دهقان: باید از واژهبازی درباره محرومیت عبور کنیم/ مردم مناطق کمبرخوردار را در تصمیمگیریها مشارکت دهیم
به گزارش خبرنگار آنا، حسین دهقان، رئیس بنیاد مستضعفان، در آیین شکرانه اجرای پویش مهر علوی و تقدیر از مشارکتکنندگان برگزیده توزیع مشارکتی ۳۲۵ هزار بسته لوازمالتحریر بین دانشآموزان مناطق کمبرخوردار کشور که امروز ۱۱ مهر برگزار شد، با اشاره به فلسفه شکلگیری بنیاد مستضعفان اظهار کرد: برای فهم فلسفه وجودی چنین بنیادهایی باید به حکمتی بازگردیم که در ابتدای شکلگیری این مجموعهها مورد توجه قرار گرفت و ریشه آن را در نگاه امام خمینی و تأکید ایشان بر نقش مردم در پیشبرد اهداف انقلاب جستوجو کنیم.
وی افزود: امام خمینی همواره تأکید داشت که بار اصلی انقلاب بر دوش طبقات ضعیف جامعه است و همین مردم بودند که در طول سالها، بدون چشمداشت در مسیر تقویت نظام و پیشبرد اهداف آن نقشآفرینی کردند.
از واژهسازی درباره محرومیت تا مسئله واقعی مردم
رئیس بنیاد مستضعفان با انتقاد از تغییر مداوم واژگان برای توصیف وضعیت اقشار محروم و مناطق کمتر برخوردار گفت: متأسفانه در طول زمان، به جای اینکه به مسائل محتوایی و واقعی توجه کنیم، گرفتار واژهبازی شدهایم. یک دوره از واژه مستضعف استفاده کردیم، بعد گفتیم محروم، سپس واژه آسیبپذیر را به کار بردیم و در ادامه از تعبیر کمبرخوردار استفاده کردیم، در حالی که مسئله اصلی مردم با تغییر واژهها حل نمیشود.
دهقان ادامه داد: نزدیک به ۴۷ یا ۴۸ سال از انقلاب گذشته است و امروز باید به جای تغییر واژهها، درباره اصل برخورداری و توانمندی مردم صحبت کنیم و ببینیم در مناطقی که بیشترین هزینه را برای انقلاب دادهاند، واقعاً مسئله چیست و چه کاری باید انجام شود.
وی با اشاره به تغییر مفهوم توسعه در سالهای پس از انقلاب گفت: زمانی وقتی از توسعه صحبت میکردیم، منظورمان این بود که مردم آب آشامیدنی، بهداشت، مدرسه، راه و امکانات اولیه زندگی داشته باشند، اما امروز شرایط در بسیاری از این مناطق تغییر کرده است.
۹۸ درصد روستاها از زیرساختهای اصلی برخوردارند
رئیس بنیاد مستضعفان افزود: امروز آمارها نشان میدهد بیش از ۹۸ درصد روستاهای دارای جمعیت، از عناصر و زیرساختهای اصلی برخوردارند. بنابراین اگر توسعه را صرفاً به معنای ایجاد این زیرساختها تعریف کنیم، باید بگوییم بخش قابل توجهی از این مناطق دیگر در وضعیت گذشته قرار ندارند.
دهقان تصریح کرد: مسئله امروز این است که باید ببینیم آیا مردم این مناطق ناتوان هستند یا از ظرفیتهای لازم برخوردارند؟ آیا محیط آنها منابع کافی ندارد یا منابعی وجود دارد که میتوان آن را در اختیار مردم قرار داد تا بتوانند از آن استفاده کنند؟
وی گفت: باید این مسائل را دقیقتر بررسی کنیم و ببینیم مسئله واقعی مردم چیست، زیرا رویکردی که صرفاً بر تشخیص نیاز مردم از بیرون استوار باشد، الزاماً نمیتواند به حل مسائل آنها منجر شود.
به جای مردم، برای مردم تصمیم نگیریم
رئیس بنیاد مستضعفان با اشاره به تجربه سالهای گذشته در حوزه محرومیتزدایی اظهار کرد: ما یک دوره تجربه داشتیم که تلاش میکردیم به جای مردم، برای مردم نیازسنجی و تشخیص نیاز کنیم؛ یعنی از بیرون تصمیم میگرفتیم که مردم چه چیزی نیاز دارند و همان را برای آنها اجرا میکردیم.
