مدیرعامل متا:
چطور توانمندیها و نقش منطقهای ترکیه در صنعت هستهای تقویت شد؟
گروه اقتصاد خبرگزاری آنا، علی کاشانی، کارشناس مسائل انرژی- در ادامه تلاشهای ترکیه برای ارتقای جایگاه بینالمللی خود و پس از پیروزیهای میدانی در پروندههای سوریه و آذربایجان، این کشور اکنون گامی راهبردی در حوزه انرژی برداشته و توسعهی صنعت هستهای را بهعنوان یکی از اولویتهای کلان ملی اعلام کرده است. این تصمیم در چارچوب تلاش برای کاهش وابستگی ۷۳ درصدی به واردات انرژی و تقویت امنیت انرژی اتخاذ شده است. کسب توانمندیهای بومی در تولید انرژی نقش ترکیه در معادلات منطقهای و جهانی را مستحکمتر و اثرگذاری آن افزایش میدهد.
اهداف کمی برنامه هستهای ترکیه
هدفگذاریهای کمی نشان میدهد که ترکیه قصد دارد تا سال ۲۰۳۵، ظرفیت هستهای خود را به ۷.۲ گیگاوات و تا سال ۲۰۵۰ این میزان را به ۲۰ گیگاوات افزایش دهد. با تحقق این اهداف ۱۰ تا ۱۵ درصد از کل نیاز برق ترکیه از طریق منابع هستهای تأمین خواهد شد. اجزای این برنامه گسترده شامل ساخت سه نیروگاه هستهای سنتی بزرگ (که مجموعاً ۱۲ رآکتور بزرگ را به ظرفیت حدود ۱۵ گیگاوات در بر میگیرد) در سه سایت (آققویو، سینوپ و منطقه تراکیه) و همچنین افزودن ۵ گیگاوات ظرفیت هستهای از طریق استقرار رآکتورهای ماژولار کوچک (SMRs) است [۱]. در ادامه جزییات این پروژهها تشریح شده است؛
۱) نیروگاه آققویو
نیروگاه هستهای آققویو در استان مرسین، اولین پروژه هستهای تجاری ترکیه و سنگ بنای راهبرد انرژی بلندمدت این کشور است. نیروگاه آققویو با بهرهگیری از فناوری آب تحت فشار (PWR) شامل چهار واحد رآکتور ۱۲۰۰VVER- ساخت روسیه است که در مجموع ظرفیت ۴۸۰۰ مگاوات را فراهم خواهد کرد. ساخت اولین واحد در سال ۲۰۱۸ آغاز شد و اولین واحد برای تولید برق تجاری آوریل ۲۰۲۶ به بهرهبرداری میرسد. انتظار میرود سه رآکتور باقیمانده به صورت متوالی تا سال ۲۰۲۹ عملیاتی شوند [۲].
۱-۱: ساختار مالی و حقوقی
پروژه آققویو از لحاظ ساختار مالی، یک مورد منحصربهفرد در سطح جهانی محسوب میشود، زیرا اولین پروژه هستهای است که به طور کامل تحت مدل ساخت-مالکیت-بهرهبرداری (BOO) اجرا میشود. شرکت روسی روساتم، ۱۰۰ درصد از تأمین مالی پروژه را که حدود ۲۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود، بر عهده دارد. بر اساس توافقنامه بیندولتی سال ۲۰۱۰، روساتم مسئولیت کامل طراحی، ساخت، مالکیت، بهرهبرداری شصت ساله و در نهایت برچیدن تأسیسات را دارد [۳]. تعهد اصلی دولت ترکیه در این پروژه نیز قرارداد خرید تضمینی برق (PPA) به مدت ۱۵ سال است. ترکیه موظف است ۷۰ درصد برق تولیدی از دو واحد اول و ۳۰ درصد از دو واحد دیگر را با قیمت ثابت ۰.۱۲۳۵ دلار بر کیلووات ساعت خریداری کند و هرگونه مازاد تولید پس از این دوره میتواند در بازار آزاد فروخته شود [۴].
