یادداشت؛
تقویت مشارکت دانشجویان در پژوهش‌های سالمندی با ارائه گرنت‌های ویژه/ هوش‌مصنوعی به کمک سالمندان می‌آید
به گزارش خبرنگار آنا، همزمان با فرارسیدن ۹ مهر، روز سالمند، توجه به کیفیت زندگی، سلامت، توانمندسازی و نقش اجتماعی سالمندان بیش از گذشته اهمیت پیدا می‌کند؛ چراکه سالمندی صرفاً یک مرحله از زندگی نیست، بلکه پدیده‌ای چندبعدی است که ابعاد جسمانی، روانی، اجتماعی، اقتصادی و حتی فرهنگی را دربرمی‌گیرد و نیازمند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی از سال‌های پیش از سالمندی است. در این میان، پژوهش و فناوری می‌تواند با شناسایی نیازهای سالمندان، توسعه ابزار‌های غربالگری و پیشگیری و تبدیل یافته‌های علمی به خدمات تخصصی، زمینه‌ساز سالمندی سالم، فعال و خودمراقب باشد.
جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی نیز طی بیش از یک دهه فعالیت در این حوزه، طرح‌ها و مطالعات مختلفی را با هدف ارتقای کیفیت زندگی سالمندان دنبال کرده است؛ موضوعی که سمیه جهانشیری، معاون پژوهش و فناوری این مجموعه، در گفتوگو با خبرنگار آنا به تشریح ابعاد مختلف آن پرداخته است.
مریم جهانشیری، معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی، در گفتوگو با خبرنگار آنا درباره فعالیت‌های پژوهشی و فناورانه این مجموعه در حوزه سالمندی، اظهار کرد: فعالیت‌های پژوهشی ما در حوزه سالمندی از سال ۱۳۹۱ با موضوع طب سالمندی آغاز شد و در ابتدای این مسیر، طرح راه‌اندازی «دهکده سلامت» در دستور کار قرار گرفت؛ دهکده‌ای که قرار بود تمام نیازهای سالمندان را در یک مجموعه و در یک فضای مشخص پوشش دهد.
وی افزود: برای اجرای چنین طرحی، طبیعتاً به یک فاز صفر مطالعاتی نیاز داشتیم و این فاز صفر در معاونت پژوهشی انجام شد. در ادامه نیز «توانبخشی فرهیختگان کهن» را راه‌اندازی کردیم و خدماتی که در این مجموعه به سالمندان ارائه می‌شد، با کیفیت مناسبی در اختیار آنان قرار گرفت و با استقبال سالمندان مواجه شد.
مواجهه مستقیم با سالمندان، مسیر پژوهش‌ها را تغییر داد
جهانشیری ادامه داد: وقتی با خودِ سالمند و مسائل او به صورت مستقیم و از نزدیک مواجه می‌شویم، نیاز‌ها و مشکلات را بسیار دقیق‌تر احساس می‌کنیم. همین موضوع ما را به این فکر انداخت که سالمندی به عنوان یک پدیده، با مسائل مختلفی مواجه است؛ از مسائل مراقبتی گرفته تا هزینه‌های حمایتی و درمانی.
وی بیان کرد: در این زمینه این سؤال‌ها مطرح بود که آیا خانواده توان پرداخت هزینه‌های سالمندی را دارد؟ آیا خانواده می‌تواند از سالمند مراقبت کند؟ آیا خود سالمند به مرحله‌ای رسیده است که بتواند از خودش مراقبت کند؟ این مسائل برای ما اهمیت پیدا کرد و در همین راستا مطالعات مختلفی را دنبال کردیم.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی گفت: در سال ۱۳۹۳ مطالعه‌ای با عنوان «بررسی کیفیت زندگی سالمندان شهر تهران» انجام دادیم و این مطالعه در کل شهر تهران اجرا شد. در این مطالعه ابعاد مختلف کیفیت زندگی سالمندان، از جمله ابعاد روانی، جسمانی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت.