دهقان افزود: باید به جای این رویکرد، به خود مردم تکیه کنیم و عنصر مشارکت را در برنامهها و اقدامات وارد کنیم. مردم باید در تصمیمگیری و اجرای طرحها نقش داشته باشند، زیرا این مشارکت با خود عزت نفس و اعتماد به نفس به همراه دارد.
وی تأکید کرد: وقتی مردم خودشان در حل مسائل منطقهشان مشارکت میکنند، ظرفیتهایی در آنها فعال میشود که صرفاً با اجرای یک پروژه از بیرون نمیتوان به آن دست پیدا کرد.
ظرفیتهای محلی را فعال کنیم
رئیس بنیاد مستضعفان با اشاره به ظرفیتهای موجود در مناطق روستایی گفت: در بسیاری از این مناطق ظرفیتهای فراوانی وجود دارد که اگر درست مورد استفاده قرار بگیرد، میتواند به بهبود شرایط زندگی مردم کمک کند.
دهقان ادامه داد: برای نمونه، در زمینه بومگردی ظرفیتهای بسیار خوبی وجود دارد و میتوان با استفاده درست از این ظرفیتها، زمینه فعالیت اقتصادی و ایجاد درآمد برای مردم محلی را فراهم کرد، اما این موضوع نیازمند آن است که خود مردم نیز در فرآیند تصمیمگیری و اجرای کار حضور داشته باشند.
وی با اشاره به ضرورت توجه به مسائل زیستمحیطی و ظرفیتهای طبیعی مناطق افزود: وقتی چند نفر دور هم جمع میشوند و درباره مسائل منطقه تصمیم میگیرند، اگر مشارکت واقعی مردم شکل نگیرد، ممکن است بسیاری از مسائل اساسی همچنان باقی بماند. در چنین شرایطی، نمیتوان انتظار داشت صرفاً با ورود یک دستگاه یا اجرای یک طرح، همه مشکلات برطرف شود.
مردم باید در حل مسائل منطقه خود نقش داشته باشند
دهقان با اشاره به تجربه شخصی خود از زندگی روستایی گفت: من خودم بچه روستا هستم و از نزدیک با مسائل و ظرفیتهای روستا آشنا هستم. در روستای ما قنات وجود داشت و مردم خودشان از آن استفاده میکردند و برای مدیریت منابع آب، سازوکارهایی داشتند که بر پایه مشارکت اهالی شکل گرفته بود.
وی افزود: ما در روستا این تجربه را داشتیم که یک روز در سال را مشخص میکردیم و اعلام میشد آب در آن روز متعلق به شخص خاصی نیست و همه مردم برای استفاده و ساماندهی آن مشارکت میکردند.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: چنین تجربههایی نشان میدهد که اگر مردم را در فرآیند حل مسئله وارد کنیم، خود آنها ظرفیتهایی برای مدیریت منابع، حل مشکلات و پیشبرد امور دارند که باید مورد توجه قرار گیرد.
دهقان تأکید کرد: بنابراین باید از رویکردی که در آن دستگاهها به جای مردم تصمیم میگیرند عبور کنیم و به سمت الگویی برویم که مردم در آن نقش اصلی داشته باشند؛ الگویی که در آن عزت نفس، اعتماد به نفس و توانمندی مردم تقویت شود و ظرفیتهای هر منطقه برای حل مسائل همان منطقه به کار گرفته شود.
محروم واقعی کسی است که توانمندی دارد، اما امکان استفاده از آن را ندارد/ کمکهای بنیاد باید به توانمندسازی مردم منجر شود
وی با اشاره به مشارکت مردم در حل مسائل کشور گفت: یکی از کارهای ارزشمندی که میتوان انجام داد، فراهم کردن زمینه حضور و مشارکت مردم در حل مسائل جامعه است. باید به مردم گفت که آنها میتوانند در حل مسائل کشور نقشآفرینی کنند و در کنار آن، مسئولیت دستگاههای مختلف نیز باید بهدرستی تعریف شود.
