چالش‌های گفتگوی سازنده در دانشگاه؛ از نبود بستر مؤثر تا ضرورت تقویت نهادهای گفتگومحور

زهرا ناصری، دانشجوی مطالعات منطقه و مسئول سیاسی فرهنگی بسیج دانشگاه جامع انقلاب اسلامی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، ارزیابی خود را از حضور فعال دانشجویان در بطن جامعه و تشکیل پویش‌های دانشجویی بسیار مهم دانست و اظهار داشت: از نظر تاریخی و ریشه‌دار، دانشگاه‌ها همواره محل حضور دانشجویان به عنوان قشر آگاه و مطالبه‌گر جامعه نسبت به مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بوده و این حساسیت در قالب تجمع، بیانیه‌ها و گفت‌و‌گو‌ها بروز پیدا کرده است.

پویش‌های دانشجویی؛ سازنده با هدف روشن و مسیر قانونی

وی تأکید کرد: پویش‌های دانشجویی زمانی سازنده است که هدف روشنی داشته باشد، مطالبه مشخصی را پیگیری کند و در یک مسیر قانونی و مدنی قرار گیرد. هرگاه این پویش‌ها از فضای گفتگوی متمدنانه خارج شده و به سمت مسائل حاشیه‌ای سوق پیدا کرده‌اند، نه تنها کمکی به حل مسائل نکرده‌اند، بلکه اصل کارکرد علمی دانشگاه نیز زیر سوال رفته است.

ناصری افزود: همواره انتظار می‌رود که دانشجویان در فضایی آرام و مطمئن به گفت‌و‌گو، حل مسائل و مشارکت در رویداد‌هایی مانند کرسی‌های آزاداندیشی بپردازند، اما عوامل متعددی باعث می‌شوند که این اتفاق نیفتد و خلاف آن رقم بخورد.

چهار چالش اصلی در مسیر گفتگوی متمدنانه دانشگاهی

ناصری با اشاره به چالش‌های شکل‌گیری گفتگوی مؤثر در دانشگاه‌ها تصریح کرد: عواملی مانند نبود بستر مؤثر گفت‌و‌گو، انباشت دغدغه‌های حل‌نشده، ورود جریان‌های بیرونی به فضای دانشگاه و ضعف آموزش گفتگوی انتقادی، باعث می‌شوند که دانشجویان نتوانند در فضایی آرام و مطمئن به گفت‌و‌گو و حل مسائل بپردازند.

وی در تشریح این چالش‌ها گفت: نبود بستر مؤثر گفت‌و‌گو یعنی وقتی دانشجو حس می‌کند صدایش شنیده نمی‌شود یا کانال رسمی برای بیان مطالباتش وجود ندارد، طبیعی است که به دنبال روش‌های دیگر برای بیان دغدغه‌های خود باشد. انباشت دغدغه‌های حل‌نشده یعنی فشار‌های اجتماعی، اقتصادی و روانی اگر در فضای گفت‌و‌گو تخلیه نشوند، در بزنگاه‌ها به شکل رفتار‌های غیرمنطقی بروز می‌کنند و این موضوع، هم برای دانشجو و هم برای دانشگاه چالش‌آفرین خواهد بود. ورود جریان‌های بیرونی؛ گاهی دانشگاه از مسیر مطالبه‌گری دانشجویی خارج شده و تبدیل به میدان تسویه‌حساب سیاسی یا رسانه‌ای می‌شود که گفتگوی واقعی را تضعیف کرده و فقط حاشیه‌سازی و ضرر‌های مالی و روانی به همراه دارد. ضعف آموزش گفتگوی انتقادی؛ متأسفانه مهارت‌های گفت‌و‌گو، تحمل نظر مخالف و نقد منصفانه در نظام آموزشی به صورت جدی آموزش داده نشده و تمرینی برای آن وجود ندارد، در نتیجه دانشجویان گاهی ندانسته انتقاداتی مطرح می‌کنند که عواقب نادرستی به همراه دارد.

