به مناسبت انتصاب حجتالاسلام طائب؛
رمزگشایی از ظرفیت ۲ میلیون بشکهای نفت ایران برای خنثیسازی تحریمها/ تکمیل زنجیره ارزش پادزهر قاچاق سوخت
به گزارش خبرگزاری آنا؛ بازگشت تحریمهای نفتی آمریکا علیه ایران بار دیگر موضوع میزان اثرگذاری این محدودیتها بر صادرات نفت کشور را در کانون توجه قرار داده است. دراین رابطه کارشناس حوزه نفت و انرژی، معتقد است که برخلاف تصور رایج، تحریمهای نفتی در شرایط کنونی مهمترین مانع صادرات نفت ایران نیستند و کشور طی سالهای گذشته سازوکارهای لازم برای ادامه صادرات نفت را فرا گرفته است. چالش اصلی امروز نه تحریم، بلکه ضعف مدیریت داخلی، خامفروشی، فقدان تکمیل زنجیره ارزش و نبود برنامهریزی برای توسعه بازارهای منطقهای است.
محمدعلی صادقی، کارشناس صنعت انرژی و تحلیلگر بازار این صنعت، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا درباره بازگشت تحریمهای نفتی آمریکا اظهار کرد: ایران سالهاست که تحت شدیدترین تحریمهای نفتی قرار دارد و در این مدت نیز راهکارهای لازم برای مدیریت این شرایط را پیدا کرده است؛ بنابراین اگر صرفاً موضوع تحریم مطرح باشد، اتفاق جدیدی رخ نداده است و صادرات نفت ایران مانند گذشته میتواند ادامه پیدا کند.
وی افزود: در حال حاضر آمریکا با ایجاد محدودیتهایی در مسیر انتقال نفت، بهویژه در آبهای منطقه، تلاش میکند روند صادرات نفت ایران را با مشکل مواجه کند. البته برخی تحولات منطقهای از جمله محدود شدن تردد در بابالمندب، بخشی از این فشارها را کاهش داده است، اما همچنان این موضوع یکی از مهمترین چالشهای صادرات نفت ایران محسوب میشود اما به هر جهت ایران دست برتر را در جنگ دریایی داشته و امکان ندارد که آمریکا بتواند با فشار بر ایران غلبه کند.
خامفروشی همچنان مهمترین چالش صنعت نفت
صادقی با اشاره به ظرفیت تولید نفت کشور اظهار کرد: ایران روزانه بین چهار تا چهار میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه نفت تولید میکند، در حالی که مصرف داخلی حدود دو میلیون بشکه است؛ بنابراین حدود دو میلیون بشکه نفت برای صادرات یا تبدیل به فرآوردههای دارای ارزش افزوده باقی میماند.
وی افزود: اگر چین روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت ایران را خریداری کند، همچنان بخش دیگری از ظرفیت تولید کشور بلااستفاده میماند؛ به همین دلیل، سیاستگذاری در حوزه تکمیل زنجیره ارزش و تبدیل نفت خام به فرآوردههای با ارزش افزوده بیشتر، ضرورتی اجتنابناپذیر است.
به گفته این کارشناس، متأسفانه طی سالهای گذشته نه دولت، نه مجلس و نه سایر نهادهای تصمیمگیر، حمایت مؤثری از توسعه صنایع پاییندستی نفت و پتروشیمی انجام ندادهاند و همین مسئله موجب شده است بخش قابل توجهی از ظرفیتهای اقتصادی کشور بلااستفاده باقی بماند.
ایران بازارهای منطقهای را از دست داده است؟
صادقی با اشاره به ظرفیت کشورهای همسایه برای مصرف فرآوردههای نفتی ایران گفت: افغانستان تقریباً تمام نیاز انرژی خود را از طریق واردات تأمین میکند و ترکیه نیز بخش عمده انرژی مورد نیاز خود را از خارج وارد میکند. این کشورها میتوانستند بازارهای دائمی محصولات نفتی ایران باشند، اما برنامهریزی مناسبی برای حضور در این بازارها انجام نشده است.
وی ادامه داد: به جای آنکه اجازه دهیم سوخت از مرزها بهصورت قاچاق خارج شود، میتوانستیم با سرمایهگذاری مشترک در کشورهای همسایه، بهویژه افغانستان، شبکه توزیع رسمی فرآوردههای نفتی ایجاد کنیم.