دولت به تنهایی قادر به حل همه مسائل کشور نیست
دهقان افزود: باید از خودمان بپرسیم آیا دولت، هر اندازه هم که قدرتمند باشد، میتواند به تنهایی همه مسائل مردم را حل کند؟ پاسخ منفی است. از سوی دیگر، اگر مردم به صحنه بیایند، آیا امکان حل بسیاری از مسائل وجود دارد؟ پاسخ این سؤال مثبت است.
وی ادامه داد: تجربه دفاع مقدس نمونه روشنی از همین ظرفیت مردمی است. در آن دوران مردم به میدان آمدند و بسیاری از امور را خودشان سامان دادند. سازمانها و نهادهای مختلف شکل گرفتند و مردم بدون اینکه منتظر ایجاد ساختارهای رسمی، مجوز و دستور باشند، برای حل مسائل کشور وارد عمل شدند.
رئیس بنیاد مستضعفان گفت: این تعبیر که مردم خودشان در این دوران کار را به دست گرفتند، تعبیر بلندی است. مردم ظرفیت، توان و آمادگی زیادی برای حضور در صحنه دارند و اگر این ظرفیت به درستی شناخته شود، میتواند بخش مهمی از مسائل کشور را حل کند.
خیرین؛ مردمی که مسئله را دیدند و برای آن راهحل ساختند
دهقان با اشاره به فعالیت خیرین اظهار کرد: خیرین را چه کسی موظف کرده است که وارد این عرصه شوند؟ چه کسی به آنها گفته است بروید فلان کار را انجام دهید؟ آنها خودشان مسئلهای را در جامعه تشخیص دادهاند، به دنبال راهحل آن رفتهاند و برای حل آن اقدام کردهاند.
وی افزود: دلیل موفقیت بسیاری از این اقدامات آن است که مردم، جامعه و مسئله را به خوبی درک کردهاند. زمانی که میان مردم و کسانی که برای حل مسئله اقدام میکنند، یک ارتباط و پیوند دوجانبه شکل میگیرد، محصول آن میتواند بسیار ارزشمند باشد.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: ما باید به جای اینکه صرفاً درباره مداخله در مسائل مردم صحبت کنیم، ببینیم چه کاری میتوانیم انجام دهیم تا خود مردم نسبت به داشتهها، ظرفیتها و توانمندیهایشان آگاه شوند و بتوانند از این ظرفیتها برای حل مسائل خود استفاده کنند.
ایران محروم از منابع نیست؛ محروم از دیدن داشتههای خود است
دهقان با اشاره به ظرفیتهای موجود در مناطق مختلف کشور گفت: امروز وقتی درباره مناطق محروم صحبت میکنیم، باید دقت کنیم که آیا این مناطق واقعاً فاقد منابع هستند؟ کشور ما منابع دارد، استعداد انسانی دارد و منابع طبیعی هم دارد. آنچه ما کمتر به آن توجه کردهایم، دیدن همین داشتهها و استفاده درست از آنهاست.
وی افزود: امروز با پدیده حاشیهنشینی مواجه هستیم. افراد از روستا به شهر، از شهر به شهرستان و از شهرستان به حاشیه استانها مهاجرت میکنند. این در حالی است که در بسیاری از همین مناطق، ظرفیتهای انسانی و اقتصادی قابل توجهی وجود دارد.
دهقان تصریح کرد: مسئله این نیست که کشور ما چه چیزی ندارد؛ مسئله این است که چگونه میتوانیم داشتههای موجود را فعال کنیم و مردم را در استفاده از ظرفیتهای خود توانمند سازیم.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: از نظر من، محروم فقط کسی نیست که هیچ امکاناتی ندارد. ممکن است فردی مدرک دکتری از یک دانشگاه معتبر داشته باشد، اما شغلی نداشته باشد و در خانه بماند. این فرد نیز از یک جهت محروم است. همچنین ممکن است فردی منابع عمومی در اختیار داشته باشد، اما توان استفاده از آنها را نداشته باشد؛ بنابراین باید تعریف دقیقتری از محرومیت داشته باشیم.
