رئیسزاده در گفتوگو با آنا:
آناکست؛ تاریخ و اندیشه
در گفتوگوی تفصیلی آنا با رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان کردستان عنوان شد
تنهایی، زخمی خاموش که فقط با دارو درمان نمیشود
به گزارش خبرگزاری آنا؛ سالها تنهایی بیشتر بهعنوان یک تجربه شخصی و احساسی شناخته میشد؛ احساسی که در سکوت زندگی افراد شکل میگیرد و اغلب دیده نمیشود. اما در سالهای اخیر، مجموعهای از پژوهشهای علمی نشان دادهاند که نبود ارتباط اجتماعی کافی میتواند با پیامدهای مهمی برای سلامت همراه باشد.
بر اساس گزارش «کمیسیون ارتباطات اجتماعی سازمان جهانی بهداشت» (WHO) در سال ۲۰۲۵، حدود یک نفر از هر شش نفر در جهان احساس تنهایی را تجربه میکند. این گزارش تأکید میکند که تنهایی و انزوای اجتماعی فقط مسئلهای مربوط به سالمندان نیست و افراد در همه گروههای سنی، بهویژه نوجوانان و جوانان، نیز با آن روبهرو هستند.
سازمان جهانی بهداشت در گزارش خود میان دو مفهوم نزدیک، اما متفاوت تمایز قائل میشود. از نگاه این سازمان، «تنهایی» احساس دردناکی است که از فاصله میان روابط اجتماعی مطلوب و روابط واقعی فرد ایجاد میشود، در حالی که «انزوای اجتماعی» به کمبود عینی و قابل اندازهگیری ارتباطات اجتماعی اشاره دارد. این دو پدیده معمولا با یکدیگر همپوشانی دارند، اما الزاما یکسان نیستند.
بر اساس گزارش WHO، تنهایی و انزوای اجتماعی با افزایش خطر افسردگی، اضطراب، افت شناختی، بیماریهای قلبی، سکته مغزی، دیابت و مرگ زودرس ارتباط دارند و میتوانند کیفیت زندگی را نیز کاهش دهند.
اما پرسش مهم این است: وقتی تنهایی به یک مسئله سلامت تبدیل میشود، آیا راهحل آن هم باید فقط در نظام درمانی جستوجو شود؟
پژوهشی از دانشگاه میشیگان که در سال ۲۰۲۶ در مجله Social Problems منتشر شد، دقیقا همین موضوع را بررسی کرده است. «سوفیا هیلنر»، پژوهشگر این مطالعه، با بررسی بیش از یک دهه مقالات علمی، گزارشهای رسانهای و نوشتههای پزشکی، بررسی کرد که چگونه تنهایی از یک مسئله اجتماعی به یک موضوع سلامت عمومی تبدیل شد.
این پژوهش نشان میدهد پزشکی شدن تنهایی دو اثر متفاوت داشته است. از یک سو باعث شده این مسئله جدیتر دیده شود، منابع پژوهشی بیشتری دریافت کند و برنامههای حمایتی برای افراد تنها شکل بگیرد. از سوی دیگر، ممکن است این تصور ایجاد شود که هر مشکلی که با سلامت ارتباط دارد، باید فقط از مسیر پزشکی حل شود.
هیلنر تاکید میکند پزشکان میتوانند احساس تنهایی را در بیماران شناسایی کنند، آنها را غربالگری و به خدمات و برنامههای حمایتی موجود معرفی کنند؛ اما نمیتوانند عواملی را که شکلگیری و حفظ روابط اجتماعی را دشوار میکنند، مستقیما تغییر دهند. او مینویسد هر مسئلهای که با سلامت ارتباط دارد، الزاما در قلمرو نظام سلامت قرار نمیگیرد.
تنهایی چه اثری بر مغز و حافظه دارد؟
یکی از نگرانیهای مهم درباره تنهایی، ارتباط آن با سلامت مغز و تواناییهای شناختی در سالمندی است. پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ در مجله Aging & Mental Health منتشر شد، تلاش کرد پاسخ دهد که آیا تنهایی باعث سریعتر شدن افت حافظه در سالمندان میشود یا نه.
این مطالعه دادههای ۱۰ هزار و ۲۱۷ فرد ۶۵ تا ۹۴ ساله از ۱۲ کشور اروپایی را بررسی کرد. پژوهشگران از اطلاعات مطالعه بزرگ «سلامت، سالمندی و بازنشستگی در اروپا» (SHARE) استفاده کردند و تغییرات حافظه افراد را طی هفت سال، از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۹، دنبال کردند. نتایج نشان داد افرادی که احساس تنهایی بیشتری داشتند، در آغاز مطالعه عملکرد ضعیفتری در آزمونهای حافظه داشتند. این افراد در آزمونهایی مانند یادآوری کلمات، امتیاز پایینتری کسب کردند. اما یک یافته مهم وجود داشت: سرعت کاهش حافظه در طول هفت سال در گروههای مختلف تنهایی تفاوت چشمگیری نداشت. به بیان دیگر، تنهایی با وضعیت حافظه ضعیفتر در سالمندان ارتباط داشت، اما این پژوهش شواهدی پیدا نکرد که نشان دهد تنهایی بهتنهایی روند زوال حافظه را سریعتر میکند.