۱-۲: بومیسازی و توسعه زنجیره تأمین داخلی
بومیسازی صنعت هستهای و انتقال دانش فنی، ستونهای اصلی راهبرد ترکیه برای تبدیل شدن به یک بازیگر مستقل در عرصه انرژی هستهای است. هدف این راهبرد ایجاد یک زیرساخت صنعتی با توانایی تأمین پروژههای آینده در داخل و حتی بازارهای صادراتی است. به لطف این پروژه، شرکتهای ترکیهای در حال کسب تجربه در مورد چگونگی و نوع مواد مورد نیاز برای تولید در زمینه هستهای هستند. در حال حاضر بیش از ۴۰۰ شرکت ترکیهای در زنجیره تامین این پروژه حضور دارند [۵]و نرخ تامین قطعات از داخل ترکیه به ۵۶ درصد رسیده است [۶]. به عنوان نمونه دنیز سِزِمین، مدیر سازمان تولید و ساخت نیروگاه هستهای آققویو اظهار کرد: «در سال ۲۰۱۸ و در مراحل اولیه پروژه، آهن مورد استفاده در راکتور هستهای را از روسیه تهیه میکردیم، اما پس از مرحلهای مشخص، تولیدکنندگان و سازمانهای صنعتی ترکیه در تولید این مواد تجربه کسب کردند و اکنون تمام این آهن را از تأمینکنندگان ترکیهای مطابق با استانداردهای مورد نیاز تهیه میکنند.» همچنین حدود ۳۰۰ مهندس هستهای جوان در چارچوب مشارکت با روسیه بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۲ در این کشور آموزش دیدهاند [۷].
۲) نیروگاههای سینوپ و تراکیه
پروژه آققویو، به دلیل مدل قراردادی خود (BOO) دارای محدودیتهایی برای ترکیه در کسب تجربه بهرهبرداری از نیروگاه هستهای است. در پاسخ به این مساله، دولت در سال ۲۰۲۲ شرکت Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) را به عنوان یک شرکت دولتی تاسیس کرد که موظف است به عنوان نهاد تاسیسکننده و بهرهبردار برای پروژههای آینده عمل کند. دولت ترکیه به این درک رسیده است که باید به مدلهای قراردادی با ریسک بالاتر، اما کنترل بیشتر روی آورد. اصرار بر مدلهای سرمایهگذاری مشترک (JV) در مذاکرات سینوپ و تراکیه، تلاشی راهبردی است تا طرفهای ترک (مانند TÜNAŞ) بتوانند سهم مالکیت، نقشهای مدیریتی، و کنترل عملیاتی را به دست آورند. این تغییر رویکرد نشان میدهد که ترکیه پس از آققویو، به دنبال تسلط بر دانش طراحی، مدیریت و نگهداری رآکتورها است، نه صرفاً توانایی ساخت زیرساختها [۸].
این نشاندهنده یک تغییر بنیادی در سیاست هستهای ترکیه است: شرکتهای بینالمللی اکنون میبایست به عنوان شرکای مستقیم دولت ترکیه وارد بازار این کشور شوند؛ لذا پروژههای آتی در سینوپ و تراکیه با هدف دستیابی به استقلال عملیاتی و فناوری بیشتر دنبال میشوند. در حال حاضر ترکیه در حال مذاکره با شرکت برق کره (KEPCO)، State Power Investment Corporation چین و AtkinsRealis کانادا برای مشارکت ساخت واحدهای دوم و سوم است]۹ [ مذاکرات همزمان با چندین فروشنده بزرگ (کره، چین و کانادا)، یک اهرم فشار برای ترکیه فراهم میکند تا بتواند شرایط مالی و انتقال فناوری را به نفع خود دیکته کرده و از ایجاد انحصار خارجی در برنامهی هستهای خود جلوگیری کند.