صادقی توضیح داد: اگر ایران با مشارکت سرمایهگذاران افغانستانی صدها جایگاه عرضه سوخت در این کشور احداث میکرد و فرآوردههای نفتی خود را بهصورت رسمی در آن عرضه میکرد، هم بازار پایداری برای محصولات ایرانی ایجاد میشد، هم قاچاق کاهش پیدا میکرد و هم درآمد ارزی کشور افزایش مییافت.
قاچاق سوخت نتیجه اختلاف شدید قیمت و نبود مدیریت است
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به قاچاق گسترده سوخت اظهار کرد: روزانه بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر گازوئیل از کشور قاچاق میشود و علت اصلی آن نیز اختلاف بسیار زیاد قیمت سوخت میان ایران و کشورهای همسایه است.
وی افزود: زمانی که اختلاف قیمت تا این اندازه زیاد باشد، طبیعی است که قاچاق شکل بگیرد و افراد مختلف از این فرآیند منتفع شوند. در چنین شرایطی برخوردهای مقطعی نتیجهای نخواهد داشت و باید بازار رسمی صادرات فرآوردههای نفتی ایجاد شود. اگر دولت به جای تمرکز صرف بر مقابله با قاچاق، سازوکار قانونی صادرات فرآورده را توسعه میداد، هم درآمد کشور افزایش پیدا میکرد و هم بخش زیادی از قاچاق به تجارت رسمی تبدیل میشد.
سیاستهای ارزی دولت نیازمند بازنگری است
وی یکی دیگر از مشکلات اقتصاد کشور را نحوه مدیریت ارز حاصل از صادرات نفت دانست و گفت: درآمدهای نفتی باید به گونهای مدیریت شوند که به تقویت اقتصاد ملی کمک کنند، اما برخی سیاستهای ارزی موجب شده است آثار مثبت درآمدهای نفتی بهطور کامل در اقتصاد کشور نمایان نشود. بنابراین مدیریت منابع ارزی باید مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی باشد تا بتواند در خدمت رشد تولید و توسعه صنایع قرار گیرد.
خامفروشی در پتروشیمی نیز ادامه دارد
این کارشناس حوزه نفت با اشاره به وضعیت صنایع پتروشیمی اظهار کرد: خامفروشی تنها به نفت خام محدود نمیشود، بلکه در بسیاری از محصولات پتروشیمی نیز شاهد صادرات مواد اولیه یا محصولاتی هستیم که صرفاً با تغییر جزئی در ظاهر یا ترکیب، با عنوان دیگری صادر میشوند.
وی با اشاره به تجربه مدیریتی خود در صنعت نفت گفت: در مقطعی برخی صادرکنندگان با تغییر شکل برخی مواد اولیه و تبدیل آنها به گرانول یا سایر اشکال ظاهری، محدودیتهای صادراتی را دور میزدند که با اصلاح مقررات گمرکی، این رویه متوقف شد. هدف از تکمیل زنجیره ارزش، صرفاً تغییر شکل ظاهری محصول نیست، بلکه باید محصولی تولید شود که ارزش افزوده واقعی ایجاد کند و درآمد صادراتی کشور را افزایش دهد.
واسطهها و کارتهای بازرگانی یکبارمصرف، تولید را دچار مشکل کردهاند
وی یکی از موانع اصلی توسعه صنایع پاییندستی را حضور گسترده واسطهها عنوان کرد و گفت: امروز بسیاری از مواد اولیه از طریق بورس کالا به دست افرادی میرسد که تولیدکننده واقعی نیستند و صرفاً با استفاده از کارتهای بازرگانی، اقدام به خرید و فروش مواد اولیه میکنند.
صادقی افزود: نتیجه این وضعیت آن است که تولیدکننده واقعی برای تأمین مواد اولیه با مشکل مواجه میشود، اما واسطهها از اختلاف قیمتها سود میبرند. اگر تولیدکننده مستقیماً مواد اولیه را دریافت کند و خود نیز در فرآیند صادرات نقش داشته باشد، بسیاری از مشکلات فعلی برطرف خواهد شد.
شفافیت پیششرط اصلاح ساختار اقتصادی
این کارشناس حوزه انرژی معتقد است هرچه تعداد واسطهها در زنجیره تولید و تجارت کاهش یابد، امکان نظارت نیز افزایش خواهد یافت. البته نظارت زمانی مؤثر است که خود دستگاههای نظارتی نیز سالم و کارآمد باشند. در غیر این صورت، فساد میتواند در همان بخشهای نظارتی نیز شکل بگیرد؛ بنابراین علاوه بر کاهش واسطهها، باید شفافیت در فرآیندهای تجاری و بازرگانی نیز تقویت شود.
انتهای پیام/