وی افزود: نتیجه این مطالعه نشان داد که ابعاد روانی در این گروه سنی از اهمیت و غلبه بیشتری برخوردار است و همین موضوع ما را به این سمت برد که به جای اینکه صرفاً بعد از سالمند شدن افراد به دنبال ارائه خدمت باشیم، از سال‌های قبل برای سالمندی آنان برنامه‌ریزی کنیم.
طراحی طرح «سالمندی سالم، فعال و خودمراقب»
جهانشیری با اشاره به حاصل مطالعات چندساله جهاددانشگاهی در این زمینه عنوان کرد: حاصل این مطالعات چندین ساله، اجرای یک طرح فناورانه در سال ۱۴۰۰ با عنوان «سالمندی سالم، فعال و خودمراقب» بود.
وی ادامه داد: نگاه ما در این طرح این بود که اگر فرد از همین امروز، مثلاً از ۳۰ سالگی، پایش و غربالگری شود و ویژگی‌های فردی، اجتماعی، خانوادگی و حتی ژنتیکی او مورد بررسی قرار گیرد، بتوان به او گفت که برای رسیدن به یک سالمندی سالم، فعال و خودمراقب چگونه باید زندگی کند.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی اضافه کرد: در این پروژه فناورانه به یک نرم‌افزار و سامانه رسیدیم که بخش غربالگری، خوداظهاری و چک‌لیست‌های روانی و اجتماعی را پوشش می‌دهد. البته این سامانه همچنان نیاز به تکمیل دارد و برای توسعه و تکمیل آن نیز در حال پیگیری اعتبارات از جهاددانشگاهی و دفتر مرکزی و همچنین مشارکت پژوهشی با همکاران و مجموعه‌های دیگر هستیم.
جهانشیری با تأکید بر اهمیت مشارکت در اجرای طرح‌های پژوهشی، گفت: شاید واژه «شریک» بیشتر در مباحث کسب‌وکار استفاده شود، اما در حوزه پژوهش ما واقعاً به دنبال ایجاد تیم‌هایی خارج از مجموعه خودمان هستیم تا با کار مشارکتی بتوانیم موضوعات را حل کنیم.
وی ادامه داد: یکی از برنامه‌هایی که در این زمینه دنبال می‌کنیم، اجرای دوره سالمندی در ابعاد جسمانی، روانی، اجتماعی و معنوی است. برای اجرای این طرح، سه فاز تأمین اعتبار را در نظر گرفته‌ایم و امیدواریم بتوانیم آن را در کل شهر تهران اجرا کنیم.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی گفت: در بخش روانی با شهرداری و در بخش معنوی نیز با مرکز تحقیقات دین و سلامت گفت‌و‌گو‌هایی داشته‌ایم و امیدواریم به تفاهم و توافق برای اجرای این طرح برسیم.
وی افزود: اجرای این طرح می‌تواند آغازگر مسیری باشد که بر اساس آن بتوانیم وضعیت سالمندی شهر تهران را با استفاده از پلتفرم و سامانه طراحی‌شده شناسایی کنیم و متناسب با آن برای ارتقای کیفیت زندگی سالمندان برنامه‌ریزی داشته باشیم.
راه‌اندازی مرکز شناختی سلامت سالمندی
جهانشیری با اشاره به اینکه فعالیت‌های جهاددانشگاهی در این حوزه تنها به مطالعات اولیه محدود نشده است، اظهار کرد: ما فقط در فاز صفر مطالعات باقی نمانده‌ایم و مسیر را ادامه داده‌ایم. حاصل این مطالعات ما را به فکر راه‌اندازی یک مرکز شناختی سلامت سالمندی انداخت.
وی ادامه داد: این مرکز را راه‌اندازی کردیم و مجوز آن را از سازمان نظام روان‌شناسی دریافت کردیم و این مرکز با شماره ۴۵۳۸۸ در حال حاضر آماده ارائه خدمات در حوزه توانبخشی و توانمندسازی شناختی سالمندان و میانسالان است.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی افزود: بسیاری از افراد نیاز دارند که این مسیر را از سال‌های قبل آغاز کنند و فقط منتظر رسیدن به دوران سالمندی نباشند.