پایان کمکهای موردی؛ بنیاد به سمت توانمندسازی رفته است
دهقان با تشریح تغییر رویکرد بنیاد مستضعفان گفت: ما در بنیاد مستضعفان طی مدتی که در خدمت شما هستم، تلاش کردهایم نگاه خود را نسبت به فعالیتهای اجتماعی تغییر دهیم. کمکهای موردی و انفرادی را کنار گذاشتهایم و اساساً به دنبال این نیستیم که صرفاً به افراد کمک بلاعوض کنیم.
وی افزود: نگاه ما این است که در خدمت مردمی باشیم که خودشان نیز میخواهند در حل مسئله مشارکت کنند. اگر قرار است منابعی در اختیار فرد یا گروهی قرار گیرد، باید این منابع به گونهای استفاده شود که فرد بتواند توانمند شود و در ادامه خودش مسیر را پیش ببرد.
رئیس بنیاد مستضعفان بیان کرد: ما در حوزه اشتغال تلاش کردهایم به جای اینکه صرفاً یک مبلغ را در اختیار فرد قرار دهیم، ابتدا قابلیتسنجی انجام دهیم، بازار و ظرفیت را بررسی کنیم، آموزش بدهیم، تجهیزات مورد نیاز را فراهم کنیم و در ادامه نیز مراقبت کنیم که کسبوکار شکلگرفته بتواند به فعالیت خود ادامه دهد.
بیش از ۹۰ درصد مشاغل ایجادشده پایدار ماندهاند
دهقان گفت: در بخش قابل توجهی از مشاغلی که طی این مدت ایجاد کردهایم، بیش از ۹۰ درصد مشاغل پایدار ماندهاند و این موضوع برای ما بسیار مهم است.
وی افزود: دلیل پایداری این مشاغل آن است که پیش از ایجاد آنها قابلیتسنجی کردهایم، آموزش دادهایم، تجهیزات در اختیار افراد قرار دادهایم و تلاش کردهایم کسبوکار ایجادشده در شبکه عمومی و زنجیرههای اقتصادی جای بگیرد.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: میانگین درآمد سرانه افرادی که در این طرحها وارد شدهاند، در گذشته حدود ۱۵ میلیون تومان بود و امروز این رقم به بیش از ۲۵ میلیون تومان رسیده است.
دهقان تأکید کرد: ما صرفاً نگفتیم این کار را انجام بده یا آن کار را انجام نده. تلاش کردیم زمینهای ایجاد کنیم که فرد بتواند تصمیم بگیرد، مسئولیت تصمیم خود را بپذیرد و در نهایت از نتیجه کار خود استفاده کند.
کمک به مردم نباید کرامت آنها را خدشهدار کند
وی با انتقاد از برخی شیوههای تبلیغاتی در ارائه خدمات اجتماعی اظهار کرد: در گذشته گاهی خدمات اجتماعی به شکلی ارائه میشد که بیش از آنکه کرامت فرد دریافتکننده خدمت حفظ شود، خود خدمتدهنده دیده میشد.
دهقان افزود: فرض کنید قرار است به یک خانواده جهیزیه داده شود. اینکه چند خودرو راه بیندازیم، دوربین تلویزیون را همراه کنیم، از چند روز قبل اعلام کنیم که قرار است به فلان خانواده جهیزیه بدهیم و بعد در مقابل در خانه آن خانواده حاضر شویم، با حفظ کرامت مردم سازگار نیست.
وی ادامه داد: وقتی یک دختر جوان قرار است وارد زندگی مشترک شود، نباید دریافت چند قلم کالا تبدیل به موضوعی شود که همه محله و اطرافیان از آن مطلع شوند و فرد احساس کند به واسطه دریافت کمک، شأن و عزت نفس او نادیده گرفته شده است.
رئیس بنیاد مستضعفان گفت: ما باید عزت نفس افراد را حفظ کنیم و کمک را به گونهای ارائه دهیم که فرد احساس نکند کسی بر او منت گذاشته است.
وی افزود: در یکی از نمونهها، حتی فرد خودش کالا و اندازه و رنگ مورد نیازش را انتخاب کرده بود و ما کالا را تهیه و بدون اینکه اطرافیان او مطلع شوند، به در خانهاش تحویل دادیم. این یعنی حفظ عزت نفس و کرامت انسانها.
