انتخاب رشته را فقط بر اساس رتبه و تراز انجام ندهید/ ۶۰ درصد داوطلبان از رشته یا دانشگاه خود ناراضی‌اند
محمد جهانشاد، استاد و مشاور کنکور، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا به تشریح مهم‌ترین نکات و اشتباهات داوطلبان در فرایند انتخاب رشته پرداخت. وی با اشاره به اهمیت علاقه‌مندی داوطلبان در کنار رتبه و تراز اظهار کرد: جدای از بحث رتبه و تراز، علاقه‌مندی داوطلب به رشته بسیار مهم است. آخرین آمار و نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که حداقل ۶۰ درصد داوطلبان یا از رشته خود ناراضی هستند، یا از دانشگاه خود رضایت ندارند و یا از هر دو ناراضی‌اند.
جهانشاد افزود: این موضوع نشان می‌دهد که در انتخاب رشته نباید صرفاً به رتبه و تراز توجه کرد. علاقه‌مندی بسیار مهم است و داوطلب باید رشته‌ای را انتخاب کند که به آن علاقه داشته باشد. طبیعتاً دوره‌ای که فرد انتخاب می‌کند، دانشگاهی که برای تحصیل برمی‌گزیند و همچنین شهر محل تحصیل نیز در کنار رتبه و تراز اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کند.
انتخاب رشته بر اساس اقبال عمومی؛ یکی از اشتباهات رایج داوطلبان
استاد و مشاور کنکور درباره یکی از اشتباهات رایج داوطلبان در زمان انتخاب رشته بیان کرد: یکی از اشتباهات رایج این است که داوطلب صرفاً به اقبال عمومی در انتخاب رشته نگاه کند و بگوید فلان رشته را همه انتخاب می‌کنند یا فلان رشته بازار کار خوبی ندارد.
وی ادامه داد: داوطلب نباید در این فضا صرفاً به نظر و گفته افرادی توجه کند که در این حوزه کارشناس نیستند. در فضای انتخاب رشته، افراد دلسوزی مانند پدر و مادر در کنار داوطلب حضور دارند که، چون با او زندگی می‌کنند، طبیعتاً در بسیاری از حوزه‌ها نظرشان مهم است؛ اما از یک جایی به بعد، در کنار نظر خانواده، باید نظر کارشناس و مشاور انتخاب رشته نیز مورد توجه قرار گیرد.
جهانشاد تصریح کرد: مشاور می‌تواند کمک کند تا از تصمیم‌هایی که ممکن است تحت تأثیر احساسات گرفته شوند، جلوگیری شود. گاهی خانواده به دلیل وابستگی عاطفی بیشتر، احساسی تصمیم می‌گیرد و طبیعتاً این موضوع می‌تواند سرنوشت فرزند را تحت تأثیر قرار دهد.
وی اضافه کرد: با حضور افراد آگاه و باتجربه در کنار داوطلبانی که می‌خواهند انتخاب رشته کنند، می‌توان از این مسئله جلوگیری کرد. پدر و مادر دانش‌آموز معمولاً بیشتر درگیر احساسات هستند تا فردی که در این حوزه تخصص دارد و می‌تواند مشاوره مناسبی ارائه کند؛ بنابراین توصیه می‌شود فردی که تجربه و دانش لازم در این زمینه را دارد و کمتر تحت تأثیر احساسات قرار می‌گیرد، در فرایند انتخاب رشته به داوطلب کمک کند.
علاقه به‌تنهایی برای انتخاب رشته کافی نیست
این مشاور کنکور درباره میزان تأثیر علاقه شخصی در انتخاب رشته گفت: ما همیشه در تصمیم‌گیری باید سه فاکتور را در نظر بگیریم؛ علاقه، استعداد و شرایط. صرفاً نمی‌توان با علاقه شخصی وارد این فضا شد و باید هر سه فاکتور را مورد توجه قرار داد.
وی توضیح داد: برای هرکدام از این سه فاکتور باید وزنی در نظر بگیریم و در نهایت به انتخاب خود امتیاز بدهیم تا بتوانیم میان گزینه‌هایی که داریم، بهترین انتخاب را انجام دهیم.