ضرورت توجه به سالمندان تنها و نیازهای مراقبتی آنان
وی با اشاره به نتایج مطالعات انجام‌شده درباره نیازهای سالمندان گفت: یکی از نقاط قابل توجه در مطالعات ما، موضوع مراقبت و حتی شنیده شدن حرف سالمند بود. سالمندان نیاز دارند که صدایشان شنیده شود و نیازهایشان مورد توجه قرار گیرد.
جهانشیری ادامه داد: ما با پدیده سالمندان تنها نیز مواجه هستیم و طبق سرشماری و مطالعات انجام‌شده، در سال ۱۴۱۰ یک میلیون نفر سالمند تنها خواهیم داشت. این افراد سبک زندگی خاصی دارند و نیازمند مراقبت و توانمندسازی برای دوران سالمندی هستند.
وی تصریح کرد: حتی در سطح حاکمیت نیز در زمینه ارائه خدمات و تهیه گزارش‌های سیاستی که بتواند به مسئولان و دستگاه‌ها بگوید در حوزه سالمندی چگونه سیاست‌گذاری کنند، ضعف داریم. بسیاری از مطالعات انجام شده‌اند، اما در حد مطالعه باقی مانده‌اند.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی با تأکید بر رویکرد این مجموعه برای تبدیل یافته‌های پژوهشی به خدمت گفت: ما در جهاددانشگاهی علوم پزشکی شهیدبهشتی به دنبال کاربردی کردن یافته‌های پژوهشی خود هستیم.
وی ادامه داد: در حال حاضر در حوزه هوش مصنوعی برای سلامت نیز مطالعاتی را دنبال می‌کنیم. آقای دکتر همدانچی، مدیر گروه فناوری‌های نوین سلامت، طرحی را با یکی از شرکای پژوهشی ما یعنی مرکز اینترنت اشیا و هوش مصنوعی پیشنهاد داده‌اند تا این طرح را به صورت مشترک اجرا کنیم.
جهانشیری افزود: در این طرح، از سطح آمادگی فناوری یا TRL یک تا چهار، دانش فنی و فاز صفر مطالعاتی را در مجموعه خودمان انجام می‌دهیم و مرکز اینترنت اشیا و هوش مصنوعی نیز در حوزه خط تولید سنسور‌های مانیتورینگ الگو‌های حرکتی سالمندان همکاری خواهد کرد و این طرح در حال اجرایی شدن است.
وی درباره برنامه‌های جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی برای هفته سالمندی، اظهار کرد: با توجه به برآیند تلاش‌هایی که طی این سال‌ها انجام داده‌ایم، به سه موضوع رسیدیم که یکی از آنها «شهر دوستدار سالمند» است.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی گفت: در این زمینه یک میز گفتوگو با حضور اعضای هیئت علمی و صاحب‌نظران در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، نهادی و همچنین ابعاد شهری و کالبدی تشکیل داده‌ایم تا مشخص شود یک شهر دوستدار سالمند باید چه مختصات و ویژگی‌هایی داشته باشد.
جهانشیری افزود: هدف ما این است که بر اساس این میز گفتوگو به یک مدل مناسب از شهر دوستدار سالمند برسیم. مدل‌های مختلفی نیز در این زمینه ارائه شده است. حتی جهاددانشگاهی علوم پزشکی شهیدبهشتی در سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ با منطقه ۲ و با همکاری دکتر فدایی که از متخصصان حوزه سالمندی هستند و دکتر همدانچی، مدلی را برای شهر دوستدار سالمند ارائه کرده بود؛ اما این مدل‌ها عمدتاً در حد ارائه مدل باقی مانده‌اند و ما می‌خواهیم این موضوع را به مرحله اقدام و پیاده‌سازی برسانیم.