پنج راهکار اساسی برای ایجاد فضای گفتگومحور در دانشگاه

مسئول بسیج دانشگاه جامع انقلاب اسلامی با ارائه راهکار‌هایی برای انتخاب مسیر گفت‌و‌گو توسط دانشجویان گفت: دانشگاه باید شرایطی را برای دانشجو فراهم کند، نه اینکه صرفاً به او توصیه کند که بدون دغدغه انتقاد کند.

وی در تشریح این راهکار‌ها افزود: نخست، تقویت نهاد‌های گفتگومحور شامل فعال‌سازی واقعی انجمن‌های علمی، تشکل‌های دانشجویی و کرسی‌های آزاداندیشی است. در دانشگاه انقلاب اسلامی ما به سه موضوع بیشتر توجه داریم: دوم، دادن نقش مؤثر به نمایندگان دانشجویان تا حس مسئولیت در آنان ایجاد شود و بتوانند در تصمیم‌سازی‌ها عملکرد خوبی نشان دهند. سوم، ایجاد امنیت روانی برای بیان نظر دانشجو تا دانشجو مطمئن شود که نقد او به معنای هزینه دادن نیست و با برچسب‌زنی مواجه نخواهد شد. چهارم، گفتگوی مستقیم مسئولان با دانشجویان – حضور میدانی و بدون واسطه مدیران و مسئولان در جمع دانشجویان که بسیاری از سوءتفاهم‌ها را پیش از تبدیل شدن به چالش جدی حل می‌کند.

وی این روش را بسیار مؤثر دانست و گفت: به عنوان یک دانشجو، تجربه کرده‌ام که وقتی مسئولان دانشگاه با دانشجویان پیوند فکری ایجاد کرده و می‌نشینند صحبت می کنند، بسیاری از مشکلات و دغدغه‌های فکری حل می‌شود. پنجم، آموزش مهارت گفت‌و‌گو و نقد از طریق برگزاری کارگاه‌ها و نشست‌های تخصصی درباره اخلاق گفت‌و‌گو، شنیدن نظر مخالف و نقد بدون تخریب.

ناصری تأکید کرد: تجربه نشان داده هرچه فضا بسته‌تر باشد، واکنش‌های رادیکال‌تر نیز بیشتر خواهد بود، بنابراین باید از ایجاد اینگونه فضا‌ها در دانشگاه پرهیز کرد.

نقش دانشجوی دغدغه‌مند در آینده‌سازی کشور

ناصری با تأکید بر لزوم نهادینه‌سازی گفت‌و‌گو‌های واقعی و احترام متقابل در دانشگاه خاطرنشان کرد: اگر گفت‌و‌گو‌ها واقعی باشند و شنیدن صادقانه و احترام متقابل در دانشگاه نهادینه شود، دانشجو خودش اولین مدافع آرامش و عقلانیت خواهد بود. دانشگاه محل تعامل فکری و گفتگوی عالمانه است؛ نه عرصه تقابل‌های بی‌نتیجه.

وی در پایان با توصیه به دانشجویان گفت: اگر واقعاً دانشجوی دغدغه‌مندی هستید و خود را نسبت به جامعه مسئول می‌دانید، انتقادات خود را از راه درست بیان کنید و در این زمینه بی تفاوت نباشید. هر اقدامی واکنشی دارد و نباید اجازه دهید دغدغه‌ها آنقدر برایتان بزرگ شود که آرامش تحصیلی‌تان را تحت تأثیر قرار دهد. مسئولانی هستند که به حرف شما گوش می‌دهند و اینگونه نیست که کسی به حرف دانشجو توجهی نداشته باشد. امیدوارم همه ما بتوانیم با همفکری و گفتگوی سازنده، بخشی از مشکلات را حل کرده و آینده‌سازان این کشور باشیم.