مخبر دزفولی: نظریهپردازی در علوم انسانی مسیر آسانی نیست
فهیمه مخبر دزفولی، مشاور رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه علوم انسانی و رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی واحد علوم و تحقیقات، در گفتوگو با خبرنگار آنا، با اشاره به موضوع نظریهپردازی در حوزه علوم انسانی اظهار کرد: نظریهپردازی در حوزه علوم انسانی بسیار دشوارتر از بسیاری از حوزههای دیگر است و برای رسیدن به این مرحله باید مراحل مختلفی را در عرصه مطالعات علوم انسانی پشت سر بگذاریم.
وی ادامه داد: در این زمینه مقایسهای میان رشد و تعالی علوم در تمدن اسلامی، بهویژه در دورهای که تمدن اسلامی در اوج شکوفایی خود قرار داشت، با شکلگیری و رشد تمدن غرب تا رسیدن آن به مرحله اوج انجام دادهام و تأکید بر این نکته است که برای رسیدن به مرحله نظریهپردازی، باید مسیر مشخصی را طی کرد.
مشاور رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه علوم انسانی بیان کرد: این مسیر، مسیر آسانی نیست و نمیتوان انتظار داشت که بدون طی مراحل مقدماتی، به سرعت به مرحله نظریهپردازی دست پیدا کنیم. قطعاً باید به ترجمهها توجه داشته باشیم و در فهم ترجمه متونی که از تمدنهای دیگر به ما رسیده است، دقت بیشتری به خرج دهیم تا فهم درستی از این آثار و اندیشهها به دست آوریم.
مخبر دزفولی افزود: پس از آنکه فهم درستی از آثار و متون به دست آمد، باید به مرحله نقد برسیم و آثار و آرای موجود را مورد نقد و بررسی قرار دهیم و در ادامه، به مرحله تولید علم برسیم. بنابراین، نظریهپردازی نتیجه یک فرایند تدریجی است که از فهم و مطالعه آغاز میشود، با نقد ادامه پیدا میکند و در نهایت میتواند به تولید علم و شکلگیری نظریه منجر شود.
مسیر تمدن اسلامی از ترجمه تا تولید علم
رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی واحد علوم و تحقیقات با اشاره به تجربه تمدن اسلامی در رشد علوم اظهار کرد: در تمدن اسلامی نیز این مراحل به تدریج طی شده است. برای نمونه، در حوزه پزشکی میتوان به دورهای اشاره کرد که ترجمه آثار جالینوس و بقراط در تمدن اسلامی شکل گرفت و پس از آن، در یک فرایند طولانی، دانشمندان مسلمان به تولید آثار و ارائه دیدگاههای علمی خود پرداختند.
وی ادامه داد: این مسیر را میتوان در حوزههای مختلف علمی دنبال کرد و نمونههایی از این روند را در آثار دانشمندانی مانند رازی مشاهده کرد. یعنی از مرحله آشنایی و ترجمه آثار علمی تمدنهای دیگر، به تدریج به مرحلهای رسیدیم که دانشمندان مسلمان خود به تولید علم و ارائه آثار علمی پرداختند.
مخبر دزفولی افزود: در حوزه فیزیک نیز همین فرایند را میتوان مشاهده کرد؛ یعنی از مراحل نخستین مطالعات و استفاده از دانش موجود، به تدریج به مراحل بالاتری از تولید علم رسیدیم و در نهایت شاهد شکلگیری مکاتب علمی و فلسفی در تمدن اسلامی بودیم.
وی با اشاره به شکلگیری مکاتب فلسفی در تمدن اسلامی بیان کرد: در این مسیر، مکاتب فلسفی شکل گرفتند و برای نمونه، مکتب مشاء را داریم که ابنسینا آن را تأسیس کرد. رسیدن به چنین مرحلهای یک روند تدریجی و طولانی بوده است و نمیتوان انتظار داشت که در مدت کوتاهی چنین تحولات علمی و فکری اتفاق بیفتد.
رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی واحد علوم و تحقیقات تأکید کرد: این مسیر در برخی موارد چیزی حدود بیش از دو قرن طول کشیده است. بنابراین، وقتی درباره نظریهپردازی در حوزه علوم انسانی صحبت میکنیم، باید توجه داشته باشیم که این حوزه مانند آزمایشگاه نیست که در مدت کوتاهی آزمایشی انجام دهیم، به نتیجه برسیم و خیلی زود نتایج آن را اعلام کنیم.
نظریهپردازی؛ فرایندی مبتنی بر فهم و نقد آرای دیگران
مخبر دزفولی نظریهپردازی در علوم انسانی را حرکتی مبتنی بر آرای دیگران و فهم دقیق این آرا دانست و گفت: نظریهپردازی در حوزه علوم انسانی یک حرکت قطعی و ضروری است، اما این حرکت مبتنی بر آرای دیگران و فهم آرای دیگران است و نمیتوان بدون توجه به دانش و اندیشههای پیشین، به نظریهپردازی دست یافت.
وی ادامه داد: نقد آثار دیگران نیز بخش مهمی از این مسیر است. ما باید آثار و اندیشههای موجود را به خوبی بشناسیم، آنها را بفهمیم و سپس مورد نقد قرار دهیم تا بتوانیم از این طریق به مراحل جدیدتری در تولید علم برسیم.
مشاور رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه علوم انسانی افزود: ارتباطات بینالمللی نیز در این فرایند اهمیت بسیار زیادی دارد. همانطور که در تجربه تمدن اسلامی شاهد چنین ارتباطاتی بودهایم، ارتباط میان دانشمندان و مقایسه نتایج مطالعات آنها میتواند در رشد و تعالی علم نقش مهمی داشته باشد.
مخبر دزفولی با اشاره به نمونهای از ارتباط میان دانشمندان در تمدن اسلامی اظهار کرد: در همان دوره تمدن اسلامی، نمونههایی داریم که دو شخصیت علمی در بغداد و خوارزم رصدهایی را انجام میدادند و نتایج این رصدها را با یکدیگر مقایسه میکردند. این موضوع نشان میدهد که ارتباط میان دانشمندان و تبادل یافتههای علمی، حتی در آن دوره نیز اهمیت داشته است.
وی تأکید کرد: بنابراین، ارتباطات بینالمللی و ارتباط میان دانشمندان را نباید در مسیر نظریهپردازی نادیده گرفت. علم در یک فضای منفصل و جدا از سایر دانشمندان شکل نمیگیرد و تعامل و ارتباط میان اندیشمندان میتواند به تکمیل و تقویت مسیر علمی کمک کند.
ضرورت صبوری در مسیر نظریهپردازی علوم انسانی
رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی واحد علوم و تحقیقات با تأکید بر ضرورت صبوری در مسیر نظریهپردازی گفت: برای رسیدن به نظریهپردازی در علوم انسانی باید صبور بود و مراحل مختلف این مسیر را به درستی طی کرد. نمیتوان انتظار داشت که بدون گذر از مرحله فهم، نقد و تولید علم، به یک نظریه جامع و اثرگذار دست پیدا کنیم.
وی ادامه داد: تجربه تمدن اسلامی نشان میدهد که رشد علمی و رسیدن به مرحله شکلگیری مکاتب علمی و فلسفی، فرایندی طولانی بوده است. از همین رو، در شرایط امروز نیز باید این فرایند را جدی بگیریم و برای رسیدن به نظریههای جدید در علوم انسانی، زمان، مطالعه، نقد، تعامل و ارتباط علمی را مورد توجه قرار دهیم.
مخبر دزفولی خاطرنشان کرد: نظریهپردازی در علوم انسانی بر پایه شناخت و فهم دانش پیشین، نقد آثار و آرای موجود، تولید علم و ارتباط میان دانشمندان شکل میگیرد و طی کردن این مراحل میتواند ما را به نتایج مطلوبتری برساند.
وی در پایان اظهار کرد: اگر مراحل مختلف این مسیر بهدرستی انجام شود، میتوانیم به نتیجهگیریهای خوبی دست پیدا کنیم و زمینه را برای رشد و تعالی علوم انسانی و شکلگیری نظریههای جدید فراهم کنیم.
انتهای پیام/