جهانشاد تأکید کرد: اینکه به رشته‌ای علاقه داشته باشیم، قطعاً مهم و یک فاکتور بسیار مهم است؛ اما اگر چشم خود را روی فاکتور‌های دیگر ببندیم و صرفاً علاقه را ملاک قرار دهیم، مشکلات زیادی پیش روی ما قرار خواهد گرفت.
احتمال قبولی در چیدمان مؤثر است، اما فیلتر نهایی علاقه است
استاد و مشاور کنکور درباره نحوه تصمیم‌گیری میان رشته مورد علاقه و رشته‌ای که احتمال قبولی بیشتری دارد، گفت: نگاه کردن به قبولی‌های سال گذشته می‌تواند مسیر روشنی را برای داوطلب فراهم کند؛ ضمن اینکه نباید انتخاب رشته را صرفاً بر اساس احتمال قبولی بچینیم.
وی افزود: درست است که در زمان چیدمان انتخاب‌ها، داوطلب باید انتخاب‌های بالاتر خود را بیشتر دوست داشته باشد و احتمال قبولی نیز در چیدمان تأثیرگذار است؛ اما فیلتر نهایی که بسیار اهمیت دارد، علاقه‌مندی است.
جهانشاد ادامه داد: اگر داوطلب ۱۵۰ انتخاب داشته باشد، باید انتخاب اول خود را از ۱۴۹ انتخاب بعدی بیشتر دوست داشته باشد؛ بنابراین آخرین فیلتری که روی تمام لایه‌های دیگر تصمیم‌گیری سوار می‌شود، علاقه‌مندی است.
وی خاطرنشان کرد: ممکن است شانس قبولی داوطلب در یک کد رشته بیشتر باشد، اما اگر به آن رشته علاقه ندارد، دلیلی ندارد آن را در انتخاب رشته خود قرار دهد یا در اولویت بالاتری بگذارد.
شهر و امکانات دانشگاه را دست‌کم نگیرید
جهانشاد با تأکید بر اهمیت دانشگاه، شهر محل تحصیل و امکانات دانشگاه در انتخاب رشته بیان کرد: دانشگاه، شهر محل تحصیل و امکانات دانشگاه فوق‌العاده تأثیرگذار است.
وی برای تشریح اهمیت این موضوع به تجربه یکی از داوطلبان اشاره کرد و گفت: داوطلبی در یکی از شهر‌های جنوب کشور، دانشگاهی را انتخاب کرده بود که رشته مورد علاقه‌اش را ارائه می‌کرد؛ اما به محل دانشگاه توجه نکرده بود. زمانی که برای ثبت‌نام مراجعه کرد، متوجه شد محل اصلی دانشگاه و محل برگزاری کلاس‌ها ۸۰ کیلومتر خارج از شهر اصلی قرار دارد.
این مشاور کنکور ادامه داد: این مسئله تأثیر بسیار زیادی داشت و اگر داوطلب از ابتدا این موضوع را می‌دانست، شاید آن انتخاب را انجام نمی‌داد؛ بنابراین چنین نکاتی بسیار تأثیرگذار هستند. از سوی دیگر، امکانات مثبت یک دانشگاه نیز می‌تواند ظرفیت بالایی برای آن دانشگاه ایجاد کند و در تصمیم‌گیری داوطلب مؤثر باشد.
رشته‌های پرطرفدار؛ تحت تأثیر فضای عمومی انتخاب نکنید
وی درباره انتخاب رشته‌های پرطرفدار و استراتژی مناسب برای داوطلبان گفت: توصیه‌ای که به داوطلبان می‌شود این است که تحت تأثیر جو قرار نگیرند. اگر واقعاً به یک رشته علاقه دارند، آن را در انتخاب‌های خود قرار دهند؛ اما صرفاً پرطرفدار بودن یک رشته نباید باعث شود که آن را وارد فهرست انتخاب‌های خود کنند.
جهانشاد اضافه کرد: نکته دیگر این است که اگر یک رشته پرطرفدار باشد، از طرف دیگر رقابت در بازار کار آن نیز بالاست؛ بنابراین داوطلب باید بررسی کند که آیا مهارت لازم را برای موفقیت در آن حوزه دارد یا خیر.