پژوهشگران پیشنهاد میکنند بررسی احساس تنهایی بتواند در کنار ارزیابیهای شناختی سالمندان مورد توجه قرار گیرد، هرچند تأکید میکنند برای روشن شدن نقش تنهایی در تغییرات حافظه به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
ارتباط اجتماعی؛ عاملی مهم برای طول عمر
پیش از پژوهشهای جدید، یکی از مهمترین شواهد درباره اهمیت روابط اجتماعی از یک فراتحلیل بزرگ در سال ۲۰۱۰ به دست آمده بود. در مطالعهای با عنوان «روابط اجتماعی و خطر مرگومیر: یک مرور فراتحلیلی» که در مجله PLOS Medicine منتشر شد، جولیان «هولت-لانستاد» و همکارانش نتایج ۱۴۸ پژوهش با مشارکت ۳۰۸ هزار و ۸۴۹ نفر را بررسی کردند. نتایج این تحلیل نشان داد افرادی که روابط اجتماعی قویتری داشتند، در مقایسه با افرادی که ارتباطات اجتماعی ضعیفتری داشتند، ۵۰ درصد احتمال بقای بیشتری داشتند.
پژوهشگران نتیجه گرفتند اثر روابط اجتماعی بر خطر مرگومیر با برخی عوامل خطر شناختهشده سلامت قابل مقایسه است. آنها همچنین دریافتند ارتباط میان روابط اجتماعی و بقا در مطالعاتی که روابط اجتماعی را با شاخصهای جامعتری مانند میزان مشارکت و ادغام اجتماعی سنجیده بودند، قویتر از مطالعاتی بود که تنها به شاخصهای سادهای مانند وضعیت تأهل یا تنها زندگی کردن تکیه داشتند.
چرا درمان تنهایی فقط نسخه پزشکی نیست؟
پژوهش دیگری که در سال ۲۰۲۶ در مجله Nature Communications منتشر شد، تلاش کرد رابطه میان تنهایی، انزوای اجتماعی و سلامت را دقیقتر بررسی کند.
پژوهشگران برای افزایش اطمینان از نتایج، از سه رویکرد مکمل استفاده کردند: تحلیل دادههای مشاهدهای، مقایسه خواهر و برادرها و «تصادفیسازی مندلی»؛ روشی در اپیدمیولوژی ژنتیکی که با استفاده از تفاوتهای ژنتیکی طبیعی، امکان بررسی بهتر احتمال وجود رابطه علت و معلولی را فراهم میکند. نتایج نشان داد تنهایی و انزوای اجتماعی بیشترین ارتباط را با سلامت روان ضعیفتر، کاهش بهزیستی فردی و سلامت عمومی پایینتر دارند. با این حال، درباره اثر مستقیم آنها بر بیماریهای جسمی خاص، هنوز شواهد قطعی وجود ندارد.
پژوهشگران تأکید میکنند یافتههای آنها از این دیدگاه حمایت میکند که تنهایی و احتمالاً انزوای اجتماعی باید همچنان از اولویتهای سلامت عمومی باقی بمانند، هرچند برای روشن شدن اثر آنها بر بیماریهای جسمی به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
سازمان جهانی بهداشت پیشنهاد میکند راهکارها در چند سطح طراحی شوند؛ از افزایش آگاهی عمومی و بهبود سیاستها گرفته تا تقویت زیرساختهای اجتماعی مانند پارکها، کتابخانهها و فضاهای عمومی، و همچنین ارائه مداخلات روانشناختی برای افرادی که به آنها نیاز دارند.
در نهایت، علم امروز تصویری پیچیده از تنهایی ارائه میدهد. تنهایی میتواند سلامت انسان را تهدید کند، اما مانند بسیاری از مسائل انسانی، درمان آن تنها با یک دارو یا یک نسخه امکانپذیر نیست.
تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، میگوید: «اگر به تنهایی و انزوای اجتماعی رسیدگی نشود، این دو پدیده علاوه بر آسیب به افراد، خانوادهها و جوامع، میلیاردها دلار هزینه بر نظامهای سلامت، آموزش و اشتغال تحمیل خواهند کرد».
انتهای پیام/