هدف بنیاد؛ حل یک مسئله به جای توزیع صرف منابع
دهقان با تأکید بر ضرورت اثرگذاری منابع گفت: رویکرد ما این است که اگر قرار است منابعی هزینه شود، باید بتواند یک مسئله را حل کند یا اثر آن به حل چند مسئله دیگر منجر شود.
وی افزود: ما باید به دنبال نوعی از مداخله باشیم که اثر اهرمی داشته باشد؛ یعنی اگر یک واحد منابع اختصاص میدهیم، بتواند چند برابر آن ارزش و آورده ایجاد کند.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: وقتی مردم، خیرین، دستگاههای مختلف و گروههای مردمی در کنار یکدیگر قرار میگیرند، دیگر موضوع این نیست که چه کسی یک ریال آورده و چه کسی پنج ریال. همه خودشان را شریک میدانند و همین مشارکت جمعی میتواند آثار بیشتری ایجاد کند.
عبور از توزیع لوازمالتحریر به سمت عدالت آموزشی
دهقان با اشاره به فعالیت بنیاد مستضعفان در حوزه آموزش گفت: در حوزه آموزش نیز رویکرد ما تغییر کرده است. موضوع صرفاً این نیست که لوازمالتحریر در اختیار دانشآموز قرار دهیم. ما باید ببینیم چگونه میتوانیم از فناوریهای جدید، هوش مصنوعی و آموزش فردیسازیشده برای ایجاد عدالت آموزشی استفاده کنیم.
وی افزود: یکی از برنامههای ما این است که دانشآموزان مناطق کمبرخوردار و کسانی را که از تحصیل بازماندهاند، شناسایی کنیم و برای بازگرداندن آنها به چرخه آموزش اقدام کنیم.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: دستگاههای مختلف هر کدام بخشی از این مسائل را دنبال میکنند؛ آموزش و پرورش، بهزیستی، کمیته امداد و سایر نهادها هر کدام اطلاعات و مسئولیتهایی دارند. اگر این اطلاعات و اقدامات به شکل منسجم در کنار یکدیگر قرار گیرد، میتوانیم از موازیکاری جلوگیری کنیم و خدمات را هدفمندتر ارائه دهیم.
هدفگذاری برای حمایت از دانشآموزان مستعد مناطق کمبرخوردار
دهقان با اشاره به اقدامات انجامشده برای دانشآموزان مستعد مناطق کمبرخوردار گفت: ما در سالهای اخیر بخشی از تمرکز خود را روی دانشآموزانی گذاشتهایم که از مناطق محروم و کمبرخوردار میآیند، اما استعداد و توانمندی بالایی دارند.
وی افزود: موضوع فقط نمره دیپلم یا قبولی در کنکور نیست؛ مسئله این است که استعدادهایی در این مناطق وجود دارد که اگر فرصت مناسب در اختیار آنها قرار گیرد، میتوانند مسیر تحصیلی و علمی بسیار خوبی را طی کنند.
رئیس بنیاد مستضعفان گفت: امروز بخشی از دانشآموزان تحت حمایت بنیاد توانستهاند وارد مدارس و مسیرهای آموزشی رقابتی شوند و در مراحل مختلف تحصیلی موفقیتهایی به دست آورند.
وی ادامه داد: هدفگذاری ما این است که حمایت از دانشآموزان مستعد را ادامه دهیم و در کنار حمایت تحصیلی، زمینهای ایجاد کنیم که این افراد در آینده بتوانند بخشی از توان خود را برای منطقه و جامعهای که از آن آمدهاند به کار بگیرند.
حمایت از دانشجویان مناطق محروم؛ دانشجو نباید در تهران گم شود
دهقان از آغاز برنامهای برای حمایت از دانشجویان مناطق کمبرخوردار خبر داد و اظهار کرد: از امسال تلاش میکنیم دانشجویانی را که از مناطق محروم وارد دانشگاه میشوند نیز تحت پوشش خدمات حمایتی قرار دهیم.