وی با اشاره به رشته کامپیوتر گفت: به‌عنوان مثال، همه می‌گویند در حال حاضر کامپیوتر پرطرفدارترین رشته گروه ریاضی است و این موضوع درست است؛ اما از سوی دیگر، افرادی وارد بازار کار کامپیوتر می‌شوند که توانمندی‌های بالایی دارند و از مزیت‌های رقابتی برخوردارند.
استاد و مشاور کنکور تأکید کرد: داوطلب باید این موضوع را در خودش بررسی کند و صرفاً به دلیل پرطرفدار بودن یک رشته آن را انتخاب نکند؛ چراکه همان‌قدر که آن رشته امروز پرطرفدار است، چهار یا پنج سال دیگر نیز برای ورود به بازار کار، افرادی وارد رقابت خواهند شد که از مهارت و مزیت‌های لازم برخوردارند؛ بنابراین این مسئله باید حتماً مورد بررسی قرار گیرد.
رتبه و احتمال قبولی به‌تنهایی ملاک انتخاب رشته نیست
جهانشاد درباره اینکه آیا انتخاب رشته صرفاً بر اساس رتبه و احتمال قبولی می‌تواند تصمیم درستی باشد، اظهار کرد: خیر، قطعاً نباید انتخاب رشته را فقط بر اساس رتبه و احتمال قبولی انجام داد.
وی افزود: خروجی چنین رویکردی همان آماری است که پیش‌تر به آن اشاره کردم؛ یعنی حداقل ۶۰ درصد افراد یا رشته، یا دانشگاه و یا هر دو را دوست ندارند.
جهانشاد ادامه داد: برای تصمیم‌گیری، شرایط دانشگاه، علاقه‌مندی و استعداد خودمان نیز باید در کنار رتبه و احتمال قبولی مورد توجه قرار گیرد. علاوه بر این، می‌توان از نتایج آزمون‌های روان‌شناسی نیز استفاده کرد تا مشخص شود تیپ رشته با تیپ شخصیتی داوطلب تناسب دارد یا خیر.
بازار کار آینده را با توجه به فناوری بررسی کنید
وی درباره شاخص‌هایی که داوطلبان باید برای بررسی آینده شغلی یک رشته در نظر بگیرند، گفت: تغییراتی را که ممکن است به واسطه حضور فناوری و تکنولوژی در آینده ایجاد شود، باید در نظر گرفت و در کنار آن، بازار کار فعلی نیز باید بررسی شود.
استاد و مشاور کنکور ادامه داد: سایت‌ها و گزارش‌های مستندی که درباره شرایط استخدام، بازار کار و وضعیت بیکاری منتشر می‌شوند، می‌توانند در این زمینه کمک‌کننده باشند.
جهانشاد افزود: همچنین صحبت کردن با افرادی که در آن رشته تحصیل کرده و فارغ‌التحصیل شده‌اند، می‌تواند تأثیر زیادی داشته باشد تا بتوانیم آینده شغلی آن رشته و تغییراتی را که ممکن است در سال‌های آینده در آن ایجاد شود، بهتر درک کنیم.
نظر خانواده مهم است، اما جایگزین نظر کارشناسی نمی‌شود
جهانشاد درباره نقش خانواده در تصمیم نهایی انتخاب رشته بیان کرد: مجموعه‌ای از افراد در این تصمیم‌گیری تأثیرگذار هستند. خانواده نقش مهمی دارد، اما همان‌طور که در صحبت‌های قبلی اشاره کردم، گاهی خانواده ممکن است صحبتی را مطرح کند که کارشناسی و دقیق نباشد.
وی در تشریح این موضوع گفت: برای مثال، خانواده ممکن است به فرزند خود بگوید «مهندسی شیمی را انتخاب نکن، چون تو شیمی را دوست نداری»؛ اما وقتی این رشته را بررسی و تحلیل می‌کنیم، می‌بینیم که در نهایت ممکن است کمتر از ۱۵ واحد درس تخصصی شیمی داشته باشد.
استاد و مشاور کنکور افزود: بنابراین صرف اینکه یک رشته عنوان شیمی را در خود دارد، به این معنا نیست که فردی که در درس شیمی عملکرد متوسط یا خوبی دارد، حتماً در آن رشته دچار مشکل خواهد شد. صحبت‌هایی وجود دارد که خانواده از سر دلسوزی مطرح می‌کند، اما ممکن است کارشناسی نباشد.