توجه به ابعاد اجتماعی و روانی سالمندی
وی با اشاره به دیگر موضوعات مورد توجه جهاددانشگاهی اظهار کرد: موضوع دیگر، مسائل اجتماعی سالمندان است. یکی از موضوعاتی که امروز با آن مواجه هستیم، مسائل روانی است که خود این مسائل تا حد زیادی از شرایط اجتماعی ناشی می‌شود.
جهانشیری توضیح داد: وقتی فرد بازنشسته می‌شود، ممکن است نقش اجتماعی او کمرنگ شود و همین مسئله می‌تواند بر شرایط فردی و روانی او اثر بگذارد. به همین دلیل، در این زمینه نیز به دنبال بررسی شبکه‌های اجتماعی و نقش آنها در زندگی سالمندان هستیم.
وی ادامه داد: برای این منظور از اعضای هیئت علمی پژوهشگاه‌ها، پژوهشگران جهاددانشگاهی و همچنین دانشگاه و دانشکده‌های تابعه علوم پزشکی شهیدبهشتی دعوت کرده‌ایم و اعضا در جلسات و نشست‌های مربوط به این موضوع حضور خواهند داشت.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی گفت: امیدواریم با میز‌های گفت‌وگویی که در این دو حوزه شکل می‌گیرد، بتوانیم گزارش‌های سیاستی را برای دستگاه‌های حاکمیتی تهیه و ارائه کنیم.
همکاری با صندوق بازنشستگی کشوری برای غربالگری شناختی
جهانشیری همچنین از تعامل با صندوق بازنشستگی کشوری خبر داد و گفت: در زمینه غربالگری شناختی با صندوق بازنشستگی کشوری وارد تعامل شده‌ایم.
وی افزود: با توجه به افزایش موارد مرتبط با آلزایمر، مشکلات حافظه‌ای و دمانس سالمندی، این موضوع به عنوان یکی از اختلالات و عوارض مهم سالمندی مورد توجه ما قرار گرفته است و یکی از دلایل راه‌اندازی مرکز شناختی نیز همین موضوع بوده است.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی ادامه داد: در حال حاضر آماده ارائه خدمات غربالگری شناختی به بازنشستگان کشوری هستیم و در حال هماهنگی زمان اجرای این برنامه برای هفته‌های آینده هستیم. روز دقیق اجرای برنامه نیز از سوی خود سازمان به بازنشستگان اعلام خواهد شد و قرار است طی دو تا سه روز، خدمات غربالگری شناختی برای سالمندان ارائه شود.
ایجاد سیستم هماهنگ‌کننده هوشمند برای ارائه خدمات به سالمندان
وی با اشاره به ایجاد یک سیستم هماهنگ‌کننده هوشمند گفت: یکی دیگر از کار‌هایی که انجام داده‌ایم، ایجاد یک سیستم هماهنگ‌کننده و هوشمند بین خدمت‌گیرندگان و خدمت‌دهندگان است.
جهانشیری افزود: هدف این سیستم آن است که بتوانیم خدمات درمانی و خدماتی را به شکل هماهنگ به گروه هدف، یعنی میانسالان و سالمندان، ارائه کنیم. خدمات مراقبتی، پزشکی و پرستاری از جمله خدماتی هستند که در این چارچوب مورد توجه قرار گرفته‌اند.
وی تأکید کرد: این اقدامات حاصل ۱۳ تا ۱۴ سال کار پژوهشی است. البته باید تأکید کنم که فعالیت ما صرفاً ارائه خدمات نیست؛ بلکه منظور ما خدمات تخصصی است که حاصل پژوهش‌های مختلف در حوزه سالمندی بوده و از دل مطالعات پژوهشی به ارائه خدمت رسیده است.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی با اشاره به نقش دانشجویان در فعالیت‌های پژوهشی این مجموعه، گفت: یک جامعه دانشجویی داریم که دانشجویان علاقه‌مند وارد این حوزه می‌شوند و با ما همکاری می‌کنند. البته این موضوع را به شکل یک فراخوان عمومی دنبال نمی‌کنیم، بلکه دانشجویان علاقه‌مند را شناسایی و برای مشارکت در اجرای پژوهش‌ها دعوت می‌کنیم.