وی افزود: ممکن است دانشجویی از زابل یا یک منطقه محروم وارد تهران شود. او نه تهران را میشناسد، نه شبکه ارتباطی دارد و نه الزاماً کسی را در این شهر میشناسد که بتواند در شرایط سخت به او کمک کند. اگر این فرد را فقط برای ورود به دانشگاه حمایت کنیم، اما در ادامه رهایش کنیم، ممکن است در مسیر تحصیل دچار مشکل شود.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: بنابراین باید حمایت را به گونهای طراحی کنیم که این دانشجویان در مسیر تحصیل و زندگی اجتماعی نیز بتوانند از ظرفیتهای لازم برخوردار شوند.
حمایت اجتماعی باید به افزایش سرمایه اجتماعی منجر شود
دهقان گفت: ما معتقدیم همه اقداماتی که دولت و نهادهای عمومی برای مردم انجام میدهند باید در نهایت به تقویت سرمایه اجتماعی منجر شود، نه اینکه باعث فرسایش آن شود.
وی افزود: وظیفه ما این است که بخشی از فشارهایی را که بر مردم وارد میشود کاهش دهیم و اجازه ندهیم مشکلات اقتصادی و اجتماعی افراد را از پا درآورد.
رئیس بنیاد مستضعفان تأکید کرد: در عین حال، حمایت نباید به معنای سلب مسئولیت از فرد باشد. ما باید کمک کنیم فرد تصمیم خودش را بگیرد، مسئولیت تصمیم خود را بپذیرد و پیامدهای آن را نیز قبول کند.
از سلامت کودکان تا حمایت از مادران؛ تمرکز بر مسائل زیربنایی
دهقان با اشاره به برخی اقدامات بنیاد در حوزه سلامت اظهار کرد: در حوزه سلامت نیز تلاش کردهایم به جای اقدامات پراکنده، مسائل قابل پیشگیری و قابل حل را شناسایی کنیم.
وی افزود: اگر مشکلاتی در کودکان در سنین پایین شناسایی شود، ممکن است بسیاری از آنها قابل درمان یا کنترل باشد. برای مثال مشکلات بینایی، شنوایی یا برخی مسائل جسمی اگر در سن مناسب تشخیص داده شود، میتوان از شدت یافتن آنها جلوگیری کرد.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: در حوزه بانوان باردار نیز تلاش شده است آموزش و مراقبتهای لازم از دوران پیش از زایمان تا پس از آن مورد توجه قرار گیرد.
وی گفت: ما اساساً تلاش کردهایم در مسائل زیربنایی به شکل مستقیم وارد نشویم، اما اگر مدرسهای وجود ندارد، برای ساخت آن کمک کنیم؛ اگر مدرسه وجود دارد، اما نیاز به تکمیل دارد، برای تکمیل آن اقدام کنیم و اگر مدرسه ساخته شده، اما تجهیزات ندارد، تجهیزات مورد نیاز آن را فراهم کنیم.
مدرسه بدون معلم و آموزش مناسب، مسئله را حل نمیکند
دهقان افزود: البته صرف تجهیز مدرسه کافی نیست. اگر معلم نتواند از تجهیزات استفاده کند، بخشی از هدف محقق نمیشود؛ بنابراین باید آموزش و تجهیزات در کنار یکدیگر دیده شوند.
وی با اشاره به برنامههای بنیاد برای استفاده از فناوریهای نوین در آموزش اظهار کرد: استفاده از هوش مصنوعی را نیز از ابتدای امسال به شکل جدی دنبال کردهایم و امیدواریم بتوانیم به تدریج از ظرفیت هوش مصنوعی برای توسعه عدالت آموزشی استفاده کنیم.
رئیس بنیاد مستضعفان ادامه داد: هدف این است که دانشآموز متناسب با نیاز و شرایط خودش آموزش ببیند و فناوری بتواند بخشی از فاصلهای را که میان دانشآموزان مناطق مختلف وجود دارد، کاهش دهد.
وی در پایان گفت: اگر بتوانیم ظرفیتهای مردم، خیرین، دستگاههای دولتی و نهادهای عمومی را در کنار یکدیگر قرار دهیم و به جای کمکهای مقطعی به سمت توانمندسازی حرکت کنیم، میتوانیم اثرگذاری بیشتری در مناطق کمبرخوردار داشته باشیم.
انتهای پیام/