۳) برنامه رآکتورهای ماژولار کوچک (SMR)
راهبرد هستهای ترکیه به رآکتورهای بزرگ محدود نمیشود؛ این کشور برنامه بلندپروازانهای برای ادغام ۵ گیگاوات ظرفیت تا سال ۲۰۵۰ با استفاده از رآکتورهای ماژولار کوچک (SMR) در شبکه انرژی خود دارد. رآکتورهای SMR، به دلیل مقیاس کوچکتر و طراحی ماژولار، بستر مناسبی را برای بومیسازی سریع فناوری رآکتور هستهای (که در رآکتورهای بزرگ چالشبرانگیز است) و ایجاد زنجیره تأمین داخلی فراهم میکنند. یکی از تحولات مهم، ورود شرکت دفاعی بایکار (Baykar)، که عمدتاً به دلیل تولید پهپاد شناخته شده است، به بخش هستهای است. بایکار در حال کار بر روی توسعه یک واحد SMR با ظرفیت ۴۰ مگاوات است که میتواند انرژی مورد نیاز بیش از ۱۰۰،۰۰۰ خانوار را تأمین کند [۱۰]. مشارکت یک شرکت پیشرو در صنعت دفاعی نشاندهنده یک رویکرد راهبردی برای استفاده از ظرفیتهای زیرساختی صنعت دفاعی در جهت خودکفایی هستهای است. همچنین دولت ترکیه یک "تکنو پارک هستهای" برای پرورش قابلیتهای بومی در همکاری با توسعهدهندگان بینالمللی SMR تاسیس کرده است [۶].
برای تسهیل استقرار سریع SMRها و جذب سرمایهگذاری لازم، دولت ترکیه در حال آمادهسازی یک بسته قانونگذاری جامع برای تنظیم این حوزه است. انتظار میرود پیشنویس قانون جدید در مورد SMRها در اوایل سال ۲۰۲۶ به پارلمان ارائه شود. این قانون شامل مشوقهایی مشابه مکانیسم منطقه منابع انرژی تجدیدپذیر (YEKA) است که برای سرمایهگذاری در باد و خورشید به کار رفته است [۱۱].
جمعبندی
نیروگاههای هستهای با طول عمر عملیاتی طولانی (۶۰ سال و بیشتر) و تولید مداوم (بیش از ۹۰ درصد ایام سال)، منبعی پایدار و قابل اطمینان فراهم میآورند که میتوانند مکمل منابع انرژی تجدیدپذیر متناوب باشند و از این طریق به ثبات شبکه برق در زمانهایی که انرژی خورشیدی و بادی در دسترس نیستند، کمک نمایند. این انرژی به کشورها کمک میکند تا وابستگی خود را به واردات انرژی کاهش دهند و امنیت انرژی ملی خود را تقویت کنند؛ لذا ترکیه با اتخاذ راهبردی متکامل در حوزهی انرژی هستهای، درصدد تقویت استقلال فناورانه، امنیت انرژی و نفوذ منطقهای خود است.
منابع
۱) https://www.nuclearbusiness-platform.com/turkiye/market-overview
۲) https://www.world-nuclear-news.org/Articles/Turkey-aiming-for-۲۰GW-of-nuclear-by-۲۰۵۰s
۳) https://rosatom-energy.ru/en/projects/akkuyu/
۴) https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/۲۰۲۵-۰۹-۰۳/turkeys-nuclear-power-plant-old-problems-new-solutions
۵) https://www.world-nuclear-news.org/Articles/Viewpoint-Turkey%E۲%۸۰%۹۹s-ambitions-as-a-nuclear-energy-p
۶) https://www.nuclearbusiness-platform.com/media/insights/turkiye-nuclear-strategy-a-guide-for-global-firms
۷) https://www.dailysabah.com/life/health/brain-rot-social-media-are-teens-paying-mental-price
۸) https://www.nucnet.org/news/as-tuerkiye-goes-nuclear-industry-prepares-for-shift-to-jvs-for-new-projects-۶-۲-۲۰۲۵،
۹) https://www.world-nuclear-news.org/articles/turkish-korean-firms-sign-cooperation-agreement
۱۰) https://www.dailysabah.com/business/energy/turkish-drone-powerhouse-baykar-steps-into-nuclear-energy
۱۱) https://www.nucnet.org/news/turkish-defence-company-prepares-to-enter-nuclear-energy-sector-۱۲-۱-۲۰۲۵
انتهای پیام/