جهانشیری ادامه داد: حتی بسیاری از این دانشجویان را ترغیب می‌کنیم که پایان‌نامه‌ها و موضوعات پژوهشی خود را به حوزه سالمندی ببرند. در حال حاضر در معاونت پژوهشی جهاددانشگاهی علوم پزشکی شهیدبهشتی، ۶ دانشجو در قالب قرارداد کار دانشجویی با ما فعالیت می‌کنند که در حوزه‌های هوش مصنوعی، شناختی و روان‌شناختی مشغول فعالیت هستند.
وی اضافه کرد: البته به دنبال این هستیم که در آینده گرنت‌های پژوهشی دریافت کنیم تا دانشجویان بتوانند مطالعات گسترده‌تر و باکیفیت‌تری را انجام دهند. این موضوع در حال حاضر جزو برنامه‌های آتی ماست.
حمایت از ایده‌های دانشجویان در هفته پژوهش
جهانشیری با اشاره به برنامه‌های آینده جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی، گفت: در حال حاضر برنامه‌ای برای فراخوان عمومی دانشجویی نداریم، اما برای هفته پژوهش برنامه بسیار غنی‌ای را در نظر گرفته‌ایم تا بتوانیم از خود دانشجویان برای ارائه و حمایت از ایده‌هایشان کمک بگیریم.
وی تصریح کرد: هدف ما فقط حمایت از پایان‌نامه‌ها نیست؛ بلکه ایده‌هایی برای ما اهمیت دارند که قابلیت اجرایی شدن داشته باشند و بتوانیم آنها را از مرحله ایده به مرحله اجرا برسانیم.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی خاطرنشان کرد: همکارانی که در این حوزه در مجموعه حضور دارند، از اعضای هیئت علمی و اساتید ما هستند و در دانشگاه‌هایی که تدریس می‌کنند، در حوزه پایان‌نامه‌های دانشجویی به عنوان استاد راهنما، مشاور و داور حضور دارند.
وی افزود: با این حال، اینکه موضوعات صرفاً مختص جهاددانشگاهی علوم پزشکی شهیدبهشتی باشد و برای آنها فراخوان داده و حمایت شود، در حال حاضر انجام نمی‌شود، اما برای آینده برنامه‌ای در این زمینه داریم که امیدواریم با حضور دانشجویان اجرا شود.
جهانشیری گفت:، چون هنوز دانشگاه‌ها بازگشایی نشده بودند و مشخص نبود دانشجویان چه زمانی حضور خواهند داشت، برنامه مربوط به مشارکت دانشجویان را برای هفته پژوهش در نظر گرفتیم و امیدواریم در هفته پژوهش بتوانیم برنامه‌ای غنی برگزار کنیم و از دانشجویان برای ارائه و حمایت از ایده‌هایشان کمک بگیریم.
وی با اشاره به ضرورت نگاه بلندمدت به سالمندی اظهار کرد: «بنی‌آدم اعضای یکدیگرند» و همه ما باید به این موضوع توجه کنیم. من به آینده‌ای فکر می‌کنم که برای خودمان در نظر می‌گیریم و امیدوارم آینده خوبی برای کشور باشد.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی ادامه داد: از همین امروز باید پازل‌های مختلف توانمندسازی، سالمندی سالم و فعال و استفاده از فناوری‌های نوین را کنار هم قرار دهیم. فناوری‌هایی که آقای دکتر همدانچی و همکاران در حال توسعه آن هستند نیز بخشی از همین مسیر است و امیدواریم بتوانیم این مسیر را محقق کنیم.
جهانشیری در پایان با تأکید بر اهمیت همکاری میان دستگاه‌ها و مجموعه‌های مختلف گفت: اعتقاد من این است که کار واقعی با «نتورکینگ»، مشارکت و همکاری اجرایی می‌شود و قطعاً پوشش رسانه‌ای و ارتباط با دستگاه‌های مختلف می‌تواند به توسعه این فعالیت‌ها کمک کند.
انتهای پیام/
