در گفتوگو با آناتک بررسی شد
AI با تواناییهای شناختی و نحوه کار مغز چه میکند
بیتا بهرامی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه آزاد واحد پزشکی تهران، در گفتوگو با آناتک درباره تاثیر برونسپاری فعالیتهای ذهنی به هوش مصنوعی توضیح میدهد و معتقد است مغز میتواند خود را با شرایط جدید سازگار کند، اما حفظ برخی تواناییهای شناختی همچنان به تمرین و استفاده نیاز دارد.
وقتی بخشی از فعالیتهای ذهنی را به هوش مصنوعی میسپاریم، مغز چگونه به این تغییر واکنش نشان میدهد؟
خبر خوب این است که نوروپلاستیسیته یا انعطافپذیری عصبی تا پایان عمر وجود دارد. مغز میتواند مسیرهای جدید بسازد و مسیرهای قدیمی را تضعیف کند.
اما مغز هرگز دقیقا به حالت بکر اولیه بازنمیگردد، بلکه مسیرهای جایگزین میسازد. به همین دلیل، اگر فرد بخواهد تواناییهایی را که کمتر استفاده کرده و دوباره تقویت کند، به تمرینهای منظم و آگاهانه نیاز دارد.
آیا تواناییهایی که کمتر از آنها استفاده میکنیم، بهمرور ضعیفتر میشوند؟
بله، اصل «یا استفاده کن یا از دستش بده» در مورد برخی تواناییهای شناختی مطرح است. اگر فرد بخشی از فعالیتهای ذهنی را بهطور مداوم به ابزارها واگذار کند، ممکن است فرصت تمرین آن تواناییها کاهش پیدا کند.
اگر تصمیمگیری و سنجش گزینهها بهطور مداوم به الگوریتم واگذار شود، فرد کمتر درگیر فرایند بررسی گزینهها و وزندهی به پیامدها خواهد شد. در چنین شرایطی، بخشی از فعالیت شناختی به بیرون از ذهن منتقل میشود.
این به معنای آن نیست که هر استفادهای از AI به مغز آسیب میزند؛ مسئله زمانی اهمیت پیدا میکند که استفاده از ابزار جای تلاش ذهنی را بگیرد.
مغز انعطافپذیر است و در پاسخ به الگوهای تکرارشونده فعالیت، خود را سازگار میکند. بنابراین نوع فعالیتهایی که بهطور مداوم انجام میدهیم، در مسیرهای شناختی ما اهمیت دارد.
اگر فرد بخشی از تواناییهای خود را کمتر به کار بگیرد، طبیعتاً تمرین آن مهارت نیز کاهش پیدا میکند.
اگر فرد مدتی برخی تواناییهای ذهنی خود را به AI واگذار کند، آیا میتواند دوباره آنها را تقویت کند؟
بله. نوروپلاستیسیته امکان بازآموزی را فراهم میکند. بازگشت نیازمند نوعی «توانبخشی شناختی» است؛ یعنی تمرینهای منظم و آگاهانه برای انجام دوباره فعالیتهای ذهنی.
برای مثال، فردی که سالها با ماشینحساب کار کرده میتواند دوباره محاسبه ذهنی را تمرین کند، اما سرعت او الزاماً با فردی که هیچوقت به ماشینحساب وابسته نبوده یکسان نخواهد بود.
نوروپلاستیسیته چه نقشی در بازآموزی مغز دارد؟
انعطافپذیری عصبی یا همان نوروپلاستیسیته به مغز اجازه میدهد مسیرهای جدید ایجاد کند و مسیرهای کمتر استفاده شده را دوباره تقویت کند. بنابراین وابستگی به ابزار حتما به معنی یک وضعیت برگشتناپذیر نیست و نکته مهم این است که فرد باید دوباره فرصت تمرین تواناییهای شناختی خود را ایجاد کند.
برای حفظ تواناییهای شناختی، کدام فعالیتها را بهتر است همچنان بدون کمک AI انجام دهیم؟
بهتر است برخی فعالیتهای ذهنی، از جمله تصمیمگیری، حل مسئله و فعالیتهایی که نیازمند سنجش گزینهها و فکر کردن مستقل هستند، را عمدا بدون ابزارهای هوش مصنوعی انجام دهیم. هدف این نیست که فناوری را کنار بگذاریم، بلکه باید بخشی از فعالیتهای ذهنی را همچنان خودمان انجام دهیم.
آیا میتوان برای عصر هوش مصنوعی نوعی «توانبخشی شناختی» در نظر گرفت؟
به نظر من بله، اگر فرد احساس کند در انجام برخی فعالیتها بیش از اندازه به ابزار وابسته شده، میتواند با تمرینهای منظم و تدریجی دوباره آن تواناییها را فعال کند.
نکته مهم این است که AI را جایگزین کامل فعالیت ذهنی نکنیم. همانطور که عضلات بدن برای حفظ توانایی به تمرین نیاز دارند، برخی تواناییهای شناختی نیز با استفاده و تمرین حفظ میشوند.
انتهای پیام/
