چرا فاصله دانش و تولید صنعتی خودرو کم نمیشود؟
به گزارش خبرگزاری آنا، صنعت خودرو در جهان طی سالهای اخیر وارد مرحلهای جدید شده است؛ مرحلهای که در آن خودرو دیگر صرفاً یک محصول مکانیکی محسوب نمیشود و فناوریهایی مانند پیشرانههای برقی، باتری، الکترونیک قدرت، هوش مصنوعی، نرمافزار، سامانههای کمکراننده، خودروهای متصل و فناوریهای خودران، سهم فزایندهای در ارزشآفرینی این صنعت دارند.
در چنین شرایطی، یکی از پرسشهای اساسی درباره آینده صنعت خودرو ایران، میزان آمادگی کشور برای حرکت به سمت این فناوریها و نقش دانشگاهها در تأمین نیازهای فناورانه این صنعت است.
امیرحسین کاکایی، استاد دانشگاه علموصنعت، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا با تأکید بر اینکه باید میان دانش علمی، فناوری و توان تولید صنعتی تفاوت قائل شد، اظهار کرد: اگر منظور از آمادگی، ظرفیت علمی کشور باشد، ایران از توان قابل توجهی برخوردار است و در دانشگاههای مختلف روی حوزههایی مانند باتری، مواد پیشرفته، الکترونیک و فناوریهای مرتبط با خودروهای برقی پژوهشهای گستردهای انجام میشود.
وی افزود: برای نمونه، دانشجویان دوره دکتری در حوزه باتری، فرسودگی باتری و لایهنشانی باتری در دماهای زیر صفر فعالیت پژوهشی دارند و در نقاط مختلف کشور نیز تحقیقات متعددی درباره انواع باتری در حال انجام است؛ بنابراین از نظر علمی، ظرفیت قابل توجهی در کشور وجود دارد.
فاصله میان دانش و تولید صنعتی
کاکایی با بیان اینکه مسئله اصلی از مرحله تولید دانش به بعد آغاز میشود، ادامه داد: داشتن دانش علمی به معنای در اختیار داشتن فناوری صنعتی نیست. برای مثال، کشور دانش تولید فولادهای پیشرفته را دارد، اما تولید صنعتی این محصولات به تجهیزات، ماشینسازی، سرمایهگذاری و زیرساختهای مناسب نیاز دارد.
استاد دانشگاه علموصنعت تصریح کرد: در حوزه خودرو نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. ممکن است دانش طراحی یک موتور، باتری یا سیستم الکترونیکی در کشور وجود داشته باشد، اما برای تبدیل آن دانش به محصولی که با تیراژ بالا، کیفیت مناسب و قیمت رقابتی تولید شود، مجموعهای از عوامل باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وی افزود: بنابراین مشکل صنعت خودرو ایران را نمیتوان صرفاً به ضعف دانش دانشگاهی نسبت داد. در بسیاری از موارد، دانش فنی وجود دارد، اما امکانات حفظ کیفیت، مدیریت زنجیره تأمین، سرمایهگذاری و زیرساخت تولید پایدار فراهم نیست.
صنعت خودرو یک اکوسیستم است
کاکایی صنعت خودرو را یک صنعت اکوسیستمی دانست و گفت: صنعت خودرو مجموعهای از بازیگران شامل دانشگاه، شرکتهای دانشبنیان، قطعهسازان، خودروسازان، مراکز تحقیق و توسعه، سرمایهگذاران و نهادهای سیاستگذار است که باید در کنار یکدیگر فعالیت کنند. یادگیری صنعتی صرفاً به این معنا نیست که یک دانشگاه فرمول تولید باتری یا ورق فولاد را در اختیار داشته باشد. باید مشخص باشد که چگونه سلول باتری تولید میشود، چگونه این سلول در قالب پَک قرار میگیرد، چگونه پَک وارد خودرو میشود و چگونه محصول نهایی با استاندارد و کیفیت مشخص به بازار عرضه میشود.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: در واقع افراد و سازمانها باید در کنار یکدیگر یاد بگیرند و این فرآیند یکشبه شکل نمیگیرد. توسعه صنعتی نیازمند زمان، تجربه و ثبات در روابط میان اجزای این اکوسیستم است.
تجربه ایران در طراحی خودروهای هیبریدی و پلاگین
کاکایی با اشاره به تجربیات گذشته صنعت خودرو ایران گفت: در دهه ۸۰ شمسی در کشور روی طراحی و تولید موتور کار شد و این پروژه به مرحله تولید رسید. در دهه ۹۰ نیز خودروی هیبریدی طراحی شد و به مرحلهای رسید که امکان تولید داشت. حتی در شرایط فعلی نیز در صنعت خودرو کشور روی خودروی پلاگین کار شده و محصولی وجود دارد که ظرفیت ورود به تولید انبوه را دارد؛ بنابراین نمیتوان گفت ایران اساساً توانایی طراحی و توسعه فناوریهای جدید خودرو را ندارد.
استاد دانشگاه علموصنعت خاطرنشان کرد: مسئله این است که سیاستهای مقطعی و بیثباتی تصمیمگیری، امکان تداوم این پروژهها و شکلگیری یک مسیر مشخص برای توسعه فناوری را محدود کرده است.
همکاری دانشگاه و صنعت باید بر مبنای مسئله واقعی باشد
وی با اشاره به تجربه موفق توسعه توربینهای گازی در کشور اظهار کرد: یکی از نمونههای قابل توجه همکاری دانشگاه و صنعت، پروژهای بود که در آن یک مشتری صنعتی مشخص، یک شرکت تولیدکننده، یک مجموعه طراحی و یک تیم دانشگاهی در کنار یکدیگر قرار گرفتند. در این پروژه، دانشگاه قرار نبود به تنهایی همه مسائل را حل کند؛ بلکه بخشی از یک اکوسیستم بود. مجموعهای از استادان دانشگاه در کنار صنعت قرار گرفتند و بر اساس یک مسئله واقعی و نیاز مشخص صنعتی فعالیت کردند.
وی افزود: نتیجه این همکاری، توسعه توربین گازی و افزایش توانمندی داخلی در تولید بخشهایی از این محصول بود. حتی در شرایط تحریم، کشور توانست بخشی از قطعات حساس را در داخل تولید کند و دانش ایجادشده در ادامه برای توسعه نمونههای جدیدتر مورد استفاده قرار گرفت. این تجربه نشان میدهد زمانی که مشتری واقعی، صنعت، شرکت تولیدکننده، مرکز تحقیق و توسعه و دانشگاه در کنار یکدیگر قرار گیرند، امکان توسعه فناوری فراهم میشود.
مشکل سلول باتری، نبود دانش نیست
کاکایی درباره توسعه خودروهای برقی نیز گفت: در زمینه سلول باتری، دانش فنی در کشور وجود دارد و اگر تصمیم گرفته شود میتوان روی این حوزه کار کرد، اما مسئله مهم اقتصادی بودن تولید است.
وی تصریح کرد: باید میان توانایی تولید و صرفه اقتصادی تولید تفاوت قائل شد. ممکن است یک کشور از نظر علمی و فنی توانایی تولید یک محصول را داشته باشد، اما در شرایط اقتصادی موجود، تولید آن محصول در داخل توجیه اقتصادی نداشته باشد. بنابراین برای توسعه خودروهای برقی نیز باید همزمان به فناوری، سرمایهگذاری، مقیاس تولید، زنجیره تأمین و شرایط اقتصادی توجه کرد.
هوش مصنوعی و حرکت خودرو به سمت نرمافزارمحوری
استاد دانشگاه علموصنعت در ادامه درباره نقش هوش مصنوعی در خودروهای آینده اظهار کرد: در حوزه هوش مصنوعی و سامانههای هوشمند نیز کشور از ظرفیت علمی برخوردار است و در گذشته روی موضوعاتی مانند واحدهای کنترل الکترونیکی خودرو، سیستمهای کنترلی و سامانههای کمکراننده فعالیت شده است.
وی افزود: مسئله اصلی این است که یک فناوری باید در قالب یک اکوسیستم پایدار توسعه پیدا کند. اگر یک پروژه چند سال روی یک فناوری کار کند، اما با تغییر مدیرعامل، تغییر سیاست یا تغییر شرایط اقتصادی متوقف شود، امکان شکلگیری فناوری پایدار وجود نخواهد داشت. خودروهای آینده به سمت خودروی تعریفشده با نرمافزار یا Software Defined Vehicle حرکت میکنند و در این خودروها، بخش قابل توجهی از ارزش افزوده از طریق نرمافزار، داده و خدمات ایجاد خواهد شد.
خودروهای خودران به زیرساخت داده و حقوقی نیاز دارند
وی با اشاره به فناوریهای کمکراننده و خودروهای خودران اظهار کرد: برای مثال، سامانهای که با استفاده از دوربین مسیر حرکت خودرو میان خطوط را تشخیص میدهد، از فناوریهای نسبتاً شناختهشده محسوب میشود؛ اما تبدیل یک سیستم هشداردهنده به سامانهای که بتواند به صورت فعال و ایمن در رانندگی مداخله کند، به زیرساختهای بسیار گستردهتری نیاز دارد.
استاد دانشگاه علموصنعت افزود: این فناوریها علاوه بر سختافزار و نرمافزار، به دادههای قابل اعتماد، زیرساخت ارتباطی، امنیت اطلاعات، چارچوب حقوقی و استانداردهای مشخص نیاز دارند. در خودروهای متصل، مسئله صرفاً توسعه یک قطعه یا نرمافزار نیست؛ بلکه کل اکوسیستم ارتباطی و حقوقی باید آماده باشد. در غیر این صورت، ریسک استفاده از فناوری میتواند حتی بیشتر از منافع آن باشد.
دانشگاه و صنعت به مدل جدیدی از همکاری نیاز دارند
کاکایی درباره ظرفیت پایاننامهها و پژوهشهای دانشگاهی برای حل مسائل صنعت خودرو گفت: از نظر علمی، دانشگاه و صنعت بسیاری از مسائل خود را میشناسند و در بسیاری از حوزهها سؤال فناورانه ناشناختهای وجود ندارد. مسئله اصلی این است که منابع مالی، ثبات سیاستگذاری و شرایط لازم برای تبدیل دانش به محصول فراهم شود. اگر سیاستگذار شرایطی ایجاد کند که توسعه فناوری برای خودروساز از نظر اقتصادی منفعت داشته باشد، خودروساز نیز به صورت طبیعی به دنبال ارتباط با دانشگاه خواهد رفت.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در گذشته نیز در بسیاری از حوزهها کمبود متخصص وجود داشت و صنعت ناچار بود برای انتقال دانش از خارج استفاده کند، اما امروز در بسیاری از حوزهها مشکل اصلی کمبود متخصص نیست؛ بلکه مسئله سیاستگذاری و مدیریت است.
آموزش دانشگاهی باید متناسب با خودروهای آینده تغییر کند
کاکایی با تأکید بر ضرورت اصلاح نظام آموزش عالی گفت: هوش مصنوعی صرفاً یک فناوری جدید نیست، بلکه میتواند ساختار بسیاری از صنایع را متحول کند؛ بنابراین دانشگاهها باید در رشتههایی مانند مکانیک، برق، مواد، کامپیوتر و سایر رشتههای مرتبط با صنعت خودرو، محتوای آموزشی خود را متناسب با تحولات فناوری بهروزرسانی کنند.
وی افزود: در کنار مباحث سنتی، موضوعاتی مانند داده، یادگیری ماشین، هوش مصنوعی، نرمافزار، الکترونیک، کنترل، رباتیک و فناوری باتری باید جایگاه جدیتری در آموزش و پژوهش دانشگاهی پیدا کنند. بنابراین نمیتوان در قرن بیستویکم، نیروی متخصص مورد نیاز صنایع آینده را صرفاً با همان رویکردهای آموزشی قرن بیستم تربیت کرد.
توسعه فناوری نیازمند سیاستگذاری صنعتی بلندمدت است
کاکایی اظهار کرد: مسئله اصلی صنعت خودرو ایران کمبود دانش فنی نیست. در بسیاری از حوزههای مورد نیاز خودروهای برقی، هوشمند و آینده، دانش و نیروی متخصص در کشور وجود دارد. آنچه نیازمند اصلاح است، نحوه اتصال این ظرفیتها به صنعت و شکلگیری یک اکوسیستم پایدار است؛ اکوسیستمی که در آن دانشگاه، خودروساز، قطعهساز، شرکت دانشبنیان، سرمایهگذار و سیاستگذار نقش مشخصی داشته باشند و امکان یادگیری و توسعه مستمر فراهم شود.
کاکایی خاطرنشان کرد: سیاستگذاری صنعتی، اقتصادی، تجاری و حقوقی باید به گونهای باشد که خودروساز از نظر اقتصادی انگیزه حرکت به سمت فناوریهای جدید را داشته باشد. در چنین شرایطی، ارتباط صنعت با دانشگاه نیز به صورت طبیعی شکل خواهد گرفت.
وی در ادامه تصریح کرد: آینده صنعت خودرو متعلق به محصولاتی است که علاوه بر فناوریهای مکانیکی، از نرمافزار، داده، هوش مصنوعی و سامانههای هوشمند بهره میبرند؛ بنابراین اگر زیرساختهای لازم برای تولید و استفاده از داده و توسعه نرمافزار فراهم نشود، حتی با وجود ظرفیت علمی بالا، کشور در رقابت فناوری خودروهای آینده با چالش جدی مواجه خواهد شد.
انتهای پیام/
