‌گذاری اقتصادی را در سراسر جهان دگرگون کرده‌اند، بسیاری از کشور‌ها با اتکا به این ابزار‌های داده‌محور، دقت و اثربخشی تصمیمات خود را به‌طور چشمگیری افزایش داده‌اند. این روند، نشانگر حرکت سیستماتیک جهان به سمت «حکمرانی داده‌محور» است؛ الگویی که در آن، تحلیل‌های دقیق آماری، مبنای اصلی تدوین استراتژی‌های کلان اقتصادی قرار می‌گیرد.

شکاف ایران فاصله‌ای نگران‌کننده با روند‌های جهانی

در مقابل این تحولات جهانی، اقتصاد ایران با چالشی جدی روبروست. با گسترش فناوری‌های نوین در اقتصاد جهانی، استفاده از ابزار‌هایی مانند هوش مصنوعی و تحلیل کلان‌داده‌ها به یکی از مؤلفه‌های مهم در فرآیند سیاست‌گذاری اقتصادی کشور‌ها تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند بهره‌برداری مؤثر از این ابزار‌ها نیازمند زیرساخت‌های مناسب، شفافیت در حکمرانی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی دانشگاه‌هاست. در بسیاری از کشور‌های توسعه‌یافته، فناوری‌های هوشمند به بخش جدایی‌ناپذیر فرآیند‌های تصمیم‌گیری اقتصادی تبدیل شده‌اند و دولت‌ها از طریق تحلیل داده‌های گسترده، سیاست‌گذاری دقیق‌تر، مالیات‌ستانی هدفمندتر و تخصیص بهینه منابع را دنبال می‌کنند.

در این رابطه صادق جنان‌صفت، کارشناس اقتصادی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا، با اشاره به جایگاه ایران در استفاده از فناوری‌های نوین برای مدیریت داده‌های اقتصادی و ارتقای کیفیت سیاست‌گذاری، بر ضرورت توجه همزمان به دانش دانشگاهی، فناوری و اصلاح ساختار‌های تصمیم‌گیری تأکید کرد.

فاصله اقتصاد ایران با الگوی داده‌محور در جهان

جنان‌صفت در پاسخ به پرسشی درباره میزان بهره‌گیری از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی در فرآیند‌های اقتصادی کشور اظهار کرد: امروزه بسیاری از کشور‌ها از ابزار‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و تحلیل داده برای تصمیم‌سازی و برنامه‌ریزی اقتصادی استفاده می‌کنند. این فناوری‌ها به دولت‌ها کمک می‌کنند تا روند‌های اقتصادی را دقیق‌تر رصد کرده، منابع را هدفمندتر تخصیص دهند و خطا‌های سیاست‌گذاری را کاهش دهند.

وی افزود: اگرچه آشنایی تخصصی من با ابعاد فنی هوش مصنوعی محدود است، اما آنچه می‌توان با اطمینان گفت این است که ایران در حوزه بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به‌ویژه در کاربرد‌های غیرنظامی و اقتصادی، هنوز فاصله قابل توجهی با استاندارد‌های جهانی دارد.

این کارشناس اقتصادی گفت: استفاده از فناوری‌های نوین تنها به معنای در اختیار داشتن ابزار‌های پیشرفته نیست، بلکه نیازمند شکل‌گیری نظامی مبتنی بر داده، شفافیت اطلاعاتی و اعتماد به تحلیل‌های تخصصی در فرآیند تصمیم‌گیری است.

سیاست‌گذاری اقتصادی تحت تأثیر ملاحظات سیاست خارجی

جنان‌صفت با اشاره به عوامل مؤثر بر روند تصمیم‌گیری اقتصادی در کشور اظهار کرد: اقتصاد ایران طی سال‌های گذشته بیش از آنکه بر مبنای شاخص‌های اقتصادی اداره شود، تحت تأثیر ملاحظات سیاست خارجی قرار گرفته است. به همین دلیل بسیاری از تصمیمات کلان اقتصادی ابتدا از منظر سیاست خارجی مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و سپس امکان اجرا پیدا می‌کنند.

وی ادامه داد: این وضعیت باعث شده سیاست‌گذاری اقتصادی از مسیر‌های متعارف فاصله بگیرد و در نتیجه بخشی از ظرفیت‌های کارشناسی و تخصصی نیز کمتر مورد استفاده قرار گیرد.

به اعتقاد این تحلیلگر اقتصادی، محدود شدن ارتباطات اقتصادی بین‌المللی، کاهش دسترسی به سرمایه خارجی و دشوار شدن انتقال فناوری از جمله پیامد‌های این شرایط بوده است؛ مسائلی که در نهایت بر رشد اقتصادی، سرمایه‌گذاری و بهره‌وری کشور تأثیر مستقیم گذاشته‌اند.

فناوری بدون سرمایه‌گذاری و انتقال دانش به نتیجه نمی‌رسد

جنان‌صفت با تأکید بر اینکه توسعه فناوری نیازمند بستر‌های اقتصادی مناسب است، گفت: یکی از مهم‌ترین پیامد‌های کاهش سرمایه‌گذاری و محدود شدن ارتباطات بین‌المللی، کند شدن روند ورود فناوری‌های جدید به کشور است. فناوری زمانی می‌تواند در خدمت توسعه قرار گیرد که امکان تعامل علمی، انتقال دانش و دسترسی به نوآوری‌های جهانی فراهم باشد.

وی افزود: اقتصاد‌هایی که امروز از هوش مصنوعی و ابزار‌های تحلیل داده در سطح گسترده استفاده می‌کنند، پیش از آن زیرساخت‌های لازم برای توسعه فناوری، سرمایه‌گذاری و تعامل با مراکز علمی و صنعتی جهان را فراهم کرده‌اند.

هوشمندسازی نظام مالیاتی و بودجه‌ریزی فرصتی برای افزایش شفافیت

این کارشناس اقتصادی در ادامه به ظرفیت فناوری‌های نوین برای اصلاح ساختار‌های اقتصادی اشاره کرد و گفت: حوزه‌هایی مانند مالیات‌ستانی، بودجه‌ریزی، تخصیص منابع، مدیریت هزینه‌های دولت و نظارت بر فعالیت‌های اقتصادی می‌توانند بیشترین بهره را از ابزار‌های هوشمند و تحلیل داده ببرند.

وی خاطرنشان کرد: هرچه داده‌های اقتصادی شفاف‌تر و دقیق‌تر باشند، امکان تصمیم‌گیری علمی‌تر نیز فراهم می‌شود. در چنین شرایطی می‌توان بسیاری از زمینه‌های رانت، فساد و ناکارآمدی را کاهش داد و سیاست‌های اقتصادی را بر مبنای واقعیت‌های موجود طراحی کرد.

جنان‌صفت افزود: اصلاح نظام مالیاتی، واقعی‌تر شدن سازوکار‌های ارزی، افزایش شفافیت در بازار‌ها و کارآمدتر شدن نظام بانکی از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کنار بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به بهبود عملکرد اقتصاد کشور کمک کند.