جهانشاد خاطرنشان کرد: ترکیب نظر خانواده، بررسی شرایط و آمار قبولی سال گذشته و گفت‌و‌گو با فردی که در این حوزه کارشناس است، می‌تواند در نهایت به تصمیم درست کمک کند.
مشاور چگونه تردید داوطلبان را کاهش می‌دهد؟
وی درباره نقش مشاور برای داوطلبانی که میان چند رشته مردد هستند، گفت: نقش مشاور می‌تواند با برگزاری برخی آزمون‌ها و تست‌ها، میزان تردید داوطلب را کاهش دهد و مشخص کند شخصیت او با کدام رشته تناسب بیشتری دارد.
جهانشاد ادامه داد: مشاور همچنین می‌تواند با توضیح سرفصل‌های دانشگاهی یک رشته، به داوطلب بگوید که در طول چهار سال تحصیل قرار است چه مباحثی را مطالعه کند. این موضوع می‌تواند کمک کند تا تفاوت میان رشته‌هایی که داوطلب درباره آنها مردد است، برای او روشن‌تر شود.
وی افزود: ترسیم دقیق بازار کار نیز یکی دیگر از امکاناتی است که در اختیار مشاور قرار دارد و می‌تواند به داوطلب کمک کند تا از حالت تردید خارج شود و تصمیم آگاهانه‌تری بگیرد.
همه داوطلبان انتخاب رشته کنند
جهانشاد در پاسخ به این سؤال که آیا داوطلبانی که از نتیجه کنکور خود رضایت ندارند، بهتر است انتخاب رشته کنند یا برای سال آینده دوباره تلاش داشته باشند، گفت: قطعاً به همه داوطلبان توصیه می‌کنم انتخاب رشته کنند؛ البته با لحاظ شرایط محرومیت.
وی توضیح داد: می‌دانیم داوطلبانی که در رشته‌های پزشکی، دندان‌پزشکی، داروسازی، دامپزشکی و دوره‌های روزانه قبول شوند، از سال بعد با محرومیت مواجه خواهند شد؛ البته منظور دوره‌های روزانه‌ای است که با آزمون پذیرش دارند و نه دوره‌های روزانه‌ای که بر اساس سوابق تحصیلی هستند.
استاد و مشاور کنکور ادامه داد: بنابراین با لحاظ شرایط محرومیت، به‌ویژه این مورد، و همچنین محرومیتی که برای داوطلبان دارای سهمیه وجود دارد تا استفاده از سهمیه آنها از بین نرود، به نظر من همه داوطلبان باید انتخاب رشته خود را انجام دهند.
کمترین توجه را به حرفهای غیرکارشناسی داشته باشید
جهانشاد در جمع‌بندی توصیه خود به داوطلبان برای انتخاب رشته امسال گفت: توصیه نهایی من این است که یک تصمیم عاقلانه و یک تصمیم جمعی گرفته شود؛ یعنی مجموعه افرادی که در صحبت‌های قبلی به آنها اشاره کردم، شامل خانواده و افرادی که بر تصمیم فرد تأثیر می‌گذارند و در کنار او هستند، به همراه یک مشاور که در این حوزه تخصص و دانش دارد، در کنار توجه به آمار و ارقام سال گذشته، می‌توانند مجموعه‌ای را شکل دهند که به یک تصمیم درست منجر شود.
وی تأکید کرد: برای این تصمیم‌گیری، هم این گروه از افراد باید در کنار داوطلب باشند و هم باید به شرایط، استعداد و علاقه فرد توجه شود. همه این موارد باید در کنار یکدیگر دیده شوند.
جهانشاد خاطرنشان کرد: کمترین توجه را باید به حرف‌هایی داشت که از سوی افرادی مطرح می‌شود که کارشناس این حوزه نیستند. افراد زیادی ممکن است در اطراف داوطلب باشند که دلسوز او هستند، اما حرفشان کارشناسی نیست.
وی در پایان گفت: توصیه می‌کنم این افراد را در تصمیم‌گیری خود سهیم نکنید و با توجه به مجموعه‌ای که گفته شد و با در نظر گرفتن ابعاد و شرایط مختلف، تصمیم خود را بگیرید. ان‌شاءالله این تصمیم، تصمیم مهم و خوبی برای آینده شما باشد.
انتهای پیام